Słownik pojęć — Matsubayashi-ryu
Matsubayashi-ryu: 30 udokumentowanych pojęć. Z tego: anatomia, poziomy i powierzchnie uderzeniowe (10), metoda treningowa (6), sprzęt i przyrządy (5). Wśród nich Ippon, Hojo undo, Geri.
Pojęcia przejęte z: Karate
Analiza kata: poszukiwanie i ćwiczenie z partnerem bojowego zastosowania jego ruchów. Dosłownie „rozłożenie”, stosowane techniki nazywa się oyo.
JaponiaPrzyrząd hojo undo: betonowy lub kamienny ciężarek na końcu drewnianego trzonka. Wzmacnia palce, nadgarstki, przedramiona, barki i klatkę piersiową.
Krótki zbiór zasad dojo, który ćwiczący recytują na końcu treningu. Najbardziej znany jest pięciopunktowy dojo kun karate Shotokan.
Linia, po której ćwiczy się kata, i punkt, w którym się ona zaczyna. Prawie każde japońskie kata zaczyna się i kończy w tym samym miejscu, w punkcie kiten.
Łokieć jako powierzchnia uderzeniowa. Empi znaczy „małpie ramię”, zwykłe słowo na łokieć to hiji. Uderzenie łokciem nazywa się empi-uchi.
Po japońsku „kopnięcie”. W karate to druga część nazw wszystkich kopnięć: mae-geri, yoko-geri, mawashi-geri, ushiro-geri. Samodzielnie czyta się keri.
Podbicie, dosłownie „grzbiet stopy”. Powierzchnia uderzeniowa kopnięcia łukowego mawashi-geri, zwłaszcza w karate sportowym i taekwondo.
Ręka ciągnąca. W karate ramię cofane do biodra przy uderzeniu lub bloku, w judo ręka, która trzyma i ciągnie rękaw przeciwnika.
Uzupełniające ćwiczenia siłowe okinawskiego karate z tradycyjnymi przyrządami: ciężarkami chi ishi, ishi sashi, naczyniami nigiri game i makiwarą.
Oddychanie siłowe w karate Goju-ryu i Kyokushin: głośny, długi wydech ze spiętym tułowiem, typowy dla kata Sanchin.
Najwyższa ocena w zawodach japońskich sztuk walki, „jeden pełny punkt”. W judo kończy walkę, w kendo jest podstawową jednostką punktacji.
Przyrząd hojo undo: ręczny ciężarek w kształcie kłódki, tradycyjnie z kamienia. Pochodzi z Chin, gdzie nazywa się shisuo.
Pięta. W karate powierzchnia uderzeniowa kopnięcia do tyłu ushiro-geri i kopnięcia z góry kakato-geri, w którym pięta opada pionowo w dół.
W karate natychmiastowe napięcie ciała we właściwym momencie techniki, skupione w brzuchu. Dosłownie „decyzja”, od czasownika kimeru.
Przodostopie pod palcami, dosłownie „tygrysie palce”. Powierzchnia uderzeniowa kopnięć prostych mae-geri, palce podczas kopnięcia są podciągnięte w górę.
Obrót bioder, z którego pochodzi siła uderzeń, kopnięć i rzutów. W karate ćwiczy się go w każdej technice podstawowej.
Część karate, w której ćwiczy się przeciw przeciwnikowi: od wymian uzgodnionych z góry przez sparing półswobodny po walkę swobodną i zawodniczą.
Wrażliwe lub podatne na urazy miejsce na ciele, w które celują uderzenia i naciski. Dosłownie „pilne miejsce”, w zwykłej japońszczyźnie także „słabe miejsce”.
Okinawska deska uderzeniowa, dosłownie „zwinięta słoma”. Na sprężystym słupie z poduszką ćwiczy się uderzenia i hartuje powierzchnie uderzeniowe.
Przyrząd hojo undo: ceramiczne naczynia z piaskiem, trzymane palcami za brzeg szyjki. Wzmacniają chwyt, ramiona, barki, plecy i nogi.
Swobodne ćwiczenie w judo, aikido, jujutsu i niektórych stylach karate. Partnerzy próbują technik przeciw prawdziwemu oporowi, ale bez celu wygrania.
Powierzchnia uderzeniowa pięści w karate: knykcie palca wskazującego i środkowego. Dosłownie „właściwa pięść”, podstawa prostych uderzeń zuki.
Krawędź otwartej dłoni od strony małego palca, dosłownie „miecz ręki”. W karate służy do cięć shuto-uchi i do bloków shuto-uke.
Zewnętrzna krawędź stopy, dosłownie „miecz stopy”. Powierzchnia uderzeniowa kopnięcia bocznego yoko-geri, zwłaszcza przebijającego yoko-geri kekomi.
Ruch całego ciała, którym wojownik wychodzi z linii ataku do korzystnej pozycji. Łączy pracę nóg z obrotem bioder.
Dolna strona zaciśniętej pięści od strony małego palca, dosłownie „żelazny młot”. W karate uderza się nią z góry lub z boku jak młotem.
Przyrząd hojo undo: pęk bambusowych prętów związany u góry i na dole lub pośrodku. Wbija się w niego palce, hartując ich końcówki.
Grupa bloków w karate, dosłownie „techniki przyjmujące”. Należą do niej age-uke, soto-uke, uchi-uke i gedan-barai, które nie ma słowa uke w nazwie.
Grzbiet zaciśniętej pięści, dosłownie „odwrócona pięść”. W karate prowadzi się nim smagające uderzenie uraken-uchi, zwykle w twarz lub skroń.
Druga najwyższa ocena w judo i karate, dosłownie „technika jest tu”. W judo dwa waza-ari dają ippon, w karate WKF to dwa punkty.
Wspólne pojęcia sztuk walki — Japonia
Pojęcia wspólne dla większości sztuk walki tej kultury: etykieta, tytuły, strój i sala treningowa.
Po japońsku noga lub stopa. Jest podstawą wyrazów ashi-waza (rzuty nogami w judo), ashi sabaki (praca nóg) i ashi garami.
Po japońsku głowa. Jako cel należy do górnego poziomu jodan. Uderzenie głową nazywa się zutsuki, ze znakiem czytanym jako zu.
Po japońsku „droga walki”: zbiorcza nazwa japońskich sztuk walki, w których obok techniki chodzi o wychowanie i rozwój człowieka.
Środkowy poziom wysokości, w który mierzy technika: tułów od szyi do pasa. W kendo tak nazywa się też podstawowa postawa z czubkiem miecza skierowanym na przeciwnika.
Stopień mistrzowski w japońskich i koreańskich sztukach walki, zwykle z czarnym pasem. Po raz pierwszy przyznał go w 1883 roku Kano Jigoro w judo.
Sala, w której ćwiczy się japońskie sztuki walki. Dosłownie „miejsce drogi”, z własną etykietą, sprzątaniem i ściśle ustalonym układem przestrzeni.
Nieruchomy umysł, którego strach, gniew ani zaskoczenie nie wytrącą z równowagi. Pojęcie pochodzi z buddyzmu.
Dolny poziom wysokości, w który mierzy technika: od pasa w dół. Najbardziej znaną techniką z tym słowem jest blok gedan barai.
Nowoczesne japońskie sztuki walki powstałe po reformach Meiji w 1868 roku, takie jak judo, karate, aikido czy shorinji kempo.
Przejęcie inicjatywy dopiero po ataku przeciwnika. Wojownik blokuje lub unika ataku i od razu trafia w powstałe odsłonięcie.
Komenda „zaczynajcie” w japońskich sztukach walki. Sędzia w judo i karate rozpoczyna nią walkę, trener ćwiczenie, kata lub randori.
Najwyższy z trzech tytułów nauczycielskich shogo obok renshi i kyoshi. W kendo można go uzyskać najwcześniej osiem lat po tytule kyoshi i ósmym danie.
Brzuch, w sztukach walki głównie podbrzusze jako środek ciężkości ciała. Punkt pod pępkiem nazywa się seika tanden i jest japońskim odpowiednikiem chińskiego dantian.
Po japońsku kolano. Jako powierzchnia uderzenia występuje w kopnięciu hiza geri, jako punkt blokady w rzucie judo hiza guruma.
Górny poziom wysokości, w który mierzy technika: głowa, twarz i szyja. W kendo tak nazywa się też postawa z mieczem uniesionym nad głowę.
Garda i postawa gotowości w japońskich sztukach walki. W kendo wyróżnia się pięć podstawowych kamae, od chudan do waki.
Komenda „przyjmijcie gardę”. W karate trener lub sędzia wzywa nią ćwiczących do przejścia w pozycję bojową kamae.
Honorowe miejsce w dojo, dosłownie „górne siedzisko”. Zwykle przy ścianie czołowej z ołtarzykiem kamidana lub portretem założyciela, przed którym ćwiczący się kłaniają.
Tytuł kierownika dojo lub całej organizacji, dosłownie „kierownik budynku”. Używany głównie w organizacjach karate.
Przepisany układ ruchów przeciw wyimaginowanym przeciwnikom lub z partnerem, dosłownie „forma”. Rdzeń nauczania karate, judo, kendo i aikido.
Strój treningowy japońskich sztuk walki: kurtka uwagi, spodnie zubon i pas obi. Biały strój w judo ustalił Kano Jigoro w 1907 roku.
Krótki energiczny okrzyk w japońskich sztukach walki. Usztywnia tułów, wspiera wydech, a w kendo jest warunkiem uznania trafienia.
Podstawowe techniki japońskich sztuk walki i ich wielokrotne ćwiczenie: postawy, uderzenia, kopnięcia i bloki. W karate tworzy trójcę z kata i kumite.
Młodszy kolega w dojo, szkole lub firmie, który przyszedł później. Odpowiednik senpai, któremu okazuje szacunek i od którego otrzymuje radę.
Drugi z trzech tytułów nauczycielskich shogo, między renshi a hanshi. W kendo osiąga go posiadacz renshi i siódmego dana najwcześniej po dwóch latach.
Stopień uczniowski przed stopniami mistrzowskimi dan. Liczy się go malejąco, od wysokiego numeru do pierwszego kyu, a po koreańsku nazywa się gup.
Odległość między przeciwnikami, z której można trafić lub uniknąć ciosu. Chodzi nie tylko o metry, ale i o czas potrzebny atakowi na jej pokonanie.
Krótka cicha medytacja w seiza na początku i na końcu treningu, dosłownie „ciche rozmyślanie”. Kończy ją komenda mokuso yame.
Stan umysłu, który nie przywiązuje się do myśli ani emocji, więc reaguje spontanicznie. Pojęcie pochodzi z zen, do szermierki wprowadził je mnich Takuan.
Pas stroju treningowego, który trzyma kurtkę i kolorem wskazuje stopień. Wiąże się go węzłem koma-musubi, podobnym do węzła płaskiego.
Chiński termin oznaczający energię życiową, oddech i witalność. Po japońsku ki, po koreańsku gi. W sztukach wewnętrznych kultywowanie qi jest głównym celem ćwiczeń.
ChinyUkłon i ogólnie szacunek w japońskich sztukach walki. Kłania się na stojąco (ritsurei) i na klęcząco (zarei) przy wejściu do dojo, partnerowi i nauczycielowi.
Zbiór zasad dobrego zachowania, dosłownie „prawo szacunku”. W sztukach walki reguluje ukłony, siadanie, ubiór i obchodzenie się z bronią.
Po japońsku „nurt”, w znaczeniu szkoła lub styl. Przyrostek nazw stylów i dawnych szkół: Goju-ryu, Wado-ryu, Katori Shinto-ryu.
Formalny japoński klęk na piętach, dosłownie „właściwe siedzenie”. W dojo kłania się w nim, medytuje i ćwiczy iaido oraz część aikido.
Trafienie przeciwnika w chwili, gdy zaczyna atakować. Jeden z trzech sposobów przejęcia inicjatywy, których dokładna interpretacja różni się między szkołami.
Starszy kolega w dojo, szkole lub firmie, który zaczął wcześniej. Wobec młodszych kohai ma obowiązek pomagać i doradzać, a oni okazują mu szacunek.
Japońskie zwrócenie się do nauczyciela, dosłownie „ten, kto urodził się wcześniej”. W dojo przysługuje prowadzącemu trening, w Japonii także lekarzowi czy adwokatowi.
Walka zawodnicza w japońskich sztukach walki, dosłownie „wzajemne sprawdzanie”. W przeciwieństwie do randori ma sędziego, zasady i zwycięzcę.
Honorowy tytuł wysoko postawionego nauczyciela. Dosłownie „wzorowy nauczyciel”. Kto i na jakich warunkach go otrzymuje, każda organizacja ustala inaczej.
Trójca umysł, technika, ciało. Wyraża ideał, by rozwijać wszystkie trzy składniki jednakowo, bo żaden sam nie wystarcza.
Pierwszy stopień mistrzowski, dosłownie „stopień początkowy”. W 1883 roku Kano Jigoro przyznał go jako pierwszy w sztukach walki dwóm uczniom.
„Umysł początkującego”: otwartość i gotowość do nauki, które ćwiczący ma zachować także jako mistrz. Pojęcie pochodzi z zen.
Długotrwały, ciężki trening, w którym ćwiczący doskonali się fizycznie i duchowo. Słowo pochodzi z buddyzmu, gdzie oznacza praktykę ascetyczną.
Głowa tradycyjnej japońskiej szkoły, w której przywództwo zwykle się dziedziczy. Decyduje o nauczaniu szkoły i o nadawaniu najwyższych certyfikatów.
Tradycyjna japońska mata podłogowa ze słomy ryżowej i sitowia. W dojo tak nazywa się też dzisiejsze piankowe maty, na których się ćwiczy i rywalizuje.
Po japońsku ręka. Jako podstawa słowa występuje w nazwie karate i w określeniach te-waza czy tegatana. Na Okinawie tak nazywano też miejscową sztukę walki.
Ćwiczący, który w parze wykonuje technikę, dosłownie „ten, kto bierze”. Jego partner, który technikę przyjmuje, nazywa się uke.
Ćwiczący, który w parze atakuje i przyjmuje technikę, dosłownie „ten, kto przyjmuje”. Musi umieć bezpiecznie upadać, ukemi.
Kurtka stroju treningowego keikogi. Zakłada się ją lewą połą na prawą, a podtrzymuje pas obi. W judo jest z ciężkiej tkaniny, by wytrzymała chwyty.
Po japońsku „technika”, umiejętność. W złożeniach oznacza grupy technik: nage-waza, katame-waza, ashi-waza, uke-waza.
Komenda „przestańcie” w japońskich sztukach walki. W karate sędzia przerywa nią walkę, w dojo trener kończy ćwiczenie.
Czujność trwająca także po zakończeniu techniki, dosłownie „pozostający umysł”. W kendo jest warunkiem uznania trafienia za ippon.
Spodnie stroju treningowego keikogi. Słowo trafiło do japońskiego z francuskiego jupon, dlatego pisze się je katakaną jak obce.