Taekwondo vs. Boks tajski
Krótka odpowiedź
Taekwondo i boks tajski nie mają wspólnego korzenia: taekwondo powstało w Korei po 1945 roku w środowisku karate, boks tajski ze starszej tajskiej sztuki muay i z boksu zachodniego. Taekwondo WT opiera się na kopnięciach, a pięść wolno kierować tylko w tułów, boks tajski atakuje pięściami, łokciami, kolanami i goleniami i walczy w klinczu. Taekwondo jest olimpijskie od 2000 roku, boks tajski ma od 2021 roku pełne uznanie MKOl, ale programu olimpijskiego jeszcze nie ma.
W skrócie
| Taekwondo | Boks tajski | |
|---|---|---|
| Kraj pochodzenia | Korea Południowa | Tajlandia |
| Powstanie | 1955 | XX wiek (obecna forma) |
| Założyciel | Choi Hong-hi | – |
| Kontakt | Pełny kontakt · Lekki kontakt (zależnie od stylu) | Pełny kontakt |
| Sparing | Pełny kontakt · Lekki kontakt (zależnie od stylu) | Pełny kontakt |
| Format zawodów | Na punkty | Pełny kontakt |
| Status olimpijski | Obecna dyscyplina olimpijska | Nieolimpijska |
| Stopnie | Tak (pasy) | Nie |
| Uznawanie stopni | zależnie od federacji | rozproszone |
| Strój | Kimono wymagane | Spodenki i ochraniacze |
| Broń | Bez broni | Bez broni |
| Formy | Formy są podstawą | Bez form |
| Koszty względne | średnie | średnie |
| Katy i formy w encyklopedii | 41 | – |
| Techniki w encyklopedii | 84 | 14 |
Skale 1–5
Ocenia się typowy trening dorosłego początkującego w zwykłym klubie, z kalibracją dla wszystkich sztuk.
Z czego składa się każda sztuka
Ocena redakcyjna 0–3: ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Historia i pokrewieństwo
Taekwondo i boks tajski nie mają wspólnego korzenia, a bezpośredniego wpływu jednej sztuki na drugą nie udało nam się potwierdzić. Taekwondo powstało w Korei po 1945 roku w środowisku karate, boks tajski wywodzi się ze starszej tajskiej sztuki muay, a współczesną postać przyjął w XX wieku na wzór boksu zachodniego.
- 1296: najstarsza pisemna wzmianka o tajskich zapasach, ustawa Mungrai.
- 1921: pierwszy stały ring w Tajlandii, za króla Ramy VII (1925–1935) doszli sędziowie, rundy i rękawice.
- 1955: Choi Hong Hi przedstawił nazwę taekwondo, w 1966 roku założył ITF.
- 1973: Kukkiwon i World Taekwondo Federation, od 2000 roku sport olimpijski.
- 1993: pierwsze mistrzostwa świata IFMA, 2021 pełne uznanie MKOl.
- Od 2002 roku tajską reprezentację w taekwondo prowadzi Koreańczyk Choi Young-seok, Panipak Wongpattanakit zdobyła pod jego okiem olimpijskie złoto w Tokio 2020 i w Paryżu 2024.
Technika
- Ciężar na kopnięciach, także obrotowych.
- WT: pięść tylko na tułów, głowę trafia wyłącznie kopnięcie.
- Punkty WT: pięść 1, kopnięcie w tułów 2, w głowę 3, kopnięcie obrotowe 4 lub 6.
- Zakazane w WT: chwytanie, przytrzymywanie, popychanie, atak poniżej pasa.
- ITF: lekki kontakt, uderzenia rękami w głowę dozwolone.
- Osiem broni: pięści, łokcie, kolana i golenie.
- Kopnięcia w głowę, tułów i nogi.
- Klincz jest dozwolony, a sędzia przerywa go komendą yaek.
- Zakazane: uderzenia poniżej pasa, w kostkę i w tył głowy, uderzenia głową.
Kopnięcie poniżej pasa jest w WT zakazane, w boksie tajskim kopnięcia w nogi należą do podstawowego arsenału. W badaniu po 8 ekspertów z każdej sztuki siła uderzenia kopnięcia łukowego nie różniła się istotnie między taekwondzistami a tajskimi bokserami, taekwondziści jednak szybciej prostowali kolano.
Trening
| Taekwondo | Boks tajski | |
|---|---|---|
| Filary nauki | formy, sparing, łamanie, samoobrona, kondycja | rundy na łapach, walka z cieniem, klincz, sparing |
| Kondycja | ćwiczenia aerobowe i anaerobowe, rozciąganie | bieganie, skakanka, ciężar własnego ciała, piłka lekarska |
| Formy | poomsae (WT) i tul (ITF) | brak |
| Budowa lekcji | udziału poszczególnych części nie potwierdziliśmy | rundy po 3–5 minut z przerwą 1–2 minuty |
Taekwondo dzieli czas między formy i walkę, boks tajski trenuje w rundach na łapach i w klinczu. Udziału sparingu nie udało nam się potwierdzić w żadnej z tych dwóch sztuk.
Postępy i stopnie
| Taekwondo | Boks tajski | |
|---|---|---|
| Stopnie uczniowskie | gup z kolorowymi pasami, numerowane malejąco | jednolitego systemu nie ma, niektóre szkoły używają opasek na ramię pra jiad |
| Stopnie mistrzowskie | dan, zwykle do 9. danu | brak, tradycyjnie opaska mongkhon od trenera |
| Dzieci | do 15 lat cztery stopnie poom | dziecięcych stopni nie znaleźliśmy |
| Czasy oczekiwania (Kukkiwon) | 1 rok między 1. a 2. danem, 3 lata między 3. a 4. | brak |
| Pierwsza kategoria zawodnicza | WT kadeci od 12 lat | IFMA młodzież od 10 lat |
W taekwondo poziom pokazuje pas i egzamin, w boksie tajskim przede wszystkim zapis walk. ITF ma własny porządek z sześcioma kolorami pasów i dziewięcioma danami.
Obciążenie i ryzyko
- Juniorskie MŚ WT: 38,55 urazu na 1 000 startów.
- Australijscy amatorzy: 59,93 urazu na 1 000 startów.
- Na treningu 7,0 urazu na 1 000 godzin, ponad 81% urazów powstaje na treningu.
- Najczęściej kolano, podbicie i stopa oraz kostka.
- Badanie 195 zawodników: uraz w ostatniej walce u 55,4%.
- Najczęściej kończyny (58%), głowa i szyja 30,6%.
- Wstrząśnienie mózgu zgłosiło 5,4% zawodników.
- Polskie badanie klubowe: uraz na treningu u 55% ćwiczących.
Dla kogo
| Taekwondo (WT) | Boks tajski (IFMA) | |
|---|---|---|
| Młodzież | kadeci 12–14, juniorzy 15–17 lat | 10–11, 12–13, 14–15 i 16–17 lat |
| Seniorzy | od 17 lat | 17–40 lat, osobna kategoria do 23 lat |
| Wyższy wiek | poomsae dopiero w kategorii powyżej 65 lat | kategorii weteranów w przepisach nie ma |
| Kobiety | na igrzyskach od 2000 roku, cztery kategorie wagowe jak mężczyźni | te same kategorie wagowe i przepisy co mężczyźni, na stadionie Rajadamnern od 2022 roku |
Dzieci
| Taekwondo | Boks tajski | |
|---|---|---|
| Najniższa kategoria startowa | WT kadeci od 12 lat | IFMA od 10 lat, tajska ustawa z 1999 roku podaje dla walk wiek powyżej 15 lat |
| Ochrona dzieci w zawodach | ochraniacz głowy z osłoną twarzy, rundy można skrócić do 1–1,5 minuty | rundy 1–2 minuty, obowiązkowy ochraniacz tułowia, nie znaleźliśmy w przepisach IFMA szczególnych zakazów technik dla dzieci |
| Stanowiska lekarzy | stanowiska dotyczącego taekwondo nie znaleźliśmy | lekarze szpitala Ramathibodi w Bangkoku: do 10 lat sparing bez kontaktu, do 15 lat bez trafień w głowę |
| Badania u dzieci | przegląd 8 badań (402 dzieci, 6–16 lat): poprawa siły, gibkości, równowagi i funkcji poznawczych | abstrakt konferencyjny (333 dziecięcych bokserów): niższe IQ, malejące wraz z długością boksowania |
Samoobrona
- WT sparing w pełnym kontakcie z ochraniaczami, ręce tylko na tułów.
- ITF sparing lekkim kontaktem z uderzeniami rękami w głowę.
- Przepisy WT wykluczają chwytanie, przytrzymywanie i popychanie, pracy w chwycie zawody nie rozwijają.
- Samoobrona hosinsul należy do programu nauczania.
- Sparing i klincz przeciw oporowi.
- Uderzenia w głowę pięściami, łokciami i kolanami.
- Walki w parterze współczesny boks tajski nie rozwija, muay boran pierwotnie ją zawierał.
Obie sztuki trenują przeciw oporowi w stójce. Taekwondo WT pracuje głównie na dystansie kopnięcia, boks tajski obejmuje także klincz. Walki w parterze nie rozwijają przepisy zawodów żadnej z nich.
Praktyczne zastosowanie
| Taekwondo | Boks tajski | |
|---|---|---|
| Samoobrona | randomizowane badanie 30 kobiet: po 6 tygodniach poprawa w teście samoobrony, hosinsul jest w programie nauczania | IFMA podaje zastosowanie w samoobronie kobiet, nazwanego programu nie znaleźliśmy |
| Kobiety | badanie 16 kobiet po menopauzie: po 12 tygodniach wyższa zwinność | te same kategorie wagowe i przepisy co mężczyźni |
| Starszy wiek | kobiety w wieku około 63 lat: po 8 tygodniach poprawa gibkości i stabilności postawy | 30 seniorów w wieku 60–70 lat z tańcem boksu tajskiego: po 8 tygodniach poprawa ruchomości i siły |
| Zawody w starszym wieku | poomsae powyżej 65 lat | seniorzy IFMA do 40 lat |
Badania dotyczą konkretnych grup i krótkich programów. Ogólnego wniosku o przydatności dla kobiet, seniorów czy osób o siedzącym trybie pracy nie da się z nich wyciągnąć. Jak blisko sytuacji pod presją jest trening, pokazuje skala Transfer do samoobrony.
Zawody
| Taekwondo (WT) | Boks tajski | |
|---|---|---|
| Status olimpijski | olimpijskie od Sydney 2000 | pełne uznanie MKOl w 2021 roku, programu olimpijskiego jeszcze nie ma |
| Walka seniorów | 3 rundy po 2 minuty, przy remisie runda złotego punktu | IFMA 3 rundy po 3 minuty, stadion Lumpinee najwyżej 5 rund |
| Kategorie wagowe | na igrzyskach 4 dla mężczyzn i 4 dla kobiet | IFMA 13 kategorii od 45 do 91+ kg |
| Punktacja | elektroniczne ochraniacze tułowia i kaski, punkty według techniki | system dziesięciopunktowy, 3 lub 5 sędziów |
| Formy jako dyscyplina | poomsae indywidualne, par, trójek i układy dowolne | brak |
Sprzęt i koszty
| Taekwondo | Boks tajski | |
|---|---|---|
| Ubiór | dobok, w WT zwykle z dekoltem w kształcie V | spodenki, w IFMA z czerwoną lub niebieską koszulką |
| Ochraniacze zawodnicze | WT: ochraniacz tułowia, głowy i krocza, przedramion i goleni, rękawice, ochraniacz na zęby, skarpety z czujnikami. ITF zwykle tylko ręce i nogi | rękawice 10 uncji, suspensorium, ochraniacz na zęby, ochraniacze goleni i łokci, kask |
| Względne koszty | średnie | średnie |
Dostępność i organizacje
| Taekwondo | Boks tajski | |
|---|---|---|
| Federacja światowa | World Taekwondo (WT), obok niej trzy organizacje ITF | IFMA, zawodowo WMC, od 2019 roku połączona z IFMA |
| Centralny rejestr stopni | Kukkiwon w Seulu (system WT) | brak |
| Uznawanie stopni przy zmianie klubu | w systemie Kukkiwonu tak, między WT a ITF nie potwierdziliśmy | jednolitych stopni nie ma |
Przy przeprowadzce w taekwondo decyduje, czy nowy klub należy do Kukkiwonu i WT, czy do którejś z organizacji ITF.
Przejście i łączenie
- Kopnięcia w głowę i praca nóg na dystans.
- Kondycja z walki w rundach.
- Nauczyć się blokować kopnięcia w nogi i kopać goleniem.
- Przyzwyczaić się do pięści w głowę, łokci, kolan i klinczu.
- Kopnięcia, kondycja i doświadczenie z pełnym kontaktem.
- Dla WT oduczyć się pięści w głowę, kopnięć poniżej pasa i przytrzymywania.
- Kopać podbiciem i stopą, punktuje tylko część nogi poniżej kostki.
- Nauczyć się kopnięć obrotowych, w WT za 4 lub 6 punktów, oraz form do egzaminów.
Lewa kolumna opisuje przejście z taekwondo do boksu tajskiego, prawa kierunek odwrotny. Obie sztuki łączył na przykład Anderson Silva, który ma 5. dan w taekwondo i czarną opaskę pra jiad w boksie tajskim.
Filozofia
- Pięć zasad: uprzejmość, uczciwość, wytrwałość, samokontrola, niezłomny duch.
- Nawiązanie do pięciu przykazań hwarang.
- Teoria siły Choi: szybkość przed masą.
- Wai khru ram muay: szacunek dla nauczyciela, rodziców i przodków.
- Trzy pokłony w rogach Buddzie, dhammie i sandze.
- Ram muay jest osobisty i często zdradza, kto trenował zawodnika.
Formy i terminologia
W taekwondo formy są częścią egzaminów i zawodów. Kukkiwon używa ośmiu form Taegeuk dla kolorowych pasów i dziewięciu form dla posiadaczy danu, ITF 24 form Chang Hon. Boks tajski form nie ma, wai khru ram muay jest obowiązkowym rytuałem przed walką, a nie punktowanym układem.
Kultura treningu
- Terminologia koreańska, mistrzowie tytułowani kyosa-nim i sabum-nim.
- Dobok z pasem, którego kolor określa stopień.
- Od 2018 roku narodowa sztuka walki Korei.
- Opaska mongkhon i opaski na ramię pra jiad.
- Tajskie komendy sędziego: yoot, yaek, chok.
- 17 marca Dzień Muay Thai, na stadionie Rajadamnern legalne zakłady.
Częste mity
- Taekwondo nie jest kontynuacją starożytnego taekkyonu, koreańskie stowarzyszenie taekkyonu zaprzecza związkowi.
- Legenda o Nai Khanom Tomie z 1767 roku jest według historyków raczej mitem powstałym w XX wieku.
- Współczesna technika pięściowa boksu tajskiego wywodzi się z boksu zachodniego, nauczanego w Bangkoku od 1913 roku.
Co wybrać
Najczęstsze pytania
Które z nich jest olimpijskie?
Taekwondo jest olimpijskie od 2000 roku. Boks tajski ma od 2021 roku pełne uznanie MKOl, programu olimpijskiego jeszcze nie ma.
Czy w taekwondo wolno uderzyć ręką w głowę?
W WT nie, pięść może mierzyć tylko w tułów, a głowę trafia wyłącznie kopnięcie. ITF dopuszcza uderzenia rękami w głowę, walczy jednak lekkim kontaktem.
Gdzie kopie się mocniej?
Badanie po 8 ekspertów z taekwondo, boksu tajskiego i karate nie wykazało istotnej różnicy w sile uderzenia kopnięcia łukowego, 1 400 N w boksie tajskim i 1 547 N w taekwondo. Różni się cel: taekwondo WT mierzy w tułów i głowę, boks tajski także w nogi.