Taekwondo
태권도Koreańska sztuka wysokich, dynamicznych kopnięć, zjednoczona po drugiej wojnie światowej z dziewięciu szkół. Dyscyplina olimpijska od 2000 roku.
Podstawowe informacje
Korea PołudniowaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Taekwondo
O sztuce walki Taekwondo
Taekwondo ukształtowało się w Korei po drugiej wojnie światowej, gdy przedstawiciele dziewięciu szkół (kwanów) uzgodnili połączenie pod jedną nazwą. Założyciele kwanów wywodzili się głównie z japońskiego karate, które trafiło do Korei w czasie okupacji, oraz z chińskich sztuk walki. Historycy podważają tezę, że taekwondo wywodzi się bezpośrednio ze starokoreańskich sztuk taekkyon i subak. Dziś istnieją dwie główne gałęzie: WT (dawniej WTF), której forma sportowa jest olimpijska od 2000 roku, i ITF, zachowująca bardziej tradycyjną treść techniczną. Najbardziej wyrazistą cechą są kopnięcia. Kopnięcia na głowę, techniki obrotowe i w wyskoku stanowią rdzeń treningu, a przepisy WT przyznają za nie więcej punktów niż za ciosy pięścią. Ręce służą głównie do osłony i uderzeń w tułów; w walce WT ciosy pięścią na głowę są zabronione (w ITF dozwolone), co mocno kształtuje styl zawodniczy. Trening opiera się na trzech filarach: układy (poomsae w WT, tul w ITF), ćwiczenia techniczne i walka. Postęp prowadzi przez pasy kolorowe (gup) do stopni dan. Obok linii sportowej istnieje szkolenie tradycyjne z naciskiem na samoobronę i przełamywanie. Dla początkującego taekwondo oferuje jasny system egzaminów i gęstą sieć klubów. Kopnięcia na głowę wymagają dobrej ruchomości bioder.
Historia
Taekwondo powstało w Korei po 1945 roku. W Seulu otwierano wówczas szkoły zwane kwan, których założyciele poznali karate, judo i chińskie sztuki walki. Kilka z nich używało nazwy Tang Soo Do, koreańskiego odczytania znaków 唐手道, którymi zapisywano karate, szkoła Jidokwan nawiązuje do sekcji przy judoistycznej szkole Chosun Yun Moo Kwan. Nazwę taekwondo przedstawił 11 kwietnia 1955 roku Choi Hong Hi, według własnych słów uczeń Gichina Funakoshiego. Korea Taekwondo Association powstało w 1959 roku z dziewięciu kwanów. W USA pierwsze studio otworzył w 1962 roku w Waszyngtonie Jhoon Rhee, ojciec amerykańskiego taekwondo, z którego linii wywodzili się pionierzy full contact Jeff Smith i Mike Anderson, współzałożyciel kickbokserskiej WAKO (1977). Choi Hong Hi założył 22 marca 1966 roku International Taekwon-Do Federation (ITF). W 1973 roku powstały w Seulu Kukkiwon i World Taekwondo Federation, od 2017 roku World Taekwondo (WT). MKOl uznał WT w 1980 roku, po pokazach w Seulu 1988 i Barcelonie 1992 taekwondo jest sportem olimpijskim od Sydney 2000, para taekwondo od Tokio 2020. ITF w latach 2001–2002 rozpadła się na trzy organizacje.
Technika
W walce WT (kyorugi) punktuje się kopnięciem w tułów chroniony elektronicznym ochraniaczem i kopnięciem w głowę, pięścią wolno uderzać tylko w tułów. Od 1 czerwca 2026 roku obowiązuje: uderzenie pięścią w tułów 1 punkt, kopnięcie w tułów 2 punkty, kopnięcie w głowę 3 punkty, kopnięcie obrotowe w tułów 4 punkty i kopnięcie obrotowe w głowę 6 punktów. Punkt karny (gam-jeom) dopisuje przeciwnikowi 1 punkt, dostaje się go między innymi za chwytanie, trzymanie, popychanie, atak na nogi i atak na leżącego przeciwnika. Sparing ITF (matsogi) wykorzystuje ręce i nogi, uderzenie ręką w głowę dopuszcza, a kontakt jest lekki, nadmierny kontakt się karze. Repertuar obu gałęzi uzupełniają formy, samoobrona (hosinsul) i łamanie (gyeokpa). Podręcznik Kukkiwonu zna także upadki (nakbeop), obalenia, dźwignie i chwyty.
Trening
Trening obejmuje formy (poomsae w WT, tul w ITF), sparing wraz ze sparingiem krokowym, łamanie, samoobronę, przygotowanie kondycyjne i egzaminy na stopnie. Do strony psychicznej należą medytacja, kontrola oddechu i etykieta. Budowy lekcji, proporcji poszczególnych części ani tego, kiedy początkujący po raz pierwszy sparuje, nie udało nam się w źródłach udokumentować. Badanie amatorów podaje 7,0 urazu na 1 000 godzin treningu, ponad 81% wszystkich urazów powstało w treningu. Badanie hiszpańskich reprezentantów wymienia jako najczęściej dotknięte kolano (21,3%), podbicie i stopę (17,0%) oraz kostkę (12,2%).
Stopnie i postępy
Stopnie uczniowskie (gup) liczy się od wyższego numeru do niższego i oznacza je kolor pasa, stopnie mistrzowskie (dan) rosnąco, zwykle do 9. danu. Kto nie ukończył 15 lat, nie może zdawać egzaminu na dan i ma do dyspozycji cztery dziecięce stopnie poom. Dany w systemie Kukkiwon wydaje Kukkiwon w Seulu. Brytyjski przewodnik po egzaminie podaje czas oczekiwania 1 rok między 1. a 2. danem, 2 lata między 2. a 3., 3 lata między 3. a 4. i 4 lata między 4. a 5. danem, minimalny wiek 16 lat dla 1. danu (15 lat przy przejściu z poom), 18 lat dla 2., 21 lat dla 3. i 25 lat dla 4. danu. ITF używa sześciu kolorów pasów i dziewięciu danów. Dziesięciostopniowy system gup przejęło z taekwondo wiele szkół hapkido, które do lat siedemdziesiątych używało pięciu pasów.
Dla kogo
Przepisy WT dzielą zawodników na kadetów (12–14 lat), juniorów (15–17) i seniorów (od 17 lat), kadeci i juniorzy mają po dziesięć kategorii wagowych. Ochraniacz głowy kadetów może mieć osłonę twarzy, na mistrzostwach świata kadetów jest ona obowiązkowa. Mistrzostwa świata w poomsae mają podziały wiekowe aż do kategorii powyżej 65 lat. Kobiety są na igrzyskach od 2000 roku z czterema kategoriami wagowymi, tak samo jak mężczyźni. Przegląd 8 badań z udziałem 402 dzieci w wieku 6–16 lat podaje po treningu poprawę siły, gibkości, równowagi i wydolności poznawczej. Na juniorskich mistrzostwach świata WT przypadało 38,55 urazu na 1 000 startów, najczęściej stłuczenia, 76 % powstało przez kontakt z przeciwnikiem.
Zawody
Walka WT ma trzy rundy po dwie minuty z minutową przerwą, przy remisie następuje minutowa runda złotego punktu. Na igrzyskach są cztery kategorie wagowe mężczyzn (−58, −68, −80, +80 kg) i cztery kobiet (−49, −57, −67, +67 kg). Od 2017 roku na dużych turniejach punktuje się elektronicznie, także za pomocą elektronicznych kasków. Pole walki WT to kwadrat lub ośmiokąt o boku 8 m, w ITF 9 × 9 m. Osobną konkurencją jest poomsae: soliści, pary mieszane, trójki i układy dowolne z muzyką, na mistrzostwach świata wykonuje się dwie obowiązkowe formy. Para taekwondo ma sześć konkurencji i tylko walkę.
Sprzęt
Ćwiczy się w dobok z pasem (tti), którego kolor określa stopień. Dobok WT ma zwykle dekolt w kształcie litery V, ITF kurtkę zapinaną z przodu. Przepisy WT wymagają w walce ochraniacza tułowia, ochraniacza głowy, ochraniacza krocza, ochraniaczy przedramion i goleni, rękawic, ochraniacza zębów i zdejmowanych skarpet do punktacji elektronicznej. W ITF zwykle chroni się tylko ręce i nogi, a ochraniacz głowy jest dobrowolny.
Filozofia
Choi Hong Hi sformułował pięć zasad: uprzejmość, uczciwość, wytrwałość, samokontrolę i niezłomnego ducha. Zarówno ITF, jak i WT odwołują się do pięciu przykazań hwarangu. Teoria siły Choia kładzie nacisk na szybkość przed masą. Formy nazywają się hyeong, poomsae (Kukkiwon i WT) lub tul (ITF). Kukkiwon używa ośmiu form Taegeuk dla kolorowych pasów (od 1971 roku zamiast form Palgwe) i dziewięciu form dla posiadaczy danu, od Koryo po Ilyeo. ITF ma 24 formy Chang Hon, których nazwy odwołują się do historii Korei. Terminologia jest koreańska. Mistrzowie w systemie Kukkiwon tytułowani są kyosa-nim (1.–3. dan) i sabum-nim (4.–6. dan).
Style i szkoły
Taekwondo ma dwie główne gałęzie, które różnią się organizacją, przepisami i układami. International Taekwon-Do Federation (ITF) powstała 22 marca 1966 jako zrzeszenie dziewięciu państw: Wietnamu, Malezji, Singapuru, Niemiec Zachodnich, USA, Turcji, Włoch, Egiptu i Korei. Założyciel Choi Hong Hi przeniósł siedzibę federacji w 1972 do Toronto, a w 1985 do Wiednia. W 1980 wprowadził taekwondo do Korei Północnej i zmarł 15 czerwca 2002 w Pjongjangu. Zestaw form ITF nazywa się Chang Hon od jego pseudonimu. ITF datuje narodziny sztuki na 11 kwietnia 1955, kiedy komisja zatwierdziła nazwę taekwondo, a poparł ją prezydent Syngman Rhee. WT i Kukkiwon mają własną wykładnię. World Taekwondo, do 2017 World Taekwondo Federation, powstała 28 maja 1973 i zrzesza 213 krajowych związków. Wraz z Kukkiwonem w Seulu, który nadaje stopnie dan i zarządza układami poomsae, kieruje olimpijską postacią taekwondo. MKOl uznał taekwondo w 1980, w 1994 zatwierdził je jako dyscyplinę olimpijską, a w programie jest od igrzysk w Sydney 2000. W praktyce gałęzie rozpoznaje się po walce i układach: WT ćwiczy poomsae i walczy w ochraniaczach z elektroniczną punktacją, ITF ćwiczy tul i zachowuje lekki kontakt z uderzeniami ręką w głowę. ITF organizuje własne mistrzostwa świata od 1974, kiedy pierwsze odbyły się w Montrealu. Ósme odbyły się w 1992 w Pjongjangu.
Dziś
Taekwondo istnieje w dwóch głównych postaciach. WT z Kukkiwonem kieruje sportem olimpijskim z walką pełnokontaktową w ochraniaczach i elektronicznym punktowaniem, ITF zachowuje lekki kontakt i uderzenia ręką w głowę i dzieli się na trzy organizacje. Rząd Korei Południowej uznał w 2018 roku taekwondo za narodową sztukę walki Korei. Przekonanie, że taekwondo jest kontynuacją starożytnego taekkyeonu, źródła przeglądowe uznają za rozpowszechniony błąd, a koreańskie stowarzyszenie taekkyeonu wszelkie powiązanie neguje. Dominująca interpretacja historyczna umieszcza korzenie taekwondo w karate, oficjalna interpretacja koreańska podkreśla rodzime pochodzenie.
W kulturze
Jhoon Rhee, który w 1962 otworzył w Waszyngtonie pierwszą szkołę taekwondo w USA, zaprzyjaźnił się z Bruce'em Lee i w 1973 zagrał w filmie When Taekwondo Strikes. Amerykański film Best of the Best miał premierę 10 listopada 1989, a jego fabuła toczy się wokół wyboru do olimpijskiej drużyny USA w taekwondo. Według katalogu AFI wyprodukował go Phillip Rhee, który jest też autorem pomysłu, a scenariusz napisał Paul Levin. W kontynuacji Best of the Best 2 z 1992 Rhee wrócił w roli głównej. W grach wideo taekwondo reprezentuje Hwoarang z serii Tekken, który po raz pierwszy pojawił się w Tekken 3 w 1997 i należy do jej głównych postaci kopiących. Czy te dzieła wpłynęły na liczbę ćwiczących, nie udało nam się potwierdzić na podstawie źródeł.
Ciekawostki
Na olimpiadzie w Seulu 1988 taekwondo było dyscypliną pokazową, a Korea Południowa wygrała dziewięć z szesnastu kategorii wagowych. Medale nie wliczały się do oficjalnego zestawienia. Podczas drugiego pokazu w Barcelonie 1992 w każdej kategorii startowało ośmiu sportowców, łącznie 64 mężczyzn i 64 kobiety.
Czytaj dalej
Pierwszym olimpijskim zwycięzcą został w Sydney 2000 Amerykanin Steven Lopez (68 kg). Złoto dołożył w Atenach 2004 i brąz w Pekinie 2008, a z pięcioma tytułami mistrza świata olimpijski profil uznaje go za najbardziej utytułowanego taekwondzistę w historii. W Pekinie rodzeństwo Lopezów zdobyło trzy medale, Mark srebro, Diana i Steven brąz, jako pierwsza rodzinna trójka w jednej amerykańskiej drużynie olimpijskiej od 1904. Taekwondo przeżyło też skandale olimpijskie. Kubańczyk Angel Matos, zwycięzca z 2000, po swojej dyskwalifikacji w Pekinie 2008 kopnął sędziego i dostał dożywotni zakaz startów. W Londynie 2012 po raz pierwszy użyto ochraniaczy i skarpet z czujnikami oraz natychmiastowej weryfikacji wideo decyzji. Brytyjka Jade Jones wygrała tam kategorię do 57 kg w wieku dziewiętnastu lat i w Rio 2016 obroniła tytuł. W Tokio 2020 Korea Południowa po raz pierwszy od olimpijskiego debiutu nie zdobyła ani jednego złota. Jhoon Rhee w 1976 na wieczorze sportowym zażartował, wyzywając Muhammada Alego i Wilta Chamberlaina na pojedynek o tytuł największego. World Taekwondo jest od 2015 pełnoprawnym członkiem Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego.
Style i odmiany
Gałąź taekwondo założona przez Choi Hong Hi 22 marca 1966 roku. Ma 24 tul, walkę na dwie rundy z kontrolowanym kontaktem i punktowane uderzenia ręką w głowę.
Olimpijska gałąź taekwondo pod federacją World Taekwondo, założoną w 1973 roku. Walkę na trzy rundy punktuje elektroniczny system PSS.
Często zadawane pytania
Czym jest taekwondo?
Taekwondo to koreańska sztuka walki, której najbardziej charakterystyczną cechą są kopnięcia, w tym kopnięcia na głowę, obrotowe i skoczne. Ma dwie główne gałęzie: olimpijską World Taekwondo wraz z Kukkiwon oraz International Taekwon-Do Federation.
Z jakiego kraju pochodzi taekwondo?
Z Korei. Według ITF komisja zatwierdziła nazwę taekwon-do 11 kwietnia 1955 roku, World Taekwondo powstała 28 maja 1973 roku.
Jakie są stopnie w taekwondo?
Stopnie uczniowskie nazywają się gup, mistrzowskie dan. Kukkiwon przyznaje stopnie dan od 1. do 9. oraz młodszym posiadaczom stopnie poom od 1. do 4. Minimalny wiek na 1. dan to 15 lat, na 9. dan 53 lata.
W jakiej kolejności następują pasy w taekwondo?
Według ITF dziesięć gup prowadzi od białego pasa przez biały z żółtym paskiem, żółty, żółty z zielonym paskiem, zielony, zielony z niebieskim paskiem, niebieski, niebieski z czerwonym paskiem i czerwony aż do czerwonego z czarnym paskiem. Potem następuje czarny pas od 1. do 9. dan. Kukkiwon nie podaje kolorów gup na swojej stronie internetowej.
Jakie są zasady taekwondo?
Walka WT ma trzy rundy po dwie minuty z minutową przerwą, przy remisie następuje runda złotego punktu. Od 2017 roku na dużych turniejach punktuje się elektronicznie, w tym elektronicznymi kaskami. W WT uderzenia ręką w głowę są zabronione, w ITF dozwolone.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.