Boks tajski vs. Sanda
Krótka odpowiedź
Boks tajski i sportowa sanda (wushu sanshou) nie mają wspólnego korzenia, ale w walkach styl przeciw stylowi Chiny × Tajlandia często się spotykają. Boks tajski walczy także łokciami, kolanami i w klinczu, sanda w międzynarodowej wersji amatorskiej łokcie i kolana zakazuje, klincz przerywa po 2 sekundach i punktuje rzuty oraz wypchnięcie z platformy. IWUF ma pełne uznanie MKOl od 2002 roku, IFMA od 2021 roku, programu olimpijskiego nie ma żadne z nich.
W skrócie
| Boks tajski | Sanda | |
|---|---|---|
| Kraj pochodzenia | Tajlandia | Chiny |
| Powstanie | XX wiek (obecna forma) | XX wiek (obecna forma) |
| Kontakt | Pełny kontakt | Pełny kontakt |
| Sparing | Pełny kontakt | Pełny kontakt |
| Format zawodów | Pełny kontakt | Pełny kontakt |
| Status olimpijski | Nieolimpijska | Nieolimpijska |
| Stopnie | Nie | Nie |
| Uznawanie stopni | rozproszone | – |
| Strój | Spodenki i ochraniacze | Spodenki i ochraniacze |
| Broń | Bez broni | Bez broni |
| Formy | Bez form | Bez form |
| Koszty względne | średnie | średnie |
| Techniki w encyklopedii | 14 | 2 |
Skale 1–5
Ocenia się typowy trening dorosłego początkującego w zwykłym klubie, z kalibracją dla wszystkich sztuk.
Z czego składa się każda sztuka
Ocena redakcyjna 0–3: ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Historia i pokrewieństwo
Boks tajski i sportowa sanda (wushu sanshou) nie mają wspólnego korzenia. Boks tajski wywodzi się z tajskiego muay, sanda z chińskich walk na platformie leitai i szkolenia wojskowego, a jako sport zbudowały ją instytucje państwowe ChRL. Spotykają się głównie w walkach styl przeciw stylowi.
- 1928: turniej Centralnej Akademii guoshu, wcześniej sanshou w akademii wojskowej Whampoa.
- 1979–1989: pilotażowe badania Państwowej Komisji Sportu, przejściowe zasady 1984, sport oficjalny 1989.
- 1990: powstaje IWUF w Pekinie, pierwsze mistrzostwa świata wushu 1991, IFMA organizuje mistrzostwa świata od 1993.
- 2001 i 2002: Liu Hailong, zwany King of Sanda, wygrał na imprezie Chinese Kung Fu vs Muaythai w Kantonie dwie walki na punkty.
- 2013–2019: seria Wu Lin Feng China vs Thailand w Chinach i w Bangkoku, w 2019 roku na stadionie Lumpinee.
Technika
- Pięści, łokcie, kolana i golenie, uderzenia w głowę dozwolone (IFMA).
- Kopnięcia w głowę, tułów i nogi.
- Klincz dozwolony także z kolanami, przerywa go komenda yaek.
- Zakazane: ciosy w krocze, w kostkę, w tył głowy, uderzenia głową.
- Pięści i kopnięcia, do tego rzuty, podcięcia i łapanie kopnięcia (IWUF 2017).
- Łokcie i kolana międzynarodowa wersja amatorska zakazuje od MŚ 1991, profesjonalna dopuszcza także kolana w głowę.
- Klincz bez rzutu przerywa się po 2 sekundach, uderzenia w nim nie punktują.
- Zakazane obszary: potylica, szyja, krocze. Dwa upadki z platformy w rundzie oznaczają przegraną rundę.
Na dystansie kopnięć i pięści oba sporty mają wiele wspólnego. Na krótkim dystansie boks tajski walczy łokciami, kolanami i klinczem z uderzeniami, sanda rzutem, złapaniem kopnięcia lub wypchnięciem z platformy.
Trening
| Boks tajski | Sanda | |
|---|---|---|
| Podstawa | bieganie, skakanka, walka z cieniem, ćwiczenia z ciężarem własnego ciała, piłka lekarska | budowy lekcji nie udało nam się udokumentować |
| Rundy | 3–5 minut z przerwą 1–2 minuty | runda zawodnicza 2 minuty, rund treningowych nie udokumentowano |
| Pomoce | tajskie i bokserskie łapy jako podstawa | nieudokumentowane |
Sandy w chińskich szkołach zwykle uczy się obok tradycyjnych stylów, a techniki i metody treningu z nich wychodzą. Udziału sparingu, kondycji i ćwiczenia rzutów nie znaleźliśmy.
Postępy i stopnie
| Boks tajski | Sanda | |
|---|---|---|
| Stopnie | jednolitych nie ma, niektóre szkoły pra jiad | duan są używane, zasad nadawania nie znaleźliśmy |
| Znak gotowości | trener przekazuje opaskę mongkhon, gdy zawodnik jest gotowy do ringu | nieudokumentowane |
| Ścieżka amatorska | IFMA, młodzież od 10 lat | IWUF, kategorie juniorskie, granicy wieku nie znaleźliśmy |
W obu sportach poziom mierzy się głównie walkami, minimalnych okresów między stopniami nie znaleźliśmy w żadnym z nich.
Obciążenie i ryzyko
- Strotmeyer i in. 2016 (195 zawodników): uraz w ostatniej walce u 55,4%.
- Kończyny 58%, głowa i szyja 30,6%, wstrząśnienie mózgu zgłosiło 5,4% zawodników.
- Sieńko-Awierianów i in. 2016 (40 ćwiczących z polskiego klubu): uraz na treningu u 55%.
- Vidal, Schaefer i Portela 2025 (86 sportowców z brazylijskich mistrzostw): 3,37 urazu na 1 000 godzin.
- Wszyscy zgłosili co najmniej jeden uraz, przeważały naciągnięcia mięśni kulszowo-goleniowych i przywodzicieli oraz rany cięte twarzy.
- Próba nie była losowa, innego badania z liczbami nie znaleźliśmy.
Dla kogo
| Boks tajski (IFMA) | Sanda (IWUF) | |
|---|---|---|
| Wiek zawodniczy | młodzież od 10 lat, seniorzy 17–40 lat | juniorzy i dorośli, granic wieku nie znaleźliśmy |
| Weterani | w przepisach IFMA nie ma | nie znaleźliśmy |
| Kobiety | te same wagi i zasady co mężczyźni, obowiązkowy ochraniacz klatki piersiowej | rękawice 230 g we wszystkich wagach, badanie brazylijskie objęło 30 kobiet z 86 sportowców |
Dzieci
| Boks tajski | Sanda | |
|---|---|---|
| Zawody od | IFMA 10 lat, tajska ustawa z 1999 roku podaje powyżej 15 lat | granicy wieku juniorów IWUF nie znaleźliśmy |
| Zakazane | szczególnych zakazów dla dzieci w przepisach IFMA nie znaleźliśmy | tego, co jest dla juniorów dodatkowo zakazane, nie znaleźliśmy |
| Ochrona | ochraniacz tułowia, kask, ochraniacze goleni i łokci | ochraniacz głowy i klatki piersiowej, ochraniacze stóp, rękawice 230 g |
| Długość rundy | od 1 do 2 minut zależnie od wieku | 1 minuta 30 sekund |
| Badania u dzieci | abstrakt (333 dziecięcych bokserów): niższe IQ, malejące z długością boksowania | nie znaleźliśmy |
| Stanowiska lekarzy | szpital Ramathibodi: do 10 lat bez kontaktu, do 15 lat bez uderzeń w głowę | nie znaleźliśmy |
Samoobrona
- Sparing i klincz przy oporze partnera.
- Łokcie i kolana na krótkim dystansie.
- Parteru nowoczesny boks tajski nie rozwija, koncentruje się na walce w stójce.
- Pełny opór w stójce, rzuty i podcięcia.
- Klincz tylko krótki, do 2 sekund.
- Łokcie, duszenia, dźwignie i parter wersja zawodnicza wyklucza, wojskowa Junshi Sanda obejmuje chin-na.
Oba sporty trenują przeciw rzeczywistemu oporowi w stójce. Boks tajski obejmuje dłuższy klincz z uderzeniami, sanda rzut i powalenie rywala. Walki w parterze nie obejmuje żaden z nich, a badania przenoszenia na realną samoobronę nie znaleźliśmy w żadnym z nich.
Praktyczne zastosowanie
| Boks tajski | Sanda | |
|---|---|---|
| Zajęcia fitness | IFMA podaje zajęcia fitness na każdym poziomie | nie znaleźliśmy |
| Badania kondycyjne | nie udało nam się udokumentować | nie znaleźliśmy |
| Badania w starszym wieku | 30 seniorów w wieku 60–70 lat, taniec boksu tajskiego: po 8 tygodniach poprawa ruchliwości i siły | nie znaleźliśmy |
| Zastosowanie zawodowe | źródła nie znaleźliśmy | wojskowy system Junshi Sanda z chwytami chin-na, zastosowania policyjnego nie znaleźliśmy |
Jedyne udokumentowane badanie dotyczy małej grupy seniorów i krótkiego programu, a nie treningu zawodniczego. Ogólnego wniosku o przydatności któregokolwiek z obu sportów nie da się z niego wyciągnąć.
Zawody
| Boks tajski | Sanda | |
|---|---|---|
| Status olimpijski | pełne uznanie MKOl 2021, programu olimpijskiego nie | pełne uznanie MKOl 2002, programu olimpijskiego nie |
| Walka amatorska | IFMA 3 × 3 minuty, punktowanie ten-point must | IWUF 3 × 2 minuty, wygrywa ten, kto wygra dwie rundy |
| Powierzchnia | ring | platforma leitai o wysokości 80 cm, 8 × 8 m |
| Przedwczesny koniec | trzeci nokdaun w rundzie | 12 punktów różnicy w rundzie lub trzy wymuszone liczenia w walce |
| Mistrzostwa świata | IFMA od 1993 | IWUF od 1991, co dwa lata |
| Scena zawodowa | stadiony Rajadamnern i Lumpinee | turniej King of Sanda w Chinach |
W serii Wu Lin Feng China vs Thailand w latach 2013–2019 spotykali się chińscy i tajscy zawodnicy, w 2019 roku także na stadionie Lumpinee. Zbiorczych wyników ani zasad tych imprez nie znaleźliśmy.
Sprzęt i koszty
| Boks tajski | Sanda | |
|---|---|---|
| Rękawice | IFMA 10 uncji, Lumpinee 8 lub 10 zależnie od wagi | 230 g do 65 kg oraz u kobiet i juniorów, 280 g od 70 kg |
| Ochraniacze | goleni i łokci, kask, suspensorium, ochraniacz zębów | ochraniacz głowy i klatki piersiowej, ochraniacz zębów, suspensorium, juniorzy ochraniacze stóp |
| Odzież | spodenki i czerwona lub niebieska koszulka (IFMA) | dwa kolorowe zestawy według wytycznych IWUF |
| Względne koszty | średnie | średnie |
Dostępność i organizacje
| Boks tajski | Sanda | |
|---|---|---|
| Federacja międzynarodowa | IFMA | IWUF i kontynentalne federacje wushu |
| Profesjonaliści | WMC, od 2019 z IFMA | osobne imprezy, na przykład King of Sanda |
| Stopnie przy przeprowadzce | jednolitych nie ma | duan bez udokumentowanego wzajemnego uznawania |
Przejście i łączenie
- Kopnięcia, pięści i przyzwyczajenie do pełnego kontaktu się przenoszą.
- Oduczyć się łokci, kolan i dłuższego klinczu z uderzeniami.
- Nauczyć się rzutów, łapania kopnięcia i pilnowania krawędzi platformy.
- Kopnięcia, pięści i praca przeciw pełnemu oporowi w stójce się przenoszą.
- Nauczyć się łokci, kolan i klinczu z uderzeniami.
- Ring nie ma krawędzi platformy, za którą dałoby się rywala wypchnąć.
Po lewej przejście z boksu tajskiego do sandy, po prawej w przeciwnym kierunku. Liu Hailong, mistrz świata wushu w sandzie z 2003 roku, pokonał na imprezie Chinese Kung Fu vs Muaythai w latach 2001 i 2002 dwóch rywali na punkty. Badania przenoszenia umiejętności między oboma sportami nie znaleźliśmy.
Filozofia
- Wai khru ram muay: szacunek dla nauczyciela, rodziców i przodków.
- Trzy pokłony w rogach przed Buddą, dhammą i sanghą.
- Opaska mongkhon jako hołd dla gymu.
- Własnej filozofii ani rytuału sandy nie udało nam się udokumentować.
- Sport stworzony przez instytucje państwowe ChRL jako dyscyplina zawodnicza wushu obok taolu.
Formy i terminologia
Punktowanych form nie ma żaden z obu sportów. Ram muay jest w boksie tajskim obowiązkowym osobistym rytuałem przed walką, według IFMA najwyżej dwuminutowym. Formy (taolu) są we wushu osobną dyscypliną IWUF obok sandy.
Kultura treningu
- Sędziowie IFMA dowodzą po tajsku: yoot, yaek, chok.
- Dzień Muay Thai obchodzi się w Tajlandii 17 marca.
- W Rajadamnern legalnie obstawia się z drugiego piętra sygnałami rąk.
- Liu Hailong wygrał turniej Chinese Sanda King w 2000 roku, Muslim Salikhov King of Sanda w Chongqing w 2006 roku jako pierwszy zwycięzca spoza Chin.
- Z sandy do MMA przeszli Cung Le (mistrz Strikeforce 2008), Zhang Weili (mistrzyni UFC) i Muslim Salikhov.
- Sandy w filmie ani zwyczajów na sali treningowej nie znaleźliśmy.
Częste mity
- Sanda nie jest synonimem kung-fu: kung fu oznacza po chińsku każdą umiejętność zdobytą ćwiczeniem, sanda to dyscyplina zawodnicza nowoczesnego wushu.
- Sanda nie ma jednych zasad: międzynarodowa wersja amatorska zakazuje łokci i kolan, profesjonalna dopuszcza także kolana w głowę.
- Opowieść o Nai Khanom Tomie z 1767 roku badacze uważają raczej za mit powstały w XX wieku przy budowaniu tożsamości narodowej.
Co wybrać
Najczęstsze pytania
Czy sanda to chińska wersja boksu tajskiego?
Nie. Sanda wywodzi się z chińskich walk na platformie leitai i szkolenia wojskowego. W międzynarodowej wersji amatorskiej zakazuje łokci i kolan, za to punktuje rzuty i wypchnięcie z platformy.
Czy któreś z nich jest olimpijskie?
Nie. IWUF ma pełne uznanie MKOl od 2002 roku, IFMA od 2021 roku, programu olimpijskiego nie ma żadne z nich.
Czy w sandzie wolno walczyć w klinczu?
Tylko krótko. Według przepisów IWUF 2017 klincz bez rzutu przerywa się po 2 sekundach, a uderzenia w nim nie punktują. W boksie tajskim klincz z kolanami jest osobną umiejętnością i przerywa go dopiero sędzia komendą yaek.