Sanda
散打Dyscyplina zawodnicza wushu w pełnym kontakcie, w Chinach sport oficjalny od 1989 roku. Walczy się uderzeniami, kopnięciami i rzutami na platformie leitai, punktuje się też zrzucenie rywala.
Podstawowe informacje
ChinyCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Sanda
O sztuce walki Sanda
Sanda, dawniej sanshou, to dyscyplina zawodnicza chińskiego wushu w pełnym kontakcie. Nawiązuje do walk na podwyższonej platformie leitai i do sanshou, które Kuomintang w latach dwudziestych wykorzystywał w szkoleniu wojskowym w akademii Whampoa. W ChRL Państwowa Komisja Sportu rozpoczęła w 1979 roku pilotażowe badania w instytutach wychowania fizycznego w Pekinie i Wuhanie oraz w prowincji Zhejiang, zasady przejściowe zatwierdziła w 1984 roku, a jako sport oficjalny sandę uznała w 1989 roku. Jednego twórcy źródła nie podają.
Czytaj dalej
Międzynarodowa Federacja Wushu (IWUF) powstała w 1990 roku, a sanda jest obok taolu (form) jedną z jej dwóch dyscyplin zawodniczych. Mistrzostwa świata wushu odbywają się od 1991 roku. Wushu nie jest sportem olimpijskim, na igrzyskach młodzieży 2014 było sportem pokazowym. Według przepisów IWUF (2017) walczy się trzy rundy po dwie minuty, juniorzy po półtorej minuty, a walkę wygrywa ten, kto wygra dwie rundy. Punktują uderzenia pięścią w głowę i tułów, kopnięcia w udo oraz rzuty lub powalenia rywala, kto w rundzie dwukrotnie spadnie z platformy, przegrywa rundę. Klincz przerywa się po dwóch sekundach, uderzenia głową, łokciem i kolanem przepisy międzynarodowe zakazują, a walki w parterze się nie prowadzi. Walczy się w rękawicach, z ochraniaczem głowy, klatki piersiowej i zębów. Platforma leitai ma 80 cm wysokości i mierzy 8 × 8 m. Wojskowa wersja Junshi Sanda dodaje chwyty i dźwignie (chin-na). Z sandy do MMA przeszli na przykład Cung Le, Zhang Weili i Muslim Salikhov. Brazylijskie badanie Vidal i in. (2025, 86 sportowców) podaje 3,37 urazu na 1 000 godzin ekspozycji, najczęściej naciągnięcia mięśni uda i rany cięte twarzy.
Historia
Sportowa sanda (wushu sanshou), dawniej sanshou, nawiązuje do walk na podwyższonej platformie leitai. W latach dwudziestych wykorzystywał sanshou Kuomintang w szkoleniu wojskowym w akademii Whampoa (Huangpu), założonej w 1924 roku, gdzie instruktorzy połączyli chińskie sztuki walki w cztery grupy technik: da (uderzenia), tui (kopnięcia i podcięcia), shuai (rzuty i upadki) oraz na (chwyty i dźwignie). W 1928 roku Centralna Akademia guoshu zorganizowała turniej w pełnym kontakcie, na Tajwanie turnieje na leitai odbywały się w latach pięćdziesiątych. W ChRL Państwowa Komisja Sportu rozpoczęła w 1979 roku pilotażowe badania w instytutach wychowania fizycznego w Pekinie i Wuhanie oraz w prowincji Zhejiang. Przejściowe zasady zatwierdzono w 1984 roku, pierwszy turniej na platformie odbył się w 1986 roku w Rongcheng, a w 1989 roku komisja uznała sandę za oficjalny sport. Od 1993 roku jest w programie Igrzysk Narodowych. Jednego twórcy źródła nie podają.
Czym się różni
Międzynarodowa Federacja Wushu (IWUF) prowadzi sandę i taolu jako dwie dyscypliny zawodów wushu sportowego. Taolu to układ z góry określonych technik oceniany przez sędziów na powierzchni 8 × 14 m, sanda to walka na platformie leitai o wymiarach 8 × 8 m i wysokości 80 cm, na której sędziowie punktują wykonane techniki. Według przepisów IWUF z 2024 roku daje się 2 punkty, gdy przeciwnik spadnie z platformy, a kto w jednej rundzie spadnie dwukrotnie, przegrywa rundę. Od kickboxingu i Muay Thai sanda różni się głównie rzutami i zakazem łokci i kolan. Przepisy IWUF zakazują ataku głową, łokciem i kolanem, podczas gdy amatorskie przepisy Muay Thai kanadyjskiej prowincji Ontario pozwalają dorosłym na łokcie i kolana. Podcięcia i rzuty z zapasów lub judo są w Muay Thai według tych przepisów faulem, a w sandzie dają 2 punkty, gdy przeciwnik upadnie, a atakujący pozostanie na nogach. Kickboxing według przepisów Ontario nie dopuszcza rzutów w full contact i low kick, a każda prawidłowa technika ma w nim 1 punkt, natomiast w sandzie kopnięcie w głowę lub tułów daje 2 punkty, a uderzenie pięścią 1 punkt. Walka sandy ma trzy rundy po dwie minuty i wygrywa ten, kto wygra dwie, amatorskie Muay Thai w Ontario ma trzy rundy po trzy minuty oceniane systemem 10-9.
Technika
Sanda to walka w stójce. Wersja sportowa wyklucza z pierwotnych czterech grup technik na, czyli chwyty i dźwignie, oraz walkę w parterze. Stosuje uderzenia pięścią i kopnięcia jak w boksie i kickboxingu, do tego rzuty, podcięcia i chwytanie kopnięcia. Według przepisów IWUF z 2024 roku 1 punkt daje prawidłowe uderzenie pięścią w głowę lub tułów i kopnięcie w udo, a 2 punkty prawidłowe kopnięcie w głowę lub tułów, zrzucenie przeciwnika z platformy i obalenie, po którym atakujący stoi nadal. Trafienia barkiem, goleniem, piętą i podbiciem i uderzenia w klinczu nie punktują. Strefy zakazane to potylica, szyja i krocze. Starszy tekst przepisów międzynarodowych zabrania ataku głową, łokciem i kolanem, skręcania stawów i uderzenia w głowę leżącego. Łokcie i kolana są zakazane w międzynarodowej wersji sportowej od pierwszych mistrzostw świata w 1991 roku, a zawodowa dopuszcza nawet kolana w głowę.
Trening
Sandy zwykle uczy się obok tradycyjnych stylów chińskich, a jej techniki, teoria i metody treningu z nich wychodzą. Budowy lekcji, proporcji techniki, sparingu i kondycji ani zalecanej częstotliwości treningów w źródłach nie znaleźliśmy. Brazylijskie badanie Vidal, Schaefer i Portela (Lecturas: Educación Física y Deportes, 2025) objęło 86 sportowców z brazylijskich mistrzostw, 56 mężczyzn i 30 kobiet. Podaje 3,37 urazu na 1 000 godzin ekspozycji i co najmniej jeden uraz u wszystkich uczestników. Przeważały naciągnięcia mięśni kulszowo-goleniowych i przywodzicieli oraz rany cięte twarzy, urazy więzadeł i złamania były rzadsze. Próba nie była losowa. Innego badania urazów w sandzie ani przeciwwskazań nie znaleźliśmy.
Stopnie i postępy
Stopnie duan w sandzie się stosuje, zasad ich nadawania i wzajemnego uznawania między federacjami jednak nie znaleźliśmy. Drogę zawodnika pokazują raczej wyniki. Zhang Weili kilkakrotnie wygrała mistrzostwa prowincji Hebei w sandzie i została wybrana do drużyny prowincji Jiangsu. Muslim Salikhov zaczął sandę w 1995 roku, w 2004 roku wygrał sanshou na mistrzostwach Europy wushu w Moskwie, a w lutym 2006 roku jako pierwszy zawodnik spoza Chin turniej King of Sanda w Chongqing. Cung Le miał w amatorskim sanshou bilans 18–3, a w grudniu 2001 roku zdobył zawodowy tytuł IKF w sandzie w wadze półciężkiej.
Dla kogo
Od jakiego wieku zawodnicy startują w sandzie i jakie kategorie wiekowe obowiązują, nie znaleźliśmy w przepisach IWUF. Według szkolenia sędziów IWUF (2023) juniorzy walczą w rundach po 1 minucie 30 sekund zamiast dwóch minut, muszą nosić ochraniacze podbicia, a według przepisów IWUF z 2024 roku walczą w rękawicach 180 g do 48 kg i 230 g od 52 kg. Czego dzieciom zabrania się ponad przepisy dla dorosłych, nie znaleźliśmy ani badania na dzieciach, ani stanowiska lekarzy. Przepisy z Ontario dotyczące amatorskiej sandy dopuszczają na imprezach dla dzieci zmniejszoną powierzchnię, co najmniej 14 × 14 stóp. Kobiety walczą w rękawicach 230 g we wszystkich kategoriach wagowych. Zhang Weili w wieku 12 lat trafiła do wyspecjalizowanej szkoły sztuk walki w Handanie, gdzie trenowała sandę i shuai jiao, a później została mistrzynią UFC. Nie znaleźliśmy kategorii weteranów.
Zawody
Według przepisów IWUF (2017) walczy się w trzech rundach po dwie minuty z minutową przerwą, a wygrywa ten, kto wygra dwie rundy. Różnica 12 punktów w rundzie kończy walkę. Zwycięstwo absolutne daje niepodniesienie się przeciwnika w ciągu 10 sekund po ciężkim ciosie lub trzy wymuszone liczenia w walce. Klincz dłuższy niż 2 sekundy bez rzutu lub obalenia sędzia przerywa, a bierne trzymanie jest faulem technicznym. Kto w rundzie dwukrotnie spadnie z platformy, przegrywa rundę. Przy remisie rund decyduje mniejsza liczba ostrzeżeń, potem upomnień, potem niższa waga przy porannym ważeniu. Walczy się na drewnianej platformie leitai o wysokości 80 cm i powierzchni 8 × 8 m, otoczonej matą ochronną. Punktacja zmieniała się między wersjami przepisów, a przepisy IWUF z 2024 roku dają 2 punkty za kopnięcie w głowę lub tułów i za zrzucenie przeciwnika z platformy.
Sprzęt
Według szkolenia sędziów IWUF (2023) obowiązkowe są zatwierdzone rękawice do sandy, ochraniacz zębów i zatwierdzony strój, a zawodnik przynosi czerwony i niebieski komplet. Starszy tekst przepisów wymienia także ochraniacz głowy i klatki piersiowej, który określa organizator, oraz suspensorium. Według przepisów IWUF z 2024 roku rękawice mają 180 g dla dzieci i juniorów do 48 kg, 230 g dla juniorów od 52 kg, kobiet i mężczyzn do 65 kg, 280 g dla mężczyzn od 70 do 85 kg i 330 g dla mężczyzn od 90 kg. Juniorzy noszą ochraniacze podbicia. Bandaże oraz ochraniacze kolan i kostek są dozwolone tylko za zgodą lekarza. Zawodowcy walczą tylko w rękawicach, z suspensorium i ochraniaczem zębów.
Filozofia
Kodeksu ani rytuału specyficznego dla sandy nie znaleźliśmy. Statut Międzynarodowej Federacji Wushu (IWUF) podaje, że wushu obejmuje nie tylko walkę, ale także praktykę dla zdrowia i filozofię. Federacja zobowiązuje się w nim pielęgnować kulturę etyki i uczciwości, szanować zasady demokracji, równości i harmonii oraz poprawiać zdrowie ludzi praktyką wushu. Od zawodników wymaga uczciwej gry i prawdziwie sportowego zachowania z szacunkiem dla innych sportowców.
Dziś
Sandą zarządza Międzynarodowa Federacja Wushu (IWUF), założona 3 października 1990 roku w Pekinie podczas 11. igrzysk azjatyckich. Sanda i taolu to jej dwie dyscypliny zawodów, a MKOl uznał IWUF w pełni w 2002 roku. Mistrzostwa świata wushu odbywają się co dwa lata od 1991 roku. Wushu nie jest sportem olimpijskim, w 2008 roku turniej odbył się równolegle z igrzyskami olimpijskimi w Pekinie, na igrzyskach młodzieży w Nankinie w 2014 roku zaprezentowano je poza oficjalnym programem, a na igrzyskach młodzieży w Dakarze w 2026 roku jest po raz pierwszy w programie, ale tylko z czterema dyscyplinami taolu, bez sandy. Zawodnicy sandy startowali w K-1 i Shoot Boxingu i w walkach styl przeciw stylowi z Muay Thai. W chińskich organizacjach MMA Art of War i RUFF przeważają zawodnicy z zapleczem sandy. Cung Le, trzykrotny brązowy medalista mistrzostw świata wushu, został w 2008 roku mistrzem Strikeforce. Muslim Salikhov, pięciokrotny mistrz świata wushu, podpisał w 2017 roku kontrakt z UFC. Wojskowa wersja Junshi Sanda dodaje chwyty i dźwignie chin-na.
Ciekawostki
Siedziba IWUF mieści się od 2012 roku w Lozannie. Pierwszy Sanda World Cup odbył się w 2002 roku w Szanghaju, a według statutu IWUF puchary świata w sandzie i taolu odbywają się co dwa lata, zwykle między mistrzostwami świata. IWUF po raz pierwszy zabiegała o włączenie wushu do igrzysk olimpijskich w 2001 roku, trzeci wniosek złożyła w 2011 roku, a w 2012 roku wushu doszło do trzeciej rundy głosowania komitetu wykonawczego MKOl. Według przepisów z 2024 roku zawodnik dostaje 2 punkty także wtedy, gdy sam celowo upadnie, by pociągnąć przeciwnika, i płynnie wstanie, a przy niepłynnym wstaniu tylko 1 punkt. Badanie Xin Chena z 2018 roku podaje starsze nazwy sandy xiang bo, shou bo i bai da, a według tego badania podstawowy prototyp nowoczesnej sandy powstał na Drugich Ogólnokrajowych Zawodach Sztuk Walki w Nankinie w 1933 roku. Pośrodku platformy jest według przepisów IWUF logo federacji o średnicy 120 cm, a Chen opisuje wcześniejszy diagram yin i yang.
Często zadawane pytania
Czym jest sanda?
Sanda (sanshou) to według Międzynarodowej Federacji Wushu nowoczesny sport walki bez broni, który rozwinął się z tradycyjnych technik wushu i wykorzystuje uderzenia pięścią, kopnięcia, rzuty i zapasy. Obok taolu jest jedną z dwóch dyscyplin zawodniczych wushu sportowego. Walczy się na podwyższonej platformie leitai.
Jaka jest różnica między sandą a kickboxingiem?
Sanda punktuje rzuty i obalenia, a kickboxing w full contact i low kick rzutów nie dopuszcza. Przepisy Międzynarodowej Federacji Wushu zakazują ataku głową, łokciem i kolanem, a kopnięcie w głowę lub tułów daje 2 punkty, uderzenie pięścią 1 punkt, podczas gdy w kickboxingu amatorskim każda prawidłowa technika daje 1 punkt.
Jak się punktuje w sandzie?
Według przepisów IWUF z 2024 roku 2 punkty dają prawidłowe kopnięcie w głowę lub tułów, upadek przeciwnika z platformy, obalenie, po którym atakujący pozostaje na nogach, oraz ostrzeżenie przeciwnika. Jeden punkt daje prawidłowe uderzenie pięścią w głowę lub tułów i kopnięcie w udo. Walka ma trzy rundy po dwie minuty, a wygrywa ten, kto wygra dwie rundy lub w rundzie prowadzi 12 punktami.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.