Muay Boran
มวยโบราณZbiorcze określenie tajskiego boksu sprzed reformy sportowej lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku. Dziś głównie sztuka pokazowa ze stylami regionalnymi Chaiya, Korat i Lopburi.
Podstawowe informacje
TajlandiaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Muay Boran
O sztuce walki Muay Boran
Muay boran (po tajsku „stary boks”) to zbiorcze określenie tajskiej walki bez broni w postaci, jaką miała przed wprowadzeniem nowoczesnego sprzętu i przepisów w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku. Pierwotnie nazywano ją toi muay. Sam termin jest w powszechnym użyciu dopiero od niedawna, został sformalizowany pod koniec XX wieku, a jego rozpowszechnienie przypisuje się wielkiemu mistrzowi Khetr Sriyaphaiowi z Muay Chaiya.
Czytaj dalej
Za panowania Ramy VII (1925–1935) doszli sędziowie i mierzone rundy, rękawice i ring (pierwszy tajski ring powstał w 1921 roku w Suan Kulap), a wiele starszych technik zostało zakazanych. Zawodnicy dawniej owijali dłonie i przedramiona konopną liną (khat chueak). Twierdzenia, że muay boran rozwinął się w XIII wieku dla wojska, nie udało nam się udokumentować. Style regionalne zostały skodyfikowane po 1910 roku, kiedy trzej zawodnicy z Lopburi, Khoratu i Chaiyi zdobyli na pogrzebie księcia tytuł szlachecki muen. Muay Chaiya z południa pracuje z niskiej postawy z uniesioną trójkątną osłoną i zna także rzuty, chwyty i dźwignie, Muay Korat z północnego wschodu silne szerokie uderzenia z dystansu, Muay Lopburi szybkość i pracę nóg, a nowszy Muay Thasao obronę z szybką zmianą postawy. Dziś muay boran to przede wszystkim sztuka pokazowa. Kru Muaythai Association (2003) zarządza nim razem z boksem tajskim i prowadzi wspólny system 19 stopni Khan, World Muay Boran Federation zorganizowała w 2014 roku w Ayutthayi 1. mistrzostwa świata. Do popularności przyczyniły się filmy Tony Jaa, przede wszystkim Ong-Bak (2003).
Historia
Muay boran (po tajsku „stary boks”) to współczesne zbiorcze określenie tajskiej walki bez broni z czasów sprzed wprowadzenia nowoczesnego sprzętu i przepisów, a nie odrębna szkoła z własnym programem. Ówczesna nazwa brzmiała toi muay. Termin muay boran upowszechnił się dopiero niedawno, został sformalizowany pod koniec XX wieku, a jego rozpowszechnienie przypisuje się wielkiemu mistrzowi Khetrowi Sriyaphaiowi z Muay Chaiya. W 1910 roku na pogrzebie księcia Urubongse Rajasombhoja zmierzyli się zawodnicy z prowincji. Trzej z nich, z Lopburi, Khorat i Chaiya, otrzymali tytuł szlachecki muen, a z ich stylów powstały później skodyfikowane style regionalne. Według tajskiej ambasady Suan Kulap stał się w 1920 roku, za panowania Ramy VI, stałym miejscem walk. Za Ramy VII (1925–1935) pojawili się sędziowie, odmierzane rundy i rękawice, a wiele tradycyjnych technik zakazano. Dla starszej formy przyjęła się wtedy nazwa muay boran.
Czym się różni
Federacja IFMA określa muay boran jako pojęcie nadrzędne dla walki w zwarciu i samoobrony w muaythai i wymienia pięć dyscyplin rozpoznawalnych po postawie i technice: Muay Chaiya, Muay Korat, Muay Lopburi, Muay Thasao i Muay Pala Sueksa. Generalny Konsulat Tajlandii w Szanghaju porządkuje je według regionów: Lopburi ze środka kraju, Korat z północnego wschodu, Chaiya z południa, a późniejsze Thasao z północy. Według konsulatu muay boran różni się od współczesnego Muay Thai tym, że nie ma kategorii wagowych ani zakazów, podczas gdy Muay Thai walczy się na pięć trzyminutowych rund i zakazuje uderzeń w krocze oraz śmiercionośnych technik. Muay Thai stosuje węższą postawę z rękami przy twarzy, muay boran niższą i szerszą postawę z pięściami na linii środkowej. Muay Thai nazywa się sztuką ośmiu kończyn, a muay boran według tego samego źródła dodaje głowę jako dziewiątą. Zamiast rękawic walczono z rękami owiniętymi liną (kard chuek). Współczesną formę z ringiem i limitem czasu przywrócono, jak podaje Britannica, w latach trzydziestych na podstawie przepisów wywodzących się z zasad Queensbury.
Technika
Technika muay boran różni się zależnie od stylu regionalnego. IFMA wymienia Muay Chaiya, Muay Korat, Muay Lopburi, Muay Thasao i Muay Pala Sueksa (Panakorn), które różnią się postawą i techniką. Muay Chaiya z okręgu Chaiya w prowincji Surat Thani pracuje z niskiej postawy z uniesioną trójkątną osłoną pod kątem 45 stopni, krokiem yang sam khum zmienia ustawienie nóg i zna rzuty, przypieranie, chwyty i łamanie. Liczy się też z cięższym przeciwnikiem, ataki jednak nie są rozstrzygające i wymagają kontrataków. Muay Korat z Nakhon Ratchasima używa silnych szerokich uderzeń z dystansu, prostych uderzeń z bliska i trzymania za szyję dla serii uderzeń. Muay Lopburi kładzie nacisk na szybkość, zwinność i pracę nóg. Nowszy Muay Thasao opiera się na obronie z szybką zmianą postawy i ochronie przed kopnięciami w nogi.
Trening
Według tajskiej encyklopedii dla młodzieży, cytowanej przez Generalny Konsulat Tajlandii w Szanghaju, technika muay boran dzieli się na podstawowe techniki Mae Mai i zaawansowane Look Mai, po 15 w każdej grupie. Listy różnią się jednak w zależności od stylu. Przeważnie są to kontrataki, na przykład Hak Nguang Aiyara, łamanie słoniowej trąby. Szkolenie nauczycieli prowadzi Kru Muaythai Association. Kurs Khan 11 dla asystentów trenera trwa 10 dni i wymaga co najmniej dwóch lat treningu Muay Thai, a jego treścią są postawa, praca nóg, uderzenia, obrony, praca na łapach i rozgrzewki. Kurs Khan 12 dla nauczycieli (kru) również trwa 10 dni, obejmuje rytuały, w tym wai khru, techniki muay boran od podstawowych po zaawansowane oraz metodykę nauczania, a absolwent może egzaminować uczniów o dwa stopnie Khan niżej. Przed walką wykonuje się wai khru ram muay. Opaska mongkol i opaska na ramię pra jiad należą do rytualnego stroju, a mongkol zawodnik musi zasłużyć. Nie udało nam się potwierdzić struktury zwykłej lekcji.
Stopnie i postępy
Kru Muaythai Association, zarejestrowana 9 maja 2003 roku w tajskim Office of the National Culture Commission, określa się jako organ zarządzający boksem tajskim i muay boran jako kulturową sztuką walki. Prowadzi system 19 stopni Khan, wspólny dla obu postaci. Stopnie od 1 do 10 są uczniowskie (Khan 10 odpowiada czarnemu pasowi) i według Kru Muaythai Association wywodzą się z programu World Muay Boran Federation, stopnie od 11 do 19 należą do nauczycieli i mistrzów. Stopnie Khan to system jednej organizacji, innego ujednoliconego systemu dla muay boran nie znaleźliśmy. Szczegółów programu, minimalnych okresów między stopniami ani wieku pierwszego egzaminu nie udało nam się udokumentować.
Zawody
IFMA prowadzi Muay Boran / Mae Mai Muaythai wśród swoich dyscyplin jako zbiorcze określenie walki bez broni. Według IFMA rywalizuje się dziś albo w pokazach z bardzo małym kontaktem, albo w pełnym kontakcie, a Mae Mai Muaythai jest pełną dyscypliną medalową mistrzostw świata. Przepisów ani punktowania IFMA w opisie dyscyplin nie podaje. IFMA organizuje co roku mistrzostwa Muay Boran jako zawody drużynowe, w których dwóch sportowców prezentuje sekwencje samoobrony. Na mistrzostwach świata młodzieży 2018 rywalizowano w kategoriach do 14 i powyżej 14 lat, a kategorię do 14 lat wygrała Republika Czeska. W 2019 roku sędziowie IFMA oceniali u chłopców i dziewcząt jakość, precyzję, włączenie podstawowych umiejętności i trudne elementy. World Muay Boran Federation, założona w 2013 roku na Bali, zorganizowała w marcu 2014 roku w Ayutthayi 1. mistrzostwa świata w muay boran. Ich przepisów nie znaleźliśmy.
Sprzęt
Zawodnicy owijali dłonie i przedramiona konopną liną (khat chueak), która chroniła pięści i zwiększała szansę rozcięcia przeciwnika. Po śmierci na ringu zawodnicy musieli nosić rękawice oraz bawełniane osłony na stopy i kostki, owijanie liną jednak utrzymało się w walkach między Tajami. Walki z linami odbywają się dziś pod nazwą kard chuek, lina sięga od knykci do łokci i zastępuje rękawice 10-uncjowe. Przepisu na wyposażenie do dzisiejszych pokazów muay boran nie znaleźliśmy.
Filozofia
Przed walką wykonuje się wai khru ram muay, rytuał szacunku dla nauczyciela. Wai khru rozwinął się z wcześniejszego szukania błogosławieństwa mnichów przed bitwą, a ruchy ram muay wywodzą się z postaci Hanumana. Rytuał przetrwał przejście do sportowego boksu tajskiego i jest wspólnym dziedzictwem obu postaci. Przepisy IFMA (V2.01) wymagają w walce wai kru z opaską mongkhon i opaską pra jiad, u seniorów najwyżej 2 minuty, a u młodzieży 1 minutę. Wai Kru i Mai Muay są od 2016 roku dyscyplinami medalowymi pod IFMA, są to jednak dyscypliny boksu tajskiego, a nie zawody w muay boran.
Dziś
Dziś muay boran wykonuje się głównie jako sztukę pokazową. Wybitni zawodnicy byli dawniej wcielani do gwardii królewskiej, dzisiejszego zastosowania zawodowego nie znaleźliśmy. 1. mistrzostwa świata World Muay Boran Federation odbyły się w 2014 roku w Ayutthayi przed posągiem Nai Khanom Toma, razem z 10. World Wai Kru Muaythai Day. Opowieść o Nai Khanom Tomie z 1767 roku badacze uważają raczej za mitologiczną niż historyczną. Do popularności muay boran przyczyniły się filmy Tony Jaa. Z choreografem Panną Rittikraiem trenował muay boran cztery lata z myślą o planowanym filmie, z którego powstał Ong-Bak (2003). W 2005 roku razem opracowali styl Muay Kotchasaan.
Ciekawostki
Według tajskiego konsulatu nazwa muay boran to nowo utworzony termin na techniki z czasów sprzed skodyfikowania Muay Thai jako sportu narodowego w 1930 roku. Wiele dokumentów historycznych zniszczono podczas wojen birmańsko-syjamskich od 1765 do 1767 roku. Według tradycji, którą przytacza konsulat, Nai Khanomtom pokonał w 1774 roku w Rangunie dziesięciu birmańskich zawodników z rzędu, lecz jest to legenda, a inne przekazy umieszczają ją w roku 1767. Peter Vail w studium w czasopiśmie SOJOURN z 2014 roku stwierdza, że zwolennicy tradycyjnego muay thai budują tradycję z niewielkiego zbioru odniesień historycznych. Dłonie owijano włóknami konopnymi, a związane pięści zanurzano, według tajskiej ambasady, w płynie, aby stwardniały. Ochraniacz krocza krachap zaczęto nosić w 1929 roku, gdy zobaczył go tajski bokser w Singapurze. Do rzadkich technik należy Ruesee Mud Sra, skok z uderzeniem głową w brzuch.
Style i odmiany
Forma tajskiej walki, w której zawodnicy zamiast rękawic owijali ręce. Według Greena owinięte ręce stosowano do 1929 roku.
Tajskie zapasy. Green wymienia thaiplum jako osobną sztukę syjamską, a dzisiejsze serwisy tak nazywają klincz muay thai i program muay boranu.
Często zadawane pytania
Czym jest muay boran?
Według federacji IFMA muay boran to pojęcie nadrzędne dla walki w zwarciu i samoobrony w muaythai. Konsulat Tajlandii w Szanghaju podaje, że jest to nowo utworzona nazwa dla technik sprzed skodyfikowania Muay Thai jako sportu narodowego w 1930 roku.
Czym różni się muay boran od muay thai?
Muay boran nie zna kategorii wagowych ani zakazów, walczy się w niższej i szerszej postawie oraz z dłońmi owiniętymi sznurem zamiast w rękawicach. Nowoczesne Muay Thai powstało w latach trzydziestych XX wieku z ringiem, limitem czasu i przepisami wzorowanymi na przepisach Queensberry.
Czym jest kard chuek?
Kard chuek to walka z dłońmi owiniętymi sznurem zamiast rękawic, a sznur sięga od knykci do łokci. Według federacji IFMA dziś rywalizuje się albo w pokazach z małym kontaktem, albo w pełnym kontakcie.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.