Taijiquan

Podstawowe informacje

Założyciel

Zhang Sanfeng(według tradycji)

Mistrzowie i osobistości

Chang Dsu YaoChen ChangxingChen FakeChen Pan-lingChen Qingpingjeszcze 6 →

Kraj pochodzeniaChiny

RegionAzja

Główny naciskChwyty

Poziom kontaktuLekki kontakt

Charakter i pochodzenie

Trening

Dla kogo

Organizacja i zawody

Z czego składa się styl

Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.

Porównania

Katalogi i bazy dla Taijiquan

O sztuce walki Taijiquan

Tai Chi (taijiquan) to chińska rodzina stylów wewnętrznej sztuki walki. Dokładne pochodzenie nie jest znane. Najlepiej udokumentowana praktyka zaczyna się w czasie przejścia między dynastiami Ming i Qing we wsiach Chenjiagou i Zhaobao w prowincji Henan, a UNESCO umieszcza powstanie w połowie XVII wieku. Chen Wangting (1580–1660) mógł założyć styl Chen. Taoista Zhang Sanfeng, któremu tradycja przypisuje powstanie sztuki, jest postacią legendarną. Rozróżnia się pięć stylów rodzinnych: Chen, Yang, Wu (Hao), Wu i Sun. Do techniki należy ćwiczenie w parach tuishou z ośmioma bramami, z których za podstawowe uchodzą peng, lu, ji i an. Styl Chen dodatkowo przeplata powolne i szybkie ruchy oraz stosuje nawijanie jedwabiu i wybuchy siły fajin. Trening opiera się na układach. Obok rodzinnych ćwiczy się standaryzowane, na przykład uproszczony układ 24 z 1956 roku wywodzący się ze stylu Yang, układ 48 z 1976 roku i konkursowy układ 42 z 1989 roku. W stylu Chen nauczyciele często zadają przed układami stanie zhan zhuang i qigong. Taijiquan i taijijian są w przepisach IWUF osobnymi konkurencjami taolu. UNESCO wpisało taijiquan w 2020 roku na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości. Przegląd Cochrane z 2019 roku podaje u starszych osób ćwiczących taijiquan o 20 % mniej tych, które upadły.

Historia

Dokładne pochodzenie taijiquan nie jest znane. Najlepiej udokumentowana praktyka zaczyna się w czasie przejścia między dynastiami Ming i Qing we wsiach Chenjiagou i Zhaobao w prowincji Henan, UNESCO umieszcza powstanie w połowie XVII wieku w powiecie Wenxian. Chen Wangting (1580–1660) mógł założyć styl Chen. O jego nauczaniu istnieją dwie teorie: według jednej nawiązał do Wang Zongyue i Jiang Fa, według drugiej, którą przyjmuje rodzina Chen, połączył doświadczenia wojskowe, daoyin i nauki generała Qi Jiguanga. Styl Zhaobao bywa zaliczany do bliskich krewnych stylu Chen, a spór o pochodzenie obu pozostaje otwarty. Yang Luchan (1799–1872) uczył się 18 lat u Chen Changxinga, potem nauczał w Yongnianie i w Pekinie. Stopniowo ustaliło się pięć stylów rodzinnych: Chen, Yang, Wu (Hao) związany z Wu Yuxiangiem i Hao Weizhenem, Wu związany z Wu Quanyou i Wu Jianquanem oraz Sun nazwany od Sun Lutanga. Przed połową XIX wieku sztukę nazywano inaczej, na przykład zhanquan, mianquan lub shisan shi. Historyk Tang Hao pojechał w 1932 roku do Chenjiagou badać rodzinne zapisy, a jego książka podważyła mit, że taijiquan stworzył Zhang Sanfeng. Zhang Sanfeng to legendarny taoista, a historyk Stanley Henning w 1994 roku zakwestionował także jego istnienie.

Czym się różni

Według UNESCO taijiquan rozwinął się w kilka szkół, które często noszą nazwę rodu lub mistrza. Międzynarodowa Federacja Wushu (IWUF) na mistrzostwach świata w taijiquan operuje pięcioma stylami rodzinnymi, Chen, Yang, Wu (Hao), Wu i Sun. Według regulaminu 5. mistrzostw świata każdy ma własny układ zawodniczy, Chen o 56 pozycjach, Yang o 40, Wu o 45, Wu (Hao) o 46 i Sun o 73. Standaryzowane układy taijiquan i taijijian mają w regulaminie tylko style Chen i Yang i trwają od 3 do 4 minut. Pozostałe style rywalizują razem w układzie Five Styles z limitem od 5 do 6 minut. W pokazowej kategorii układów tradycyjnych regulamin wymienia style Yang, Chen, Wu i Sun z gołą ręką i z bronią, a styl Wu (Hao) tylko z taijijian. Poza stylami rodzinnymi stoi uproszczony układ 24 pozycji z 1956 roku. Według czasopisma Qi powstał przez skrócenie tradycyjnego stylu Yang, ma mniej powtórzeń niż układy rodzinne i przebiega po linii prostej, więc można go ćwiczyć na małej przestrzeni i w dużej grupie. Technicznego porównania pięciu stylów rodzinnych od federacji lub niezależnego eksperta jeszcze nie znaleźliśmy.

Technika

Ćwiczenie w parach tuishou pracuje z ośmioma bramami. Za podstawowe uważa się cztery: peng (odchylenie w górę), lu (cofnięcie w bok), ji (nacisk od ciała przedramieniem lub grzbietem dłoni) i an (nacisk dłonią). Turniejowe tuishou zazwyczaj obejmuje kontakt, ale nie uderzenia. Styl Chen ma własne cechy: nawijanie jedwabiu (chansijin), przemienność powolnych i szybkich ruchów oraz wybuchy siły fajin. Chen Changxing zawęził materiał stylu do dwóch układów, określanych jako Laojia. Pierwsza forma Yilu jest duża i płynna w tempie od powolnego do średniego, druga forma Erlu, zwana także Cannon Fist, jest szybsza i bardziej wybuchowa. Nowsza rama Xinjia pracuje z mniejszymi kręgami i bardziej zwartymi postawami.

Trening

W stylu Chen nauczyciele często zadają przed układami stanie zhan zhuang i qigong nawijania jedwabiu. Ćwiczenie z potrząsaniem drzewcem lub włócznią przenosi nawijanie jedwabiu i fajin do broni, a historyczne podręczniki stylu Chen opisują trening z włócznią, kijem, szerokim mieczem i prostym mieczem. Obok układów rodzinnych powstały układy standaryzowane. Chen Panling stworzył w 1936 roku układ guoshu o 99 pozycjach. Uproszczony układ o 24 pozycjach opracowała w 1956 roku dla Chińskiego Komitetu Sportowego grupa mistrzów pod kierunkiem Li Tianji, wywodzi się ze stylu Yang i trwa około sześciu minut. Układ 48 powstał w 1976 roku w grupie trenerów wushu wokół Men Huifenga, a układ 42 w 1989 roku na zawody.

Stopnie i postępy

Ogólnokrajowy system stopni duanwei wydała i wprowadziła Generalna Administracja Sportu ChRL w 1998 roku. Według artykułu specjalistycznego ma dziewięć duanów w trzech poziomach, a taijiquan jest jedną z dwunastu dyscyplin pięści egzaminu, ze stylami Chen, Yang, He, Wu i Sun. Egzamin obejmuje moralność, technikę i teorię, przy pierwszym duanie teorii się nie egzaminuje, a wyższe duany ocenia się także według prac specjalistycznych i wkładu w wushu. Według hongkońskiego dziennika HK01 do systemu można wejść w formach od 8 lat, a na pierwszy duan wystarczy rok po wejściu. W zawodach taijiquan nadzoruje Międzynarodowa Federacja Wushu IWUF, założona w 1990 roku w Pekinie i uznana przez MKOl w 2002 roku. Pierwsze mistrzostwa świata w taijiquan odbyły się w 2014 roku w Chengdu. Rywalizuje się między innymi w formach o 42, 36 i 24 pozycjach, a startuje się w grupach wiekowych od 14 lat.

Dla kogo

Taijiquan często pojawia się w badaniach zdrowotnych, które mierzyły konkretne wyniki w wybranych grupach. Li i wsp. (JAMA Internal Medicine 2018) zrandomizowali 670 samodzielnie żyjących osób w wieku 70 lat i więcej z wysokim ryzykiem upadku. W ciągu sześciu miesięcy grupa zmodyfikowanego programu taijiquan miała 152 upadki, grupa ćwiczeń multimodalnych 218, a grupa rozciągania 363. Li i wsp. (New England Journal of Medicine 2012) obserwowali 195 osób z chorobą Parkinsona. Po 24 tygodniach ćwiczeń dwa razy w tygodniu grupa taijiquan osiągnęła większe wychylenie w teście stabilności (73,6 %) niż grupa z ćwiczeniami oporowymi (68,0 %) i z rozciąganiem (61,9 %). Upadków miała 62 wobec 133 i 186, różnica w porównaniu z ćwiczeniami oporowymi nie była jednak istotna statystycznie. Poważne zdarzenia niepożądane nie wystąpiły. Wang i wsp. (BMJ 2018) zrandomizowali 226 dorosłych z fibromialgią, w 92 % kobiet, ze średnim wiekiem 52 lat. Po 24 tygodniach grupa taijiquan stylu Yang różniła się od ćwiczeń aerobowych w kwestionariuszu FIQR o 5,5 punktu. W mistrzostwach świata juniorów w wushu rywalizują grupy wiekowe A, B i C, ich granic wieku nie znaleźliśmy.

Zawody

Taijiquan jest konkurencją taolu na mistrzostwach świata w wushu. Przepisy IWUF z 2019 roku ustalają dla układów dowolnych taijiquan, taijijian i taijishan oraz dla układu obowiązkowego taijijian długość od 3 do 4 minut, taijiquan i taijijian są więc osobnymi konkurencjami. Na Igrzyskach Azjatyckich 1990, gdzie wushu pojawiło się po raz pierwszy, taijiquan reprezentował układ 42. Przepisów IWUF dla tuishou nie znaleźliśmy. Przykładem przepisów krajowych jest szwedzka federacja SWKF, która przyjęła je w 2018 roku i ostatnio zmieniła w 2025: walki 2 × 2 minuty, punkty za uniesienie nogi lub dotknięcie ciałem podłoża, kategorie wagowe, a w wariancie ze stałym krokiem zakaz uderzeń, kopnięć, rzutów i dźwigni. Wushu nie jest sportem olimpijskim. Na Młodzieżowych Igrzyskach Olimpijskich 2014 w Nankinie było sportem pokazowym, a MKOl w 2020 roku ogłosił jego włączenie do Igrzysk Młodzieży przełożonych na rok 2026.

Filozofia

Filozoficzne tło taijiquan często wykłada się zdaniem Laozi, że miękkie i ustępliwe pokona twarde i mocne. Związek sztuki z pojęciem taiji jest jednak późny. Pierwszym publicznym dowodem jest wiersz Weng Tonghe o pokazie Yang Luchana w XIX wieku. W Chinach taijiquan zalicza się do grupy Wudang. To określenie ma odróżnić sztuki wewnętrzne od zewnętrznych sztuk Shaolin, nie oznacza pochodzenia z gór Wudang. Z taoistycznymi klasztorami na Wudangu style wewnętrzne wiążą legendy i literatura piękna, a powieści i filmy wuxia ich praktykę często wyolbrzymiają.

Dziś

W 2006 roku taijiquan stylu Chen został wpisany do pierwszej partii państwowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego ChRL z regionem Chenjiagou w powiecie Wenxian. Miasto Jiaozuo otrzymało w 2005 roku tytuł „Świętej Ziemi Taijiquan”. W 2020 roku UNESCO wpisało taijiquan na Reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. W opiece zdrowotnej taijiquan pojawia się w przeglądach i zaleceniach. Przegląd Cochrane Sherrington i wsp. (2019) podaje u osób starszych o 20 % mniej tych, którzy upadli (8 badań, 2 677 uczestników, wysoka pewność dowodów), oraz o 19 % niższą częstość upadków przy niskiej pewności dowodów. Wytyczne ACR i Arthritis Foundation z 2019 roku zdecydowanie zalecają taijiquan przy chorobie zwyrodnieniowej kolana i biodra. NCCIH przytacza przegląd Cui i wsp. (2019, 24 badania, 1 794 uczestników), według którego zdarzenia niepożądane związane z taijiquan były drobne, a żadne poważne nie zostało mu przypisane. O bezpieczeństwie w ciąży według NCCIH opublikowanych badań nie ma.

Ciekawostki

Relacja mistrza i ucznia jest w taijiquan według UNESCO formalizowana tradycyjną ceremonią baishi. Podstawę ćwiczeń tworzą według UNESCO wubu (pięć kroków), bafa (osiem technik), układy, ćwiczenia i tuishou, a w Chinach taijiquan włączono do formalnego systemu edukacji. Uproszczony układ 24 pozycji opracowali choreograficznie pod kierunkiem Li Tianjiego czterej nauczyciele, Chu Guiting, Cai Longyun, Fu Zhongwen i Zhang Yu. Obok taijiquan i taijijian w regulaminie IWUF osobną dyscypliną jest także taijishan, układ z wachlarzem. Legenda o Zhang Sanfengu jako założycielu ma według historyka Benjamina Judkinsa własną historię. Jako pierwszy powiązał Zhang Sanfenga z tak zwaną szkołą wewnętrzną walki Huang Zongxi w epitafium dla Wang Zhengnana z początku dynastii Qing. Książka Sun Lutanga z 1919 roku, według Judkinsa pierwsza komercyjnie wydana książka o taijiquan, ogłosiła go publicznie założycielem. Rodzina Yang wspierała według Judkinsa mit także po to, by zdystansować się od dziedzictwa wsi Chen.

Style i odmiany

Często zadawane pytania

Podobne style

Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.