Xingyiquan
形意拳Chińska sztuka prostoliniowego ruchu do przodu i wybuchowej siły z pięcioma pięściami wuxing, dwunastoma zwierzętami i tradycyjnym szkoleniem zaczynającym się od włóczni.
Podstawowe informacje
ChinyCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Xingyiquan
O sztuce walki Xingyiquan
Xingyiquan to chińska sztuka walki z trzema gałęziami, shanxijską, hebeiską i henańską. Jej początki wiąże się z Ji Jikem z Shanxi, zwanym Boską Włócznią, którego sztuka liuhe wywodziła się z walki włócznią. Źródła umieszczają jego życie w latach 1588–1662 albo podają go około roku 1750. Tradycja czci jako założyciela generała Yue Fei z dynastii Song, to przypisanie jest jednak sporne, a podanie o znalezionym podręczniku historyk Brian Kennedy uważa za prawdopodobną legendę. Nowoczesną postać nadał sztuce Li Luoneng z powiatu Shen w Hebei, który około lat sześćdziesiątych XIX wieku w Taigu w Shanxi stworzył własny styl na podstawie xinyi rodu Dai.
Czytaj dalej
Technicznie xingyiquan opiera się na prostolinijnym ruchu do przodu i wybuchowej sile (fajin) na krótki dystans. Pięć pięści (wuxing) metaforycznie przedstawia pięć stanów walki, dwanaście zwierząt naśladuje taktykę zwierząt, nie tylko ich ruch. Główną postawą treningową jest santi shi, do szkolenia należą statyczne postawy zhan zhuang, a tradycyjnie jako pierwsza uczono włóczni, dopiero po niej walki bez broni. Poziom umiejętności opisują trzy stopnie siły jin, ming, an i hua. W XX wieku skróconej wersji sztuki uczono oficerów w akademii wojskowej w Nankinie, a Sun Lutang poświęcił sztuce w roku 1915 książkę Xingyiquan xue. Po rewolucji kulturalnej niektóre układy zmodyfikowano dla wushu sportowego, w zawodach xingyiquan pojawia się jednak stosunkowo rzadko. Na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ChRL jest od roku 2008 wersja z Hebei, a od roku 2011 wersja z Shanxi, henańska linia xinyi liuhe quan ma osobną pozycję z roku 2008.
Historia
Początki xingyiquan wiąże się z Ji Jikem (Ji Longfengiem) z Shanxi, pierwszym człowiekiem, o którym powszechnie sądzi się, że sztukę naprawdę uprawiał. Nazywano go Boską Włócznią, a jego sztuka liuhe (sześć harmonii) wywodziła się z zasad walki włócznią. Źródła rozchodzą się w datach: podają lata 1588–1662, albo historyk Brian Kennedy umieszcza go około roku 1750 jako założyciela nowoczesnego xingyi. Tradycja czci jako założyciela generała Yue Fei z dynastii Song, przypisanie jest jednak sporne, a podanie o podręczniku znalezionym w pękniętym posągu Yue Fei Kennedy uważa za prawdopodobną legendę.
Czytaj dalej
Głównymi uczniami Ji Jikego byli Ma Xueli i Cao Jiwu. Ma Xueli, przedstawiciel Hui z Luoyangu, uczył się według tradycji u Ji Jikego, gdy udawał niemego, a po powrocie założył w Henanie linię xinyi quan, rozpowszechnianą głównie wśród muzułmanów Hui i dzieloną na szkołę luoyangską i nanyangską. Kennedy podaje dla niego lata 1714–1790, państwowa lista linii henańskiej umieszcza przejęcie sztuki w połowie XVII wieku. Pierwsze zapisy pisemne pochodzą z XVIII wieku, przedmowa Dai Longbanga do Księgi sześciu harmonii nosi rok 1750. Za założyciela nowoczesnego xingyiquan uważa się Li Luonenga (podawany 1807–1888) z powiatu Shen w Hebei. Przez około dziesięć lat studiował xinyi rodu Dai z powiatu Qi, a około lat sześćdziesiątych XIX wieku w Taigu w Shanxi stworzył własny styl. Że uczył go bezpośrednio Dai Longbang, jest wątpliwe. Wśród jego uczniów byli Che Yonghong (1833–1914), który przyszedł do niego w roku 1856, Song Shirong i w Hebei Guo Yunshen, którego daty źródła podają jako 1829–1900 albo 1820–1901. Li Cunyi (1847–1921) przekazywał tekst Yue Fei’s Intent Boxing, publicznie wydany w dwóch tomach w roku 1934, a jego uczeń Shang Yunxiang (1864–1937) nadał nazwę kierunkowi Shang, rozpowszechnionemu w okolicach Pekinu.
Czym się różni
Xingyiquan dzieli się na trzy główne gałęzie. Według krajowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin Li Luoneng stworzył około lat sześćdziesiątych XIX wieku w Taigu xingyiquan z pięcioma pięściami i dwunastoma zwierzętami na podstawie xinyi rodu Dai, które ma na liście osobną pozycję. Jego uczniowie założyli według opisu hebejskiego styl hebejski i shanxijski. Gałąź hebejska z linią Li Taihe, Guo Yunshena i Liu Qilana opiera się na postawie podstawowej santi shi, pięciu pięściach i dwunastu formach, a opis przedstawia ją jako prostą, nastawioną na krótką walkę z bliska i szybki atak. Linia henańska xinyi liuhe quan ma osobny opis. Jej główną treścią są według niego xinyi ba, dziesięć wielkich form, cztery pięści oraz miecz i włócznia liuhe. Historyk Brian Kennedy podsumowuje, że rdzeniem linii hebejsko-shanxijskiej jest pięć pięści i dwanaście zwierząt, a henańskiej dziesięć zwierząt. Gałąź henańska nazywana jest też muzułmańskim xingyi, a Kennedy uważa, że prawdopodobnie przedstawia wierniejszą postać wczesnego xingyi. Z baguazhangiem i taijiquanem połączył go Sun Lutang, który uczył się xingyiquan u Li Kuiyuana i Guo Yunshena, od 1889 roku baguazhang, a od 1914 roku taijiquan, i we własnym systemie połączył wszystkie trzy. Bezpośredniego porównania technicznego z tymi dwoma stylami wewnętrznymi autorstwa niezależnego eksperta nie znaleźliśmy.
Technika
Xingyiquan wyróżnia się prostolinijnym atakującym ruchem do przodu i wybuchową siłą (fajin) na krótki dystans. Podstawę tworzy pięć pięści (wuxing) pi, beng, zuan, pao i heng, które metaforycznie przedstawiają pięć stanów walki i czerpią z pojęć tradycyjnej medycyny chińskiej. Pięć pięści opisuje się jako podstawową „matkę” sztuki, którą zmodyfikował Guo Yunshen. Do nich nawiązuje dwanaście zwierząt (shierxing), które naśladują taktykę zwierząt, nie tylko ich ruch. Wyróżnia się trzy gałęzie. Shanxijska pracuje z węższą postawą, lżejszymi krokami i większą liczbą uników, hebeiska bywa opisywana jako przystępna, henańska jako wyraźnie atakująca. Państwowa lista gałęzi shenzhouskiej z Hebei podaje, że powstała z xinyi liuhe quan, postawą podstawową są trzy pozycje ciała santi, ćwiczeniem podstawowym pięć elementów i dwanaście form, ćwiczy się też miecz i kij. Gałąź henańska nazywa się w muzułmańskiej wspólnocie Hui w Luoyangu xinyi liuhe quan, a jej podstawą są cztery pięści i dziesięć wielkich form, dziesięć zwierząt. W linii Ma Xueli podaje się układy sijia quan i bashi oraz kroki jixing bu, maxing bu i luoxuan bu.
Trening
Główną postawą treningową jest santi shi (trzy ciała), którą w centrum szkolenia postawił Li Luoneng. Należą do niej statyczne postawy zhan zhuang, których długość podaje się od dwóch minut do dwóch godzin. Tradycyjnie uczniowie uczyli się najpierw włóczni, a dopiero potem walki bez broni. Włócznia pozostaje bronią, która najbardziej wiąże się z xingyiquan, obok niej ćwiczy się prosty miecz, szablę, kij i halabardę.
Stopnie i postępy
Postęp w xingyiquan opisuje się tradycyjnie trzema stopniami siły jin. Ming jin to wyraźna, widoczna siła, an jin siła ukryta, a hua jin siła przemieniająca, która uchodzi za najwyższy stopień. Są to stopnie umiejętności w panowaniu nad siłą, a nie pasy czy stopnie techniczne. Ustalonego systemu egzaminów i stopni dla xingyiquan nie udało nam się udokumentować.
Zawody
Po rewolucji kulturalnej niektóre układy xingyiquan zmodyfikowano na potrzeby wushu sportowego z naciskiem na estetykę, w wushu sportowym pojawia się jednak stosunkowo rzadko. Sportem olimpijskim nie jest. Przepisy IWUF dla tradycyjnego wushu (wersja próbna 2019) dzielą zawody na układy gołych rąk, z bronią, duilian i układy grupowe. Xingyiquan nie jest w nich wymienione z nazwy, zgłoszenie podaje taijiquan, nanquan i inny styl gołych rąk. Grupy wiekowe są wspólne dla wszystkich stylów, od grupy A do 8 lat po grupę F od 60 lat.
Filozofia
Teoretyczną podstawą xingyiquanu jest według krajowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin nauka o pięciu żywiołach, którą wyjaśnia się zasady pięści, techniki, ataku, obrony i zdrowia. Pięć pięści pi, beng, zuan, pao i heng odpowiada metalowi, drewnu, wodzie, ogniowi i ziemi. Trening zaczyna się od postawy santi shi, a do pięciu pięści dochodzi naśladowanie ofensywnych i obronnych cech dwunastu zwierząt. Opis hebejski mówi, że xingyiquan łączy filozofię, ćwiczenia daoyin i sztukę walki oraz służy zdrowiu, samoobronie i dbaniu o życie. Według Briana Kennedy'ego podręczniki posługują się wzorami mnemotechnicznymi, takimi jak Osiem Trójek, wśród nich trzy opadnięcia, w których muszą opadać qi, ramiona i łokcie. Ćwiczenie ataku i obrony prowadzi według państwowego opisu sześć zasad, gong, shun, yong, ji, hen i zhen.
Dziś
Zastosowanie praktyczne towarzyszyło xingyiquan od XIX wieku. Li Luoneng i jego uczniowie zasłynęli jako osobiści ochroniarze i eskorta karawan. W czasie drugiej wojny chińsko-japońskiej skróconej wersji sztuki uczono oficerów w akademii wojskowej w Nankinie do walki w zwarciu, w tym z bagnetem i szablą. Sun Lutang, który uczył się xingyiquan u Li Kuiyuana, a od roku 1882 u Guo Yunshena, poświęcił mu w roku 1915 książkę Xingyiquan xue. Xingyiquan znajduje się na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ChRL jako pozycja nr 798 (kod VI-26) w kategorii tradycyjne sporty, gry i akrobacja. W drugiej partii roku 2008 umieszczono wersję z Hebei, którą zgłosiło miasto Shenzhou, z jednostką chronioną Shenzhou Xingyiquan Association, reprezentatywnym nosicielem jest Zhang Yulin. W trzeciej partii roku 2011 doszła wersja z Shanxi, którą zgłosiło Taigu, z jednostką chronioną Taigu Xingyiquan Association, reprezentatywnymi nosicielami są Bu Bingquan, Gao Baodong i Song Guanghua. Henańska linia xinyi liuhe quan ma na liście osobną pozycję z roku 2008 (pozycja nr 802, kod VI-30) z jednostkami chronionymi w Luohe i Zhoukou. Badania skutku zdrowotnego lub urazów dotyczącego bezpośrednio xingyiquan nie znaleźliśmy, tak samo jak jego zaliczenia do systemu stopni Chinese Wushu Association.
Ciekawostki
Nazwa xingyi jest tłumaczona na angielski jako form-mind boxing, boksowanie kształtu i umysłu. Legendę, że Ji Jike znalazł podręcznik Yue Feia ukryty w pękniętym posągu, historyk Brian Kennedy uważa za prawdopodobną legendę, ponieważ papierowe rękopisy w posągach nie przetrwają setek lat. Zachowany tekst noszący tytuł Podręcznik Yue Feia o boksie sześciu harmonii historycy uważają według niego za znacznie późniejszy wytwór. Rozprzestrzenianie się xingyiquanu w Shanxi, Henanie i Hebei było według państwowego opisu ściśle związane z rozwojem kupców z Shanxi. Dai Longbang z powiatu Qi, z którego rodu Li Luoneng przejął xinyi, prowadził ochronę karawan i rozwijał swoje techniki, chroniąc kupców. Sun Lutang uczył się xingyiquan u Li Kuiyuana, który dowodził uzbrojoną ochroną, i wydał Xingyiquan xue w 1915 roku, Baguaquan xue w 1916 roku, Taijiquan xue w 1921 roku oraz Quanyi shuzhen w 1925 roku.
Często zadawane pytania
Czym jest xingyiquan?
Według krajowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin xingyiquan to jeden z czterech słynnych chińskich stylów pięści z historią sięgającą ponad trzystu lat. Nazwa tłumaczy się jako boks formy i umysłu. Sztuka opiera się na bezpośrednim ataku do przodu i na pięciu pięściach pi, beng, zuan, pao i heng wywodzących się z nauki o pięciu elementach.
Czym jest pięć elementów w xingyiquanie?
Pięć elementów to teoretyczna podstawa xingyiquanu. Pięć podstawowych pięści odpowiada według krajowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin pięciu elementom: pi metalowi, beng drewnu, zuan wodzie, pao ogniowi i heng ziemi. Nauka o nich wyjaśnia zasady techniki, ataku, obrony i zdrowia.
Kto założył xingyiquan?
Za twórcę nowoczesnego xingyiquanu krajowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin uznaje Li Luonenga z powiatu Shen w Hebei, który stworzył styl około lat sześćdziesiątych XIX wieku w Taigu na podstawie xinyi rodu Dai. Starsze xinyi liuhe powstało według wpisu pod koniec dynastii Ming u Ji Jike, a przypisanie go generałowi Yue Fei historyk Brian Kennedy uważa za legendę.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.