Bartitsu
System samoobrony, który Edward William Barton-Wright przedstawił w 1899 roku w Pearson's Magazine. Łączył jujutsu, boks, savate i walkę laską spacerową.
Podstawowe informacje
Wielka BrytaniaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Bartitsu
O sztuce walki Bartitsu
Bartitsu to system samoobrony, który angielski inżynier Edward William Barton-Wright opracował w Londynie na przełomie XIX i XX wieku. Najstarszym świadectwem systemu jest jego artykuł The New Art of Self Defence w Pearson's Magazine z marca 1899 roku. Łączył on jujutsu, którego Barton-Wright uczył się podczas trzyletniego pobytu w Japonii, z boksem, savate i walką laską spacerową. Graham Noble (Journal of Asian Martial Arts, 1999) pisze, że Barton-Wright był pierwszym, o którym wie, który próbował połączyć elementy różnych sztuk walki w kompletny system samoobrony. Sprowadził do Anglii japońskich instruktorów, Yukio Taniego i Sadakazu Uyenishiego, a jego klub miał siedzibę przy Shaftesbury Avenue w Londynie. Według angielskiej Wikipedii w połowie 1902 roku klub nie działał już jako szkoła. Według Noble'a Barton-Wright uczył zapewne do lat dwudziestych XX wieku, ale bartitsu podupadło i szybko poszło w zapomnienie. Wspomina o nim Arthur Conan Doyle, u którego Sherlock Holmes wymienia japońskie zapasy baritsu. Dzisiejsze bartitsu to rekonstrukcja na podstawie artykułów z epoki, którą według angielskiej Wikipedii od 2002 roku rozwija Bartitsu Society.
Historia
Edward William Barton-Wright urodził się według Grahama Noble'a (Journal of Asian Martial Arts, 1999) w listopadzie 1860 roku w Indiach. Jako inżynier prowadził koncesje górnicze w Hiszpanii i Portugalii, a potem działał w Egipcie, w Japonii i w Osadach Cieśninowych. Podczas trzyletniego pobytu w Japonii uczył się jujutsu u nienazwanego nauczyciela, który skupiał się na kata, a następnie chodził na lekcje do szkoły prowadzonej przez Jigoro Kano. Sam przyznał, że wyższych form tej sztuki się nie nauczył.
Czytaj dalej
W marcu 1899 roku opublikował w Pearson's Magazine artykuł The New Art of Self Defence, a w kwietniu 1899 roku jego drugą część. Napisał w nim, że swojej nowej sztuce samoobrony, obejmującej trzysta sposobów ataku i kontrataku, nadał nazwę Bartitsu i że pomysły na wiele z tych metod zaczerpnął w Japonii. Green (Martial Arts of the World, 2001) datuje wydanie artykułu na rok 1899. Barton-Wright napisał do znajomych w Japonii i poprosił o ekspertów. Przyjechali Yukio Tani i Sadakazu Uyenishi, którzy według Noble'a stali się dwoma pionierami jujutsu i judo w Anglii. Klub miał siedzibę przy Shaftesbury Avenue w Londynie, a Alfred Hutton w książce The Sword and the Centuries (1901) określił go jako ośrodek dawnej elżbietańskiej szermierki w Anglii. W dniu 11 grudnia 1901 roku w londyńskiej St. James's Hall odbył się turniej bartitsu. Walkę laską spacerową zademonstrował tam instruktor Pierre Vigny z panem Noelem ze szkoły Bartitsu School of Arms, a wystąpili także Uyenishi i Tani. Gdy Tani odszedł od Barton-Wrighta, a jego menedżerem został William Bankier, Barton-Wright pozostał według Noble'a na uboczu rozkwitu jujutsu. Uczył zapewne do lat dwudziestych XX wieku, ale bartitsu podupadło i szybko poszło w zapomnienie. Angielska Wikipedia podaje, że w połowie 1902 roku klub nie działał już jako szkoła sztuk walki. Barton-Wright zmarł w 1951 roku w wieku 90 lat i został pochowany w nieoznaczonym grobie.
Technika
Barton-Wright streścił zasadę swojej sztuki w Pearson's Magazine (marzec 1899) w trzech regułach: wytrącić napastnika z równowagi, zaskoczyć go, zanim ją odzyska i zdoła użyć siły, a w razie potrzeby poddać jego stawy naciskowi, któremu anatomicznie i mechanicznie nie mogą się oprzeć. Jako stawy wymienił szyję, ramię, łokieć, nadgarstek, plecy, kolano i kostkę. System miał według niego około trzystu różnych rzutów, ataków, kontrataków i sztuczek opartych na równowadze i dźwigni.
Czytaj dalej
W kwietniowym artykule napisał, że system nie ma zastępować boksu, szermierki, zapasów ani savate, lecz łączy ich najlepsze elementy. W odczycie dla Japan Society w Londynie, wydrukowanym w 1902 roku, powiedział, że judo i jujutsu nie są przeznaczone jako główny środek przeciw bokserowi ani przeciwnikowi kopiącemu, lecz tylko do walki w zwarciu. Aby do niej dojść, trzeba jego zdaniem rozumieć boks i kopnięcia. Według tego odczytu bartitsu obejmowało boks, użycie nóg i laski spacerowej, a jako walkę w zwarciu judo i jujutsu. Walkę laską spacerową przypisał Barton-Wright w dwóch artykułach ze stycznia i lutego 1901 roku szwajcarskiemu profesorowi broni, którym był Vigny. Graham Noble podaje, że Pierre Vigny był nauczycielem la boxe française. Reporter Sandow's Magazine (styczeń 1902) opisał grę laską Vigny'ego jako opartą na tych samych zasadach co singlestick, z tą różnicą, że laskę można przy zasłonie chwycić oburącz jak quarterstaff, a w ataku przekładać z ręki do ręki. Jaki styl jujutsu pokazują fotografie w Pearson's Magazine, według Noble'a nie wiadomo.
Trening
Według Mary Nugent, cytowanej przez angielską Wikipedię, uczeń musiał przed włączeniem do grupy odbyć lekcje prywatne. Deník.cz (2017) podaje to samo i wspomina też ćwiczenia oddechowe oraz trening obwodowy. Angielska Wikipedia dodaje, że ćwiczenia oddechowe prowadziła od połowy 1901 roku Kate Behnke oraz że według The Sketch z 10 kwietnia 1901 roku uczniowie być może zmieniali się u poszczególnych wyspecjalizowanych instruktorów.
Dziś
Dzisiejsze bartitsu to rekonstrukcja na podstawie artykułów z epoki. Według angielskiej Wikipedii w 2002 roku powstało międzynarodowe stowarzyszenie entuzjastów Bartitsu Society, które zajmuje się badaniem i odnową systemu. Według tego samego źródła stowarzyszenie odróżnia kanoniczne bartitsu, czyli sekwencje opisane przez Barton-Wrighta i jego współpracowników w latach 1899 do 1902, oraz neo-bartitsu, nowoczesne interpretacje oparte na podręcznikach dawnych instruktorów klubu i ich uczniów do początku lat dwudziestych XX wieku. Artykuły Barton-Wrighta, które w British Library odnalazł Richard Bowen, zaczął według angielskiej Wikipedii w 2001 roku ponownie publikować serwis internetowy EJMAS. Bartitsu Society podaje na swojej witrynie, że w grudniu 2022 roku ukazał się trzeci tom The Bartitsu Compendium, a film dokumentalny Bartitsu: The Lost Martial Art of Sherlock Holmes określa jako pierwszy i jedyny pełnometrażowy dokument o bartitsu. Deník.cz w 2017 roku podał, że nowe kluby działają głównie w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii oraz w Kanadzie i Niemczech. Robert Waschka, instruktor bartitsu i szermierki w Domu Rycerskich Cnót w Brnie, powiedział wtedy Deníkowi, że regularnie walczy się z kontaktem.
Ciekawostki
W opowiadaniu The Adventure of the Empty House Sherlock Holmes mówi, że ma pewną wiedzę o baritsu, japońskim systemie zapasów, która już kilka razy mu się przydała. Dzięki niej wyrwał się nad wodospadem z uścisku Moriarty'ego, a Moriarty spadł. Pismo History Today pisze, że słowo baritsu jest przekręceniem nazwy bartitsu, przejętym prawdopodobnie z artykułu w The Times z 1901 roku. Barton-Wright napisał w Pearson's Magazine, że podczas długiego pobytu w Portugalii wielokrotnie napadali go mężczyźni z nożem lub sześciostopową laską, a on unieszkodliwił napastników bez laski w ręku. Redakcja pisma opisała pokaz, w którym pan Chipchase, amatorski mistrz w zapasach cumberlandzkich i westmorlandzkich, wielokrotnie nie zdołał go pokonać. W późniejszych latach Barton-Wright zajmował się według Noble'a leczeniem artretyzmu i reumatyzmu ciepłem, światłem i elektrycznością.
Często zadawane pytania
Kto stworzył bartitsu?
Angielski inżynier Edward William Barton-Wright, który podczas trzyletniego pobytu w Japonii uczył się jujutsu. System przedstawił w marcu 1899 roku w Pearson's Magazine, a w Londynie otworzył dla niego klub na Shaftesbury Avenue.
Co oznacza baritsu u Sherlocka Holmesa?
W opowiadaniu The Adventure of the Empty House Holmes mówi, że dzięki znajomości baritsu, które nazywa japońskim systemem zapasów, wyrwał się z uścisku Moriarty'ego. History Today uważa to słowo za przekręcenie nazwy bartitsu, przejęte prawdopodobnie z artykułu w The Times z 1901 roku.
Czy bartitsu ćwiczy się dziś?
Tak, jako rekonstrukcję na podstawie artykułów z epoki. Według angielskiej Wikipedii zajmuje się nim od 2002 roku międzynarodowe stowarzyszenie Bartitsu Society. Deník.cz w 2017 roku pisał o klubach głównie w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii oraz o instruktorze w Brnie.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.