Baguazhang
八卦掌Chińska sztuka walki oparta na chodzeniu po okręgu, z uderzeniami dłoni, kopnięciami, dźwigniami i rzutami. Wiąże się z Dong Haichuanem, który około 1864 roku przybył do Pekinu.
Podstawowe informacje
ChinyCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Baguazhang
O sztuce walki Baguazhang
Baguazhang to chińska sztuka walki, której początki wiąże się z Dong Haichuanem (1797 lub 1813–1882) z powiatu Wen’an w prowincji Hebei. Udokumentowane jest, że Dong około roku 1864 przybył do Pekinu, służył w rezydencji księcia Su, później był urzędnikiem podatkowym i w końcu publicznie nauczał. Opowieści o taoistycznych i buddyjskich mistrzach, od których miał nauczyć się sztuki, są tradycją bez dowodu sprzed czasów nowożytnych, a wiele opowieści o nim wyszło z powieści ludowych.
Czytaj dalej
Podstawą techniczną jest chodzenie po okręgu. Ćwiczący obchodzi okrąg w niskich postawach twarzą do środka i regularnie zmienia kierunek. Z tą pracą nóg wiążą się uderzenia dłońmi, kopnięcia, dźwignie i rzuty. Z głównych uczniów Donga powstały style Yin, Cheng, Liang i Gao, styl Cheng opisuje się naciskiem na pchanie dłońmi, walkę w zwarciu i dźwignie, styl Yin przebijaniem dłońmi. Chodzenie po okręgu przewija się przez wszystkie formy. Do sztuki należy także broń, wśród niej sierpowate noże jelenie, wielki miecz bagua, kij i włócznia. Sun Lutang, który uczył się baguazhang od roku 1891 u Cheng Tinghuy, zaliczał go razem z taijiquanem i xingyiquanem do sztuk wewnętrznych, a w roku 1916 wydał o nim książkę Baguaquan xue. Od roku 2008 baguazhang znajduje się na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ChRL jako pozycja z prowincji Hebei, w roku 2011 rozszerzono ją o gałąź pekińską. Państwowe listy wymieniają osiem podstawowych dłoni, Stare osiem dłoni i Sześćdziesiąt cztery dłonie oraz ćwiczenie chodzenia w błocie dla początkujących. Wśród dyscyplin przepisów IWUF dla zawodów taolu z roku 2005 go nie ma, a badania z liczbami o jego skutkach dla zdrowia lub kondycji nie znaleźliśmy.
Historia
Za założyciela baguazhangu uważa się Dong Haichuana z powiatu Wen’an w prowincji Hebei. Źródła podają, że urodził się 13 października 1797 lub 1813, a zmarł 25 października 1882 w Pekinie. Doniesienie China News Service z roku 2001 umieszcza jego narodziny w erze Jiaqing (1796–1820) i jako miejsce urodzenia podaje wieś Mijiawu, inne źródła wieś Zhu. Około roku 1853 opuścił Hebei i przez lata podróżował, około roku 1864 przybył do Pekinu, gdzie służył w rezydencji księcia Su, a później był urzędnikiem podatkowym. Roku, w którym zaczął publicznie nauczać, nie udało nam się udokumentować. Jego grób leżał według tego samego doniesienia na wschód od pekińskiej bramy Dongzhimen, a później został przeniesiony na zachodnie przedmieścia Pekinu, stelę przy nim postawili uczniowie drugiego pokolenia.
Czytaj dalej
Tradycja mówi, że sztuki nauczył się od taoistycznych i buddyjskich mistrzów w górach. Pochodzenie buddyjskie przypisują dopiero uczniowie jego uczniów, a wielu chińskich autorów je odrzuca. Przekazywanie wśród taoistów przed Dongiem nie ma dowodu sprzed czasów nowożytnych, przyjmuje się tylko, że Dong w podróżach poznał metody taoistyczne, w tym chodzenie po okręgu. Wiele opowieści o nim pochodzi z powieści ludowych. Głównymi uczniami byli Yin Fu, Cheng Tinghua, Liang Zhenpu i Gao Yisheng, od których nazywają się style Yin, Cheng, Liang i Gao. Do pierwszego pokolenia uczniów zalicza się także Ma Weiqi i Liu Fengchun. Cheng Tinghua (1848–1900) zginął podczas powstania bokserów, gdy zastrzelili go niemieccy żołnierze, ponieważ bronił się przed przymusowym wcieleniem do grupy roboczej.
Czym się różni
Sun Lutang zaliczał baguazhang wraz z taijiquan i xingyiquan do stylów wewnętrznych. Boks wewnętrzny opiera się według niego na intuicji, przepływie qi i zdrowiu, zewnętrzny głównie na sile mięśni. To określenie Suna, a nie mierzalne kryterium.
Czytaj dalej
Opisy na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin pokazują odmienną podstawę wszystkich trzech stylów. Baguazhang opiera się na zasadzie używania zamiast pięści dłoni i poruszania się krokami po okręgu, a zmiany dłoni przeplatają się z chodzeniem w kręgu. Xingyiquan opiera się na teorii pięciu żywiołów, podstawowej postawie santi shi, pięciu podstawowych pięściach pi, beng, zuan, pao i heng oraz dwunastu formach zwierzęcych, a opis z Shenzhou przedstawia go jako sztukę krótkich uderzeń z bliska i szybkiego bezpośredniego ataku. Taijiquan stylu Chen opisano jako ćwiczenie łączące walkę, hartowanie i zdrowie z pojęciami yin i yang, ruchu i spokoju. O stosunku baguazhangu do innych stylów wykładnie się rozchodzą. Sun Lutang uważał go za sztukę pochodną o wielu podobieństwach do xingyiquan, a historyk Kang Gewu wywodzi go według Benjamina Judkinsa ze stylu Ba Fa Quan, którego Dong Haichuan uczył się po opuszczeniu rodzinnej wsi. Kang Gewu nie znalazł też dowodu, że trygramy bagua były teoretyczną podstawą sztuki, według niego przyjęto je ze względu na ich wartość symboliczną. Fu Zhensong (1872–1953, rok urodzenia jest sporny) stworzył odłam Dragon Baguazhang, który pod wpływem Sun Lutanga połączył z taijiquan i który dziś ćwiczy się głównie w Guangdongu, Hongkongu i za granicą.
Technika
Charakterystycznym ruchem jest chodzenie po okręgu. Ćwiczący obchodzi brzeg okręgu w niskich postawach, przodem do środka, i w regularnych odstępach zmienia kierunek. Okrąg ma dla początkujących średnicę mniej więcej od 1,8 do 3,7 metra. Repertuar obejmuje uderzenia, kopnięcia, dźwignie i rzuty połączone z wyraźnie unikową okrężną pracą nóg. Wśród dłoni opisuje się na przykład dłoń przebijającą i miażdżącą. Opisy techniki wspominają także, że ćwiczący może zajść przeciwnika od tyłu, gdzie przeciwnik nie może mu zaszkodzić. Gałęzie różnią się akcentem. Styl Cheng opisuje się jako nastawiony na pchanie dłonią, walkę z bliska i dźwignie, z podstawową dłonią smoczego pazura. Styl Yin jest znany z przebijania dłońmi i dłoni wołowego języka, styl Ma Gui z dłoni zwanych młotami. Jest to tradycyjna charakterystyka gałęzi, a nie mierzone różnice.
Trening
Chodzenie po okręgu przewija się przez trening we wszystkich formach, nie jest ćwiczeniem osobnym, lecz podstawą, z którą wiąże się praca dłoni i zmiany kierunku. Hebejska pozycja na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa ChRL opisuje osiem podstawowych dłoni, wśród nich danhuanzhang i shuanghuanzhang, oraz podstawowe kroki qi, luo, kou i bai. Początkujący według niej zaczynają od chodzenia w błocie (nibu), a ruch podsumowuje formuła jeden chód, dwa spojrzenie, trzy siad, cztery obrót. Pekińska lista wymienia jako podstawę treści Stare osiem dłoni i Sześćdziesiąt cztery dłonie, metody treningowe chodzenia w błocie i obracania dłoni w stałej postawie oraz układy z szerokim mieczem i mieczem. Jak Dong Haichuan uczył ośmiu dłoni, źródła opisują różnie. Według niektórych przekazywał tylko pierwsze trzy z ośmiu dłoni, a pozostałe zmieniał u każdego ucznia, inne podają, że uczył znacznie więcej, a spór pozostaje otwarty.
Stopnie i postępy
Własnego systemu stopni baguazhang w źródłach nie znaleźliśmy. Awans opiera się na dwóch rzeczach, na ogólnokrajowym systemie duanwei i na państwowej liście nosicieli tradycji. System duanwei wprowadziła Generalna Administracja Sportu Chin w 1998 roku i według artykułu specjalistycznego ma dziewięć duan na trzech poziomach, początkowym, średnim i wysokim. Seria podręczników do niego zawiera też osobny tom o baguazhang, ale wiemy to tylko z oferty sprzedawcy. Liu Jingru, urodzony w 1936 roku w Gaoyang, jest według państwowego portalu posiadaczem dziewiątego duan. Na państwowej liście nosicieli tradycji baguazhang są Liu Jingru i Sun Zhijun (1933–2016) za pekiński obwód Xicheng oraz Ren Wenzhu, urodzony w 1950 roku w Wen'an, za miasto Langfang. Wen'an to rodzinny powiat Dong Haichuana, którego tradycja uważa za założyciela stylu. Pekiński Xicheng dołączył do listy w 2011 roku jako rozszerzenie wpisania z 2008 roku.
Zawody
Przepisy IWUF dla międzynarodowych zawodów taolu z listopada 2005 roku wymieniają w artykule 7 changquan, nanquan, taijiquan, jianshu, daoshu, qiangshu, gunshu, taijijian, nandao, nangun, duilian i jiti, baguazhang wśród konkurencji nie ma. W przepisach tradycyjnego wushu IWUF z 2019 roku nie znaleźliśmy go z nazwy. W wushu sportowym baguazhang podaje się wśród częściej pokazywanych układów. Jako niestandardowa konkurencja taolu jest oceniany bez składnika trudności. Wushu nie jest letnim sportem olimpijskim, na igrzyska w Pekinie 2008 MKOl po raz pierwszy zezwolił na turniej wushu równolegle z igrzyskami jako odrębne wydarzenie.
Sprzęt
Do baguazhangu należy własny zestaw broni. Należą do niego sierpowate noże jelenie, broń ukryta jak pióro sędziego lub para noży, koła wiatru i ognia, wielki miecz bagua i wielka szeroka szabla bagua. Ćwiczy się dalej z kijem, włócznią, kijem guai i mieczem z hakiem. Pekińska pozycja na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa ChRL wymienia z broni ziwu yuanyang yue, jizhua yinyang rui i qixing gan. Broń jest w treningu opcjonalna, obowiązkowego wyposażenia ani przepisanego stroju nie znaleźliśmy w weryfikowalnym źródle.
Filozofia
Hebejska pozycja baguazhangu na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa ChRL z roku 2008 opisuje chodzenie po okręgu w lewo jako yangyi, a w prawo jako yinyi. Zasadą przewodnią jest według niej ruch jako podstawa i zmiana jako metoda, ćwiczenie opiera się na uspokojeniu umysłu i równoważeniu treningu wewnętrznego i zewnętrznego. Pekińska pozycja z roku 2011 podaje, że Dong Haichuan połączył wcześniejsze sztuki walki z zasadami Księgi Przemian (Yijing). Jest to wykładnia podana przez państwowy portal niematerialnego dziedzictwa, nie udokumentowane ustalenie historyczne. Wykładni filozofii baguazhangu od historyka nie znaleźliśmy.
Dziś
Baguazhang od 2008 roku znajduje się na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ChRL, w drugiej partii, jako pozycja nr 797 (kod VI-25) w kategorii tradycyjnych sportów, rozrywek i akrobatyki. Zgłoszenie złożyło miasto Langfang w prowincji Hebei, reprezentatywnym nosicielem jest Ren Wenzhu, a jednostką chronioną szkoła Wenzhu wuxiao w powiecie Wen’an, skąd pochodził Dong Haichuan. W trzeciej partii w 2011 roku pozycję rozszerzono o pekińską gałąź z dzielnicy Xicheng, jednostką chronioną jest Pekińskie Stowarzyszenie Wushu. Reprezentatywnymi nosicielami pekińskiego zgłoszenia są Liu Jingru (ur. 1936), uczeń Luo Xingwu od 1957 roku, i Sun Zhijun (1933–2016), który od 1946 roku uczył się u nauczycieli gałęzi Cheng.
Czytaj dalej
Z gałęzi ćwiczy się dziś przede wszystkim style Yin, Cheng i Liang, a style Sun, Gao i Jiang opisuje się jako podstyle metody Cheng. Pekińskie zgłoszenie rozróżnia gałęzie według kształtu dłoni na dłoń języka wołu i dłoń smoczego pazura. Sun Lutang uczył się baguazhang u Cheng Tinghuia od 1891 roku, według historyka Benjamina Judkinsa od 1889 roku, a w 1916 roku wydał książkę Baguaquan xue. Ze szkoły Cheng wywodzi się także kierunek xingyi-bagua, ponieważ Zhang Zhankui najpierw nauczył się xingyiquan u Liu Qilana, a potem baguazhang u przedstawiciela Cheng Tinghuia. Nie znaleźliśmy badania z liczbami o wpływie baguazhang na zdrowie, kondycję lub równowagę ani badania urazów, także w chińskich źródłach.
Ciekawostki
Według zapisu na krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin baguazhang nazywał się początkowo zhuanzhang, obracająca się dłoń. Osiem trygramów bagua, od których bierze nazwę, miał według legendy przytaczanej przez Britannicę odkryć na grzbiecie żółwia cesarz Fuxi. Towarzystwo Badawcze Baguazhang przy Pekińskim Związku Wushu, założone w 1982 roku, było według zapisu krajowego pierwszym towarzystwem obywatelskim w Chinach poświęconym jednemu stylowi. Dong Haichuan twierdził według Judkinsa, że był eunuchem dworskim, co historycy odrzucają. Za założyciela nigdy się nie uznał, sztukę otrzymał według własnej opowieści od wędrownego świętego męża. Dowodu, że był piśmienny, według Judkinsa nie ma. Fu Zhensong został w 1927 roku mianowany głównym instruktorem sekcji Wudang w Centralnym Instytucie Guoshu w Nankinie, a w 1928 roku demonstrował baguazhang na pierwszym krajowym egzaminie sztuk walki. Sun Lutangowi radził według Judkinsa jego nauczyciel Cheng Tinghua, aby studiował daoizm.
Style i odmiany
Gałąź baguazhang nosząca imię Yin Fu, jednego z pięciu uczniów Dong Haichuan, którzy według Greena założyli dzisiejsze szkoły baguazhang.
Gałąź baguazhang nosząca imię Cheng Tinghua, jednego z pięciu uczniów Dong Haichuan, którzy według Greena założyli dzisiejsze szkoły baguazhang.
Gałąź baguazhang nosząca imię Gao Yisheng. Według Wikipedii tworzą ją kolista część xiantian i sześćdziesiąt cztery proste dłonie houtian.
Gałąź baguazhang nosząca imię Liang Zhenpu, jednego z pięciu uczniów Dong Haichuana, którzy według Greena założyli dzisiejsze szkoły baguazhang.
Często zadawane pytania
Czym jest baguazhang?
Baguazhang to chińska sztuka walki, która według państwowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin początkowo nazywała się zhuanzhang, obracająca się dłoń. Jej zasadą jest używanie dłoni zamiast pięści i poruszanie się krokami po okręgu. Nazwa odwołuje się do ośmiu trygramów bagua.
Kto założył baguazhang?
Za twórcę baguazhanga państwowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin uznaje Dong Haichuana z powiatu Wen'an w prowincji Hebei, który w Pekinie przyjmował uczniów za panowania cesarzy Xianfenga i Tongzhiego (1851–1875). Rok jego urodzenia różni się w źródłach, podaje się 1797 i 1813. Sam nigdy nie ogłosił się założycielem.
Dlaczego w baguazhangu chodzi się po okręgu?
Chodzenie po okręgu jest podstawą całego treningu, a zmiany dłoni według państwowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin przeplatają się z chodzeniem po okręgu. Dlaczego Dong Haichuan wybrał okrąg, nie udało nam się udokumentować. Historyk Kang Gewu według Benjamina Judkinsa wywodzi go z ruchomej medytacji daoistycznej szkoły Long Men, którą Dong połączył ze stylem Ba Fa Quan.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.