Pencak Silat Harimau Minangkabau
Minangkabauski silat tygrysi z Sumatry Zachodniej. Walczy się z niskiego przysiadu, często wprost z ziemi, głównie nogami.
Podstawowe informacje
IndonezjaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Pencak Silat Harimau Minangkabau
O sztuce walki Pencak Silat Harimau Minangkabau
Silek Harimau, po indonezyjsku silat harimau, czyli tygrysi silat, to styl walki Minangkabau z Sumatry Zachodniej. Draeger w książce z 1972 roku pisze, że za najbardziej typowy styl minangkabau można chyba uznać właśnie harimau silat, i podaje, że nazwa oznacza tygrysa. Według niego styl bywa też nazywany silat kuching, czyli kocim silatem, ale nazwa tygrysia jest popularniejsza. Chambers, Draeger i Alexander w 1970 roku zaliczają go do stylów sumatrzańskich opartych na pracy nóg.
Czytaj dalej
Według Draegera styl rozwinął się z konieczności walki na mokrym i bardzo śliskim podłożu, gdzie postawa wyprostowana się nie sprawdza, a także po to, aby można było zrównoważyć upadek ze stania na ziemię. Ćwiczący woli pozycje leżące i półsiedzące, podobnie jak czający się tygrys, a przy okazji sam opada z postawy na ziemię i kontynuuje stamtąd. Ataki wykonuje się głównie nogami, a ręce służą do krótkich bloków, chwytów i jako punkty podparcia ciała. Badanie z 2026 roku opisuje linię Bandarolobiah z Kampung Paraman w Pasaman, a artykuł z 2019 roku linię Damam Syekh Kukut z Solok, każdą z własnym nazewnictwem technik. Nie udało nam się znaleźć założyciela ani roku powstania. Wikipedia podaje, że styl powstał w okolicy Pariangan w 1119 roku, a założył go Datuk Suri Dirajo, ale ta informacja nie ma oparcia w źródłach, które znaleźliśmy. Uwaga na pomyłkę: malezyjski inwentarz niematerialnego dziedzictwa wymienia także Silat Harimau, styl tygrysi inspirowany ruchem tygrysa, ale zapisuje go jako styl malajski, nie jako minangkabauskie silek.
Historia
Do najstarszych źródeł, które znaleźliśmy, należy książka Draegera z 1972 roku. Według niej z dwudziestu trzech głównych stylów pencak silat na Sumatrze przytłaczająca większość koncentruje się na terenie Minangkabau. Chambers, Draeger i Alexander dziękują we wrześniu 1968 w Dżakarcie członkom organizacji Kumango, Baru i Harimau na Sumatrze, więc Harimau istniał jako zorganizowana tradycja już wtedy. Nazw konkretnych organizacji ich książka nie podaje.
Czytaj dalej
Szersze tło tworzy silek, minangkabauska sztuka walki w ogóle. Według Kompasu z 2018 roku silek przez wieki nauczano w surau, a później podupadł. Profesor Nursyirwan Effendi z Andalas University wyjaśnia w tym samym artykule, że chłopcy mieszkali w surau i uczyli się tam także silek. Dawniej silek był obowiązkowy, dziś jest dobrowolny. Al-Jamahiria 2023 pisze, że chłopcy mieszkający w surau dostawali oprócz nauki religii także silek lub silat, a według Csjar 2019 młodzi Minangkabau, którzy wyjeżdżają merantau, znają silat. Te fragmenty dotyczą silek w ogóle, nie wprost harimau. Jakarta Post w 2012 roku podaje tylko, że Minangkabau mają silek harimau, Sundowie cimande, a Bali bakti negara. Legendę o powstaniu zapisuje wyłącznie Wikipedia: styl miał powstać w okolicy Pariangan w 1119 roku, a założył go Datuk Suri Dirajo. Ruch tygrysa należy według niej do tygrysa czampskiego, który powstał przez połączenie z imigrantami z Czampy. Wikipedia cytuje serwisy internetowe, a my legendy w lepszych źródłach nie znaleźliśmy. Pochodzenie harimau uznajemy więc za niepotwierdzone.
Czym się różni
Draeger podaje, że sterlak silat powstał jako środek zaradczy przeciw niebezpiecznemu stylowi harimau. Chambers, Draeger i Alexander piszą, że Kumango rozwinął się na piaszczystych plażach, preferuje wyprostowaną postawę, a ręce często tylko odwracają uwagę, podczas gdy Harimau przywiera do ziemi. Draeger wspomina dalej, że także minangkabauski pencak silat w ogóle opiera się na technikach nóg i głębokim przysiadzie lub siadzie na ziemi. Różnice są także wewnątrz harimau. Badanie z 2026 roku i artykuł z 2019 roku opisują dwie lokalne linie, Bandarolobiah w Pasaman i Damam Syekh Kukut w Solok, każdą z własnym nazewnictwem technik. Malezyjski inwentarz JWN zapisuje Silat Harimau (Tiger), inspirowany ruchem tygrysa, jako styl malajski, nie jako minangkabauskie silek harimau.
Technika
Draeger podaje, że wojownik harimau na ziemi stoi na pięciu podstawach, czyli na obu nogach, obu rękach i plecach, podczas gdy stojący przeciwnik ma tylko dwie stopy, niewystarczające na śliskiej ziemi. Ataki odpiera sierpowatymi, hakowymi, zamiatającymi i kopiącymi ruchami nóg. Ręce służą głównie do krótkich bloków i chwytów albo jako punkty podparcia ciała. Według Chambersa i współautorów z niskiej pozycji zadaje mocne kopnięcia i może szybko rzucić się na wroga. Ćwiczenie 5 w ich książce, podstawowe ćwiczenie stylu, rozwija płynne naprzemienne przednie kopnięcia sierpowate z pozycji na ziemi.
Czytaj dalej
Badanie z 2026 roku o linii Bandarolobiah z Kampung Paraman w Pasaman podaje jako postawę wyjściową duduak randah, niską postawę niemal przy ziemi z jedną nogą ostro ugiętą i rękami przed klatką piersiową w kształcie pazura zwanego caka. Ruch ciała obejmuje gelek (obrót bioder lub ramion w celu uniku), agah (zwodniczy ruch wzrokiem, rękami lub tupnięciem) oraz mimikri harimau, czyli płynne przejście ze stania do pełzania. Obronę tworzą tangkok, chwyt i przyleganie ręki do przeciwnika, oraz elakan berisi, unik, który zarazem przygotowuje kontrę, według zasady alua, czyli śledzenia kierunku ataku. Technikami ataku są sapu (zamiatanie goleni lub piętą), guntiang (kopnięcie nożycowe obiema nogami) i caka, zadrapanie dłonią i palcami po twarzy, szyi lub stawach. Cała sekwencja opiera się według cytowanej zasady na regule langkah mati, silek mati: zatrzymanie kroku zatrzymuje całą sekwencję ataku i obrony.
Trening
Draeger pisze, że styliści harimau mają wyjątkowo rozwinięte nogi, ponieważ codziennie wspinają się po górach i siedzą w pełnym przysiadzie. Badanie z 2026 roku o linii Bandarolobiah czerpie od czterech informatorów, wśród nich Tuo Silek, wali nagari, pesilat i przedstawiciel adat, a nauczanie opiera na filozofii adat basandi syarak, syarak basandi Kitabullah. W linii Damam Syekh Kukut w Solok, którą Csjar 2019 zalicza do silat tua, trenuje się w czwartek i w sobotę wieczorem po maghrib. Podstawowymi elementami są salam sambah, balabeh, langkah ampak, langkah tigo, simpia i gelek. Kompas 2018 opisuje przyjęcie do minangkabauskiej szkoły silek w Solok: uczeń przynosi dary obrzędowe (kurczaka, siriah langkok, nóż, igłę, lustro, chili, cukier i białą tkaninę), nauka zaczyna się od bungo silek, trwa przez podstawowe kopnięcia, uderzenia, bloki i chwyty, a kończy się nauką duchową. Szkoła, którą opisuje Kompas, uczy jednak silek tuo, nie harimau, dlatego traktujemy to tylko jako przykład miejscowego zwyczaju.
Stopnie i postępy
Systemu pasów ani stopni dla harimau jako całości nie znaleźliśmy w źródłach. Csjar 2019 podaje o linii Damam Syekh Kukut w Solok, że uczniowie nie mają stopni (tidak ada tingkatan), a różnica polega tylko na doświadczeniu i sprawności ruchowej. Inne linie mogą oceniać inaczej, ale dla żadnej nie udało nam się tego znaleźć.
Dziś
Kompas 2018 określa Edwela Datuka Rajo Gampo Alama jako patrona Silat Harimau Minangkabau i choreografa filmu Merantau (2009). W czasie artykułu według Kompasu nauczał w Europie (Wielka Brytania, Austria, Niemcy), trenował Filipińczyka z pięćdziesięcioma pięcioma latami doświadczenia, który chciał otworzyć szkołę na Filipinach i w USA, a Singapur według Kompasu rozwijał silek od roku. Popularność silek według tego samego artykułu zwiększyły filmy Merantau (2009) i The Raid (2011), a film Surau dan Silek (reżyseria Arief Malinmudo, 2017) szedł czterdzieści dni w kinach i był pokazywany na festiwalach w Australii, Hongkongu i Włoszech. Te dane dotyczą silek w ogóle. Badanie z 2026 roku o linii Bandarolobiah powstało z powodu malejącego zainteresowania młodego pokolenia tradycyjnym silat, nieoptymalnego systemu nauczania i braku systematycznej dokumentacji ruchów i technik. Według Wikipedii pencak silat został 12 grudnia 2019 wpisany na listę UNESCO, a wśród indonezyjskich form wymieniono silek, w tym silat harimau z Sumatry Zachodniej. Wpisu sami nie sprawdziliśmy. Udokumentowanej organizacji ani federacji dla harimau nie znaleźliśmy.
Ciekawostki
Draeger zapisuje, że minangkabauski rybak zabija ryby jednym kopnięciem nogi w wodzie, a na wybrzeżu używa deski do błota do szybkiego poruszania się po odsłoniętych połaciach błota. Według tradycji, którą podaje, specjaliści od sterlak silat walczyli w sumatrzańskiej dżungli z tygrysami i je pokonali. Karambit Draeger opisuje jako zakrzywiony nóż wzorowany na arabskiej dżambii, trzymany z głowicą prostopadle do ziemi i używany do cięcia szarpiącego w górę, a w podpisie obrazka zalicza go do broni typu tygrysi pazur. Według Wikipedii karambit był prawdopodobnie pierwotnie bronią minangkabau, a według folkloru zainspirowały go tygrysie pazury. Związku karambitu ze stylem harimau w źródłach nie znaleźliśmy. Wikipedia podaje ponadto czarny strój, luźny na udach (endong lub galembong), z minangkabauską opaską deta.
Często zadawane pytania
Co znaczy harimau w nazwie stylu?
Harimau znaczy po indonezyjsku tygrys. Draeger w 1972 roku podaje, że styl bywa też nazywany silat kuching, czyli kocim silatem, ale nazwa tygrysia jest popularniejsza.
Kto założył harimau i kiedy?
Nie udało nam się znaleźć założyciela ani roku powstania. Wikipedia podaje legendę o Datuku Suri Dirajo i roku 1119, ale ta informacja nie ma oparcia w źródłach, które znaleźliśmy.
Dlaczego w harimau walczy się z niskiej postawy i z ziemi?
Według Draegera styl rozwinął się z konieczności walki na mokrym, bardzo śliskim podłożu, gdzie postawa wyprostowana się nie sprawdza, a także aby wyrównać upadek ze stania na ziemię.
Czy minangkabauskie harimau to to samo co malajskie Silat Harimau?
Nie. Malezyjski inwentarz niematerialnego dziedzictwa zapisuje Silat Harimau (Tiger) jako styl malajski, inspirowany ruchem tygrysa. Minangkabauskie silek harimau pochodzi z Sumatry Zachodniej i jest inną sztuką o tej samej nazwie.
Czy w harimau istnieją stopnie lub pasy?
Nie znaleźliśmy żadnego systemu stopni dla harimau jako całości. W linii Damam Syekh Kukut w Solok według Csjar 2019 uczniowie nie dzielą się na stopnie.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.