Pencak silat
Zbiorcza nazwa sztuk walki archipelagu malajskiego — setki szkół różniących się grupą etniczną, wyspą i rodem. Na liście UNESCO od 2019 roku.
Podstawowe informacje
IndonezjaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Pencak silat
O sztuce walki Pencak silat
Pencak silat to zbiorcza nazwa grupy podobnych sztuk walki Indonezji, Malezji, Singapuru i Brunei. Szacunki mówią o 400 do 500 stylach i podstylach, które różnią się w zależności od regionu i szkoły. Słowa pencak i silat oznaczają to samo, pencak mówi się raczej na Jawie, silat na Sumatrze Zachodniej i na obszarach malajskich. UNESCO opisuje pencak silat jako połączenie aspektu sportowego, duchowego, samoobronnego i artystycznego. Ruchy są związane z muzyką towarzyszącą, a każdy region ma własne style, stroje i tradycyjną broń. Samoobrony uczy się na zasadzie ochrony siebie i innych oraz nieszkodzenia napastnikowi. Uczy się go zazwyczaj w nieformalnych szkołach razem z tradycją ustną, pieśniami i wierszami. Dokładny początek jest niejasny. Zbiorcza nazwa pojawiła się po raz pierwszy w 1948 roku przy założeniu indonezyjskiego związku IPSI, a międzynarodowa federacja PERSILAT powstała w 1980 roku w Dżakarcie. Forma sportowa ma cztery kategorie zawodów: walkę tanding, solo tunggal, pary ganda i drużynę regu. W 2019 roku UNESCO umieściło tradycje pencak silat na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Na Igrzyskach Azjatyckich 2018 był dyscypliną medalową, a dyscypliną olimpijską według dostępnych informacji na razie nie jest.
Historia
Według National Heritage Board Singapuru dokładny początek pencak silat jest niejasny, a przekazy ustne o jego powstaniu różnią się w zależności od regionu. Dokumentacja zgłoszeniowa do UNESCO wskazuje Sumatrę Zachodnią i Jawę Zachodnią jako pierwsze obszary rozwoju. Europejska Federacja Pencak Silat (EPSF) opisuje najwcześniejszą formę jako naśladowanie ruchów zwierząt przystosowane do ludzkiego ciała, z którego powstały ciągi ruchów zwane jurus, służące obronie i atakowi.
Czytaj dalej
Poszczególne szkoły mają własne tradycje powstania. Szkoła Cimande na Jawie Zachodniej jest według dokumentacji UNESCO datowana na XVII wiek i przypisywana Arii Wiratanu Datarowi, regentowi Cianjuru. Cikalong powstał pod koniec XVIII wieku, a betawijski styl Beksi około lat 1850 do 1860 jako samoobrona przed kolonialnymi właścicielami ziemskimi, którzy pobierali podatki. Założyciele i daty tych szkół należą do tradycji ustnej. W epoce kolonialnej nauczanie zostało według EPSF najpierw ograniczone, potem zakazane i trwało w tajemnicy. Władze holenderskie zawiesiły też na ponad sto lat tytuł pandeka, mistrza silek minangkabau. Podczas okupacji japońskiej nauczanie wznowiono. Zbiorcza nazwa pencak silat pojawiła się według EPSF po raz pierwszy przy założeniu związku Ikatan Pencak Silat Indonesia (IPSI) w Surakarcie 18 maja 1948. Międzynarodowa federacja PERSILAT powstała 11 marca 1980 w Dżakarcie z inicjatywy IPSI, singapurskiego związku PERSISI i przedstawicieli malezyjskiego ministerstwa.
Czym się różni
Słowa pencak i silat nie oznaczają dwóch różnych rzeczy. Według UNESCO pencak jest bardziej znany na Jawie, a silat na Sumatrze Zachodniej, EPSF podaje pencak na Jawie, Maduze i Bali, a silat w reszcie Indonezji i na obszarach malajskich. Malezyjczycy używają nazwy seni silat, a badacz Tuan Ismail dzieli go na silat seni (pokaz), silat jatuh (upadki, forma zawodnicza w Kelantanie) i silat buah (rzeczywista samoobrona). Sportowy pencak silat ma cztery kategorie zawodów: walkę tanding, solo tunggal, pary ganda i drużynę regu. W tanding według zasad singapurskich uderzenie ręką daje 1 punkt, kopnięcie 2 punkty, a obalenie przeciwnika 3 punkty. W sekwencjach sędziowie oceniają dokładność ruchów i ich spójność w przedziale od 50 do 60 punktów. Kategorie wagowe ma tylko tanding. Duże szkoły różnią się pochodzeniem i akcentami. Perisai Diri założył w 1955 roku w Surabai R. M. Soebandiman Dirdjoatmodjo, Persaudaraan Setia Hati Terate w 1922 roku w Madiunie Ki Hadjar Hardjo Oetomo, a malezyjskie Silat Seni Gayong Meor Abdul Rahman. Według National Heritage Board grupy singapurskie obejmują styl bugijski z naciskiem na szybkie powalenie przeciwnika oraz style jawajskie z formami zwierzęcymi małpy i tygrysa.
Technika
Pencak silat jest według UNESCO grupą podobnych sztuk walki, która łączy aspekt sportowy, duchowy, samoobronny i artystyczny. Ruchy są związane z muzyką towarzyszącą, którą w Indonezji może grać bęben gendang, gong i instrument dęty terompet. Każdy region ma własne ruchy, style, muzykę, stroje i tradycyjną broń. Samoobrony uczy się na zasadzie ochrony siebie i innych oraz nieszkodzenia napastnikowi. W silek minangkabau odróżnia się formę pokazową mancak, zwaną też bungo silek, od właściwej walki, w której używa się niewielu szybkich i precyzyjnych ruchów. Obowiązuje w niej zasada: blok pierwszym ruchem, atak drugim. Uczeń nie może zaczynać bójki, może jedynie odpowiedzieć na atak. Dokumentacja UNESCO opisuje także poszczególne style. Beksi z Dżakarty ma dwanaście jurus. Bandrong z Bantenu składa się z 6 stylów podstawowych po 3 części, 6 ruchów podstawowych i 6 bloków i obejmuje podcięcie nogi przeciwnika, jej uniesienie i rzut na odległość. Singapurska szkoła harimau minangkabau jest opisywana jako walka niska, blisko ziemi, z dźwigniami kuncian i chwytami tangkapan.
Trening
Pencak silat jest według UNESCO uczony zazwyczaj w nieformalnych szkołach razem z tradycją ustną: pozdrowieniami, filozoficznymi maksymami, rymowanymi wierszami, radami, pieśniami i grą na instrumentach towarzyszących. W każdej wsi minangkabau (nagari) istniała przestrzeń treningowa prowadzona przez mistrza zwanego Tuo Silek z pomocnikiem. Nauka silek według dziennika Kompas przechodzi od podstawowych sekwencji bungo silek przez rdzeń technik do nauki duchowej, a uczniowie zaczynają od recytacji szahady. Trening w domu modlitwy surau był dla chłopców obowiązkowy, dziś jest dobrowolny. Państwo indonezyjskie sfinansowało według decyzji UNESCO od 2017 do 2022 roku badania, publikacje, festiwale i włączenie pencak silat do programów szkolnych. Narodowe centrum treningowe Padepokan Pencak Silat Indonesia otworzył 20 kwietnia 1997 prezydent Soeharto.
Stopnie i postępy
Jednolitego systemu stopni dla całego pencak silat nie znaleźliśmy, każda szkoła ma własne stopnie. Tytuł pandeka oznaczał mistrza silek minangkabau, a gmina Koto Tangah w Padangu przywróciła go po roku 2000. Podręcznik szkoły Persaudaraan Setia Hati Terate obejmuje naukę duchową od stopnia Polos do stopnia Putih, a singapurska grupa GRASIO prowadzi uczniów przez 25 stopni. Kategorie zawodów dzielą się według wieku, a w walce tanding także według wagi. Zasady singapurskie przewidują dla dorosłych mężczyzn dziesięć kategorii wagowych od 45 do 95 kg oraz kategorię powyżej 95 kg.
Dziś
Komitet UNESCO wpisał tradycje pencak silat w 2019 roku na sesji w Bogocie na Reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości, na wniosek Indonezji. Malezja w tym samym roku wpisała osobno silat. Do indonezyjskiego rejestru dziedzictwa niematerialnego pencak silat wpisano w 2014 roku, a Singapur umieścił silat na swojej liście w kwietniu 2018 roku. Na Igrzyskach Azjatyckich 2018 w Jakarcie i Palembangu Indonezja zdobyła w pencak silat 14 z 15 złotych medali. Do programu igrzysk 2022 w Hangzhou ani igrzysk 2026 w Aichi-Nagoya się nie dostał, a Olimpijska Rada Azji, według indonezyjskiego komitetu olimpijskiego, obiecała poparcie dla powrotu bez wskazania roku. W programie Igrzysk Azji Południowo-Wschodniej w Tajlandii w grudniu 2025 roku się znalazł. Według agencji Antara pencak silat miał w lipcu 2024 roku federacje narodowe w ponad 80 krajach i ponad 20 mistrzostw świata za sobą. Prezydentem PERSILAT jest Prabowo Subianto. Międzynarodowy Komitet Olimpijski nie uznaje pencak silat. Według prezydenta AIMS Stephana Foxa ze stycznia 2026 roku sport musi najpierw spełnić warunki WADA i uzyskać aktywne członkostwo w AIMS. Indonezyjski komitet olimpijski podpisał w listopadzie 2025 roku z AIMS memorandum o współpracy. Wniosku o włączenie do igrzysk olimpijskich nie znaleźliśmy.
Ciekawostki
Przy wstępowaniu do minangkabauskiej szkoły silek przynosi się według dziennika Kompas kurę jako zobowiązanie, siriah langkok jako więź z nauczycielem, cukier dla szybkiego przystosowania i białą tkaninę jako obietnicę uczenia się ku dobremu. Styl Bandrong z Bantenu ma według dokumentacji UNESCO nazwę od latającej ryby bandrong. Założyciel Silat Seni Gayong Meor Abdul Rahman otrzymał w 1947 roku medal króla Jerzego VI za opór wobec japońskiego desantu na wyspie Pulau Sudong, a w 1970 roku przedstawił gayong na Expo w Osace. Federacja PERSILAT miała od 1980 do 1990 roku 18 członków, w następnej dekadzie 32. Do Holandii pencak silat trafił głównie po drugiej wojnie światowej wraz z repatriacją Indonezyjczyków i ćwiczono go z początku prywatnie w domach, stodołach i na strychach. Film Merantau (2009) w reżyserii Garetha Evansa z Iko Uwaisem wywodzi się z silek minangkabau, a po nim powstały filmy The Raid (2011) i The Raid 2 (2014). Singapurczyk Shakir Juanda wygrał mistrzostwa świata w latach 2012 i 2016.
Style i odmiany
Minangkabauski silat tygrysi z Sumatry Zachodniej. Walczy się z niskiego przysiadu, często wprost z ziemi, głównie nogami.
Silat z południa Tajlandii, który według pracy dyplomowej Uniwersytetu Chulalongkorn był dawniej sztuką walki. Nie udało nam się znaleźć twórcy ani roku powstania.
Silat betawi z Kampung Dadap w Tangerangu. Według źródeł rozwinął go Chińczyk peranakan Lie. Nie udało nam się znaleźć roku powstania.
Balijska szkoła pencak silat z Denpasaru, założona według Draegera w 1955 roku. Źródła podają założycieli różnie, a technika opiera się na podstępie i blokach dłonią.
Określenie używane w szkołach z kręgu Dana Inosanta dla ich wyboru silatu. Nie udało nam się znaleźć samodzielnego stylu tradycyjnego.
Indonezyjska szkoła pencak silat z Yogyakarty z 1963 roku: praca z oddechem, tenaga dalam, łamanie przedmiotów i getaran.
Sundajski styl z okolic Cianjuru, lokalnie zwany maenpo. Według recenzowanego artykułu mistrzostwo poznaje się po wyczuciu dotyku, a nie po jurus.
Rodzinna szkoła pencak silat z Bandungu, którą według niej samej stworzył Uyuh Suwanda. Łączy elementy wielu stylów, w tym Cimande.
Indonezyjski silat założony 2 lipca 1955 w Surabaji. Według Draegera opiera się na prostych uderzeniach i kopnięciach piętą.
Indonezyjska organizacja i szkoła pencak silatu z Madiun, wywodząca się z Setia Hati. Według Utomo 2017 powstała w 1922 roku i współzałożyła IPSI.
Malajski silat z Kedahu, którego publiczna nauka ruszyła 28 grudnia 1965. Źródła nie są zgodne, czy Hanafi Ahmad był założycielem, czy odnowicielem.
Jeden z trzech głównych sundajskich stylów pencak silat z Jawy Zachodniej. Opiera się na pracy ramion i dłoni, głębokiej postawie i okrężnym uniku.
Malajski silat, który od 1976 roku rozwija stowarzyszenie PSGFM Anuara Abdula Wahaba. Cztery podstawy, siedem poziomów, od bunga do tempur.
Zbiorcze pojęcie malajskiego silatu, zapisanego w 2019 roku na listę UNESCO. Obejmuje ponad 150 stylów, a nie jedną szkołę.
Malajski silat związany z imieniem Meora Abdul Rahmana. Pierwotnie Sendi Harimau, od 1963 roku z zarejestrowaną organizacją PSSGM.
Silat z Bruneju, który według Maula Mornie służy przetrwaniu, a nie turniejom. Informacje o nim pochodzą głównie od jego przedstawicieli.
Często zadawane pytania
Czym jest pencak silat?
Zbiorcza nazwa grupy podobnych sztuk walki Indonezji, Malezji, Singapuru i Brunei, szacunkowo 400 do 500 stylów. UNESCO opisuje go jako połączenie strony sportowej, duchowej, samoobronnej i artystycznej z ruchami powiązanymi z muzyką.
Skąd pochodzi pencak silat?
Z archipelagu malajskiego. Dokładne pochodzenie jest według National Heritage Board Singapuru niejasne, a wniosek do UNESCO wymienia Zachodnią Sumatrę i Zachodnią Jawę jako pierwsze obszary rozwoju. Zbiorcza nazwa pencak silat pojawiła się według Europejskiej Federacji Pencak Silat po raz pierwszy w 1948 roku przy założeniu indonezyjskiego związku IPSI.
Czy pencak silat jest sportem olimpijskim?
Według dostępnych doniesień jeszcze nie. W lipcu 2024 roku Międzynarodowy Komitet Olimpijski go nie uznawał, a brakowało mu między innymi spełnienia kodeksu WADA. Federacja PERSILAT planowała według CNN Indonesia ze stycznia 2025 roku rozpocząć w 2026 roku proces członkostwa. Sportem medalowym był na Igrzyskach Azjatyckich 2018.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.