HEMA
Współczesny międzynarodowy ruch, który na podstawie zachowanych podręczników i traktatów odtwarza europejskie sztuki walki, przede wszystkim walkę mieczem.
Podstawowe informacje
Charakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla HEMA
O sztuce walki HEMA
HEMA (Historical European Martial Arts, historyczne europejskie sztuki walki) to współczesny międzynarodowy ruch, który odtwarza europejskie systemy walki na podstawie zachowanych podręczników szermierczych i traktatów. Nie jest to jedna szkoła ani nieprzerwana linia, a tekst UNESCO-ICM nie przypisuje ruchowi żadnego kraju pochodzenia. Szwedzkie stowarzyszenie HEMA zalicza do niego sztuki walki z okresu przed 1950 rokiem, ciężar zainteresowania leży mniej więcej w latach 1300 do 1800.
Czytaj dalej
Odrodzenie historycznej szermierki prowadził pod koniec XIX wieku w Anglii Alfred Hutton, który rekonstruował dawne systemy szermiercze. W XX wieku nawiązali do niego badacze tacy jak Martin Wierschin (1965) i Hans-Peter Hils (1985). Organizacji przybywało od lat dziewięćdziesiątych, amerykańska HEMA Alliance powstała w 2010 roku. Autorzy źródeł, na przykład Liechtenauer, są przedmiotem badań, a nie założycielami ruchu. Ćwiczy się z bronią, prawdopodobnie najczęściej z mieczem długim, dalej z rapierem, szablą lub mieczem z puklerzem, a trening wywodzi się z interpretacji podręczników. Sparring odbywa się w ochronnym sprzęcie. Jednolitych przepisów nie ma, federacja IFHEMA nie narzuca członkom żadnych, a turnieje takie jak Swordfish w Göteborgu (od 2006 roku) kierują się przepisami organizatora. Systemu stopni uczniów nie znaleźliśmy, wyniki turniejów śledzi ranking HEMA Ratings. Społeczności HEMA przedstawiają dziś swoją sztukę także na publicznych pokazach na festiwalach i w muzeach, a źródła udostępnia projekt Wiktenauer.
Historia
Odrodzenie historycznej szermierki prowadził pod koniec XIX wieku w Anglii Alfred Hutton. W 1889 roku wydał książkę Cold Steel, a w 1892 Old Sword-Play, w której zrekonstruował między innymi systemy George’a Silvera i Achille Marozza. Po jego śmierci w 1910 roku angielskie odrodzenie podupadło. W XX wieku źródłami zajmowali się głównie akademicy. Martin Wierschin wydał w 1965 roku bibliografię niemieckich podręczników szermierczych z transkrypcją Codexu Ringeck, Hans-Peter Hils w 1985 roku nawiązał do niego pracą o Liechtenauerze. Od 1966 roku zainteresowanie średniowieczną walką odnawiały turnieje Society for Creative Anachronism, w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych Patri J. Pugliese rozpowszechniał fotokopie traktatów. Organizacji przybywało od lat dziewięćdziesiątych: British Federation for Historical Swordplay (1998), HEMAC (2001) ze spotkaniami w Dijon od 2002 roku, projekt Wiktenauer (2009) i HEMA Alliance (2010). Federację IFHEMA poprzedzała Vienna Initiative z 2009 roku, roku jej powstania nie znaleźliśmy. Tekst UNESCO-ICM (Jaquet, Tuaillon Demésy i Tzouriadis, 2020) podaje, że korzenie ruchu kształtowały się pod koniec XX wieku, a rozpowszechnił się on na początku XXI wieku.
Czym się różni
Od szermierki olimpijskiej HEMA różni się według Gassmanna i współautorów (Acta Periodica Duellatorum, 2017) głównie tym, że nie ma żadnej zachowanej wiążącej tradycji nauczania i wyprowadza techniki z historycznych rękopisów i druków. Sprzęt szermierki olimpijskiej poza maską i obuwiem nie wystarcza do HEMA, ponieważ cios długim mieczem, nawet tępym ostrzem, może wstrząsnąć niechronioną głową albo złamać palce i stawy. W HEMA toczy się według autorów szeroka debata o sztuce walki i sporcie walki, a rozwój turniejów skłania zawodników do lepszej kondycji, w czym niektórzy widzą usportowienie. Rozprawa doktorska Kellera z Ratyzbony (2017) podaje, że trenerzy HEMA prawie nie opierają się na uniwersyteckich mistrzach szermierki, ponieważ mają oni zbyt blisko do szermierki studenckiej o stałym dystansie i stałych zasadach.
Technika
HEMA dzieli się według broni. Ranking HEMA Ratings prowadzi wyniki turniejów osobno dla miecza długiego (longsword), rapieru z puginałem, samego rapieru, szabli, miecza z puklerzem, samego sidesword i singlestick. Każda broń ma własną klasyfikację, ponieważ wynik w jednej nie jest uznawany za prognozę wyniku w innej. Miecz długi jest dziś prawdopodobnie najczęściej ćwiczoną bronią ruchu. Co uchodzi za trafienie, określa organizator. Na przykład przepisy turnieju Iron Gate Exhibition w mieczu długim uznają trafienie w całe ciało z wyjątkiem tylnej części głowy, kręgosłupa i pachwin i liczą także trafienie w noszony sprzęt, mimo że nie dotyka ono ciała. Przepisu o stopniu kontaktu wydanego przez federację nie znaleźliśmy. Walka toczy się w ochronnym sprzęcie.
Trening
Gassmann, Gassmann i Le Coultre w Acta Periodica Duellatorum (2017) piszą o współczesnej walce mieczem długim bez zbroi, czyli o Blossfechten w postaci, w jakiej uprawia się go na turniejach. Jako cele nowoczesnego HEMA podają sprawność fizyczną, techniczną i psychiczną, interpretację pojęć taktycznych z Fechtbücher oraz porównanie sportowych przepisów turniejowych z historycznymi zestawami przepisów. Trening wywodzi się więc z interpretacji zachowanych podręczników. Obok treningów klubowych organizuje się obozy sparringowe, wydarzenia z naciskiem na lekcje i sparring, mniej formalne niż turnieje. Opisu budowy lekcji, zwykłej częstotliwości treningów ani cięcia celów jako elementu treningu nie znaleźliśmy.
Stopnie i postępy
Systemu pasów ani stopni uczniów w ruchu nie znaleźliśmy. Tekst UNESCO-ICM zalicza HEMA do tradycji odtworzonych, do których sportyzacja nie ma zastosowania. Amerykańska HEMA Alliance oferuje szkołom certyfikację instruktorów, ubezpieczenie i pomoc przy wydarzeniach, jest to jednak kwalifikacja nauczyciela, a nie stopień ucznia. Miarą postępu bywają więc wyniki turniejów. Ranking HEMA Ratings liczy ocenę z poszczególnych walk (wygrana, przegrana, remis) bez przenoszenia punktów między nimi, dla każdej broni osobno, i okresowo go przelicza. Przyjmuje tylko oceniane turnieje otwarte dla wszystkich uprawnionych szermierzy z uczestnikami z co najmniej dwóch niezależnych klubów. Walki rozstrzygnięte kontuzją lub dyskwalifikacją można prowadzić poza oceną.
Dla kogo
Struktury ćwiczących według wieku i płci nie znaleźliśmy. Ranking HEMA Ratings od zmiany przepisów w lutym 2025 roku prowadzi dla broni obok kategorii Mixed & Men’s także kategorie Women’s i Underrepresented Genders & Women’s. Przepisy turnieju Iron Gate Exhibition wymagają ochraniacza piersi u szermierek, u których jest to anatomicznie wskazane, a wszystkim uczestnikom go zalecają. Kategorii wiekowych federacji ani stanowisk lekarzy dotyczących dzieci nie znaleźliśmy. Na odnowionych World Broadsword Championship w 2015 roku tytuł juniorski zdobył Lewis Hand z Hobart. Sean Ellis w artykule dla HEMA Alliance, który przedstawia jego rady, a nie oficjalną politykę, zaleca w kursach dla dzieci ubezpieczenie, zasadę bez kontaktu z ciałem kolegi i maski zawsze, gdy na wierzchu są bronie treningowe.
Zawody
Jednolitych przepisów HEMA nie ma. Międzynarodowa federacja IFHEMA nie narzuca członkom żadnych przepisów, a wśród swoich celów wymienia tworzenie platform dla zawodów. Przepisy turniejowe różnią się więc zależnie od organizatora. Sala d’Arme Achille Marozzo organizuje od 1998 roku mistrzostwa Włoch, które w 2011 roku podzieliły się na część wojskową i cywilną. Festiwal Ascalon powstał w 2002 roku pod nazwą Arnold Fencing Classic i obok dyscyplin HEMA obejmuje także szermierkę olimpijską. Turniej Swordfish w Göteborgu organizuje Gothenburg Historical Fencing School co roku od 2006 roku i bywa nazywany pucharem świata HEMA. Przykładem przepisów jednego organizatora jest turniej Iron Gate Exhibition w mieczu długim. Walka toczy się do trzech punktów bez limitu czasu, trafienie podwójne punktują obaj, ale jeśli jeden z nich ma pierwszeństwo, punktuje tylko on. Zaczyna się w pulach po pięciu lub sześciu szermierzy, kary sięgają od ostrzeżenia przez żółtą i czerwoną kartkę po czarną, która oznacza dyskwalifikację z turnieju. Organizatorom HEMA Alliance oferuje bezpłatną platformę open source HEMA Scorecard.
Sprzęt
Normy sprzętu obowiązującej w całym ruchu nie znaleźliśmy, wymagania ustalają organizatorzy. Turnieje Iron Gate Exhibition wymagają maski szermierczej ze sztywną ochroną potylicy i fartuchem odpornym na przebicie, ochraniacza gardła (gorget), rękawic ze sztywnymi płytami przy prostych jelcach, kurtki przeznaczonej dla HEMA z wysokim kołnierzem, suspensorium, sztywnych ochraniaczy kolan, goleni i łokci oraz zamkniętego obuwia sportowego. Dla kurtki odporność 800 N jest zalecana, ale nie wymagana, dla maski żadnej wartości w niutonach nie podają. HEMA Alliance odsyła do narzędzia Gear Checker i wytycznych bezpieczeństwa Safety Policy. Gassmann, Gassmann i Le Coultre (2017) zwracają uwagę, że nawet cios tępym mieczem długim może nieosłoniętej głowie łatwo wyrządzić wstrząs mózgu i złamać drobne kości, na przykład palców. Badania częstości urazów w HEMA ani cen sprzętu nie znaleźliśmy.
Dziś
Szwedzkie stowarzyszenie HEMA definiuje historyczne europejskie sztuki walki jako każdą sztukę walki z okresu przed 1950 rokiem, która ma żywą tradycję lub zachowane źródło. Ciężar zainteresowania leży mniej więcej w latach 1300 do 1800. W Stanach Zjednoczonych używa się czasem także określenia Western martial arts (WMA). Tekst UNESCO-ICM opisuje HEMA jako ruch, którego podstawą są źródła pisane (fight books) o tradycjach uważanych za wygasłe, i podaje, że społeczności HEMA często przedstawiają swoją sztukę jako kulturę na publicznych pokazach na festiwalach i w muzeach. Źródła gromadzi projekt Wiktenauer, który przeszedł pod HEMA Alliance. Jego rejestr traktatów uważany jest za kompletny do końca XVI wieku, a prace nad XVII wiekiem trwają. HEMA Alliance oferuje także wyszukiwarkę klubów i materiały dla początkujących.
Ciekawostki
Spis HEMA w czasopiśmie Acta Periodica Duellatorum (Fürgut, 2021) szacuje w Austrii około 825 praktykujących HEMA wobec 1132 szermierzy olimpijskich zarejestrowanych w Sport Austria. W Niemczech dorośli szermierze olimpijscy przewyższają liczebnie dorosłych praktykujących HEMA około 2,6 do 2,9 raza. Kobiety stanowiły około 20 procent praktykujących w Niemczech i 27,5 procent w Austrii. Większość grup jest według Fürguta zorganizowana jako samodzielne stowarzyszenie albo sekcja stowarzyszenia. Pandemia najbardziej dotknęła szkoły komercyjne, które straciły około 20 procent członków.
Style i odmiany
Angielska nauka walki według pism George'a Silvera z około 1600 roku. Przeciwstawia krótki miecz rapierowi i rozróżnia prawdziwe i fałszywe czasy.
Walka iberyjskim mieczem dwuręcznym montante według zasad (reglas) hiszpańskich i portugalskich mistrzów z XVI i XVII wieku, między innymi u Diogo Gomes de Figueyredo (1651).
Często zadawane pytania
Co oznacza skrót HEMA?
Historical European Martial Arts, historyczne europejskie sztuki walki. Według Jaqueta i Sørensena (Acta Periodica Duellatorum, 2015) tak określa się dziś ogólnie współczesną praktykę dawnych sztuk walki opartą na analizie naukowej albo amatorskiej interpretacji źródeł historycznych.
Na czym opiera się HEMA, skoro nie zachowała się żywa tradycja?
Według Gassmanna i współautorów (2017) szermierze wyprowadzają techniki z historycznych rękopisów i druków, w przypadku długiego miecza mniej więcej od 1400 roku do XVII wieku, a interpretacje różnią się w zależności od źródła i interpretatora. Głównym źródłem są według Jaqueta i Sørensena księgi szermiercze.
Jakiego sprzętu używa się w HEMA?
Gassmann i współautorzy (2017) podają, że producenci wytwarzają dziś sprzęt bezpośrednio dla HEMA, głównie rękawice i pikowane kaftany. Sprzęt szermierki olimpijskiej poza maską i obuwiem nie wystarcza, ponieważ cios długim mieczem, nawet tępym ostrzem, może spowodować wstrząs mózgu albo złamać palce.
Ile osób uprawia HEMA?
Spis w czasopiśmie Acta Periodica Duellatorum (Fürgut, 2021) objął 3186 praktykujących w 124 miejscach w Niemczech i 801 praktykujących w 34 miejscach w Austrii. Kobiety stanowiły około 20 procent praktykujących w Niemczech i 27,5 procent w Austrii.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.