Walka gladiatorów (munus)

Podstawowe informacje

Kraj pochodzeniaWłochy

Rok powstania264 p.n.e.

RegionEuropa

Główny naciskBroń

Poziom kontaktuPełny kontakt

System stopniBez stopni

Charakter i pochodzenie

Trening

Organizacja i zawody

Z czego składa się styl

Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.

Katalogi i bazy dla Walka gladiatorów (munus)

O sztuce walki Walka gladiatorów (munus)

Walka gladiatorów była uzbrojoną walką gladiatorów w świecie rzymskim. Poliakoff, według Cartera, wykluczył ją z antycznych sportów walki jako formę wojny dla widzów, podczas gdy Carter pojmuje ją jako zawody sprawności bojowej związane regułami. Według Dictionary of Greek and Roman Antiquities Smitha z 1875 roku urządzanie igrzysk nazywano munus. Według Periochae Liwiusza, 16, Decymus Juniusz Brutus wyprawił pierwsze munus gladiatorskie ku czci zmarłego ojca, a Waleriusz Maksymus podaje, że odbyło się ono na Forum Boarium za konsulatu Appiusza Klaudiusza i Kwintusa Fulwiusza. Słownik Smitha datuje ten pierwszy występ gladiatorów w Rzymie na 264 r. p.n.e.

Historia

Słownik Smitha Dictionary of Greek and Roman Antiquities z 1875 roku podaje, że igrzyska gladiatorskie rzekomo jako pierwsi urządzili Etruskowie i że wywodzą się ze zwyczaju zabijania niewolników i jeńców przy stosach pogrzebowych. Według Periochy 16 Liwiusza Decimus Iunius Brutus urządził pierwsze munus gladiatorskie ku czci zmarłego ojca. Waleriusz Maksymus z I wieku n.e. podaje, że pierwsze munus w Rzymie odbyło się na Forum Boarium za konsulów Appiusza Klaudiusza i Kwintusa Fulwiusza, a wydali je Marek i Decimus, synowie Brutusa Pery, ku uczczeniu prochów ojca. Według Parco archeologico del Colosseo gladiatorzy byli w większości jeńcami wojennymi lub niewolnikami, czasem wyzwoleńcami albo wolnymi ochotnikami, werbowanymi zwykle w wieku 17 do 18 lat, i rzadko dożywali trzydziestki. Prawo Konstantyna z 1 października 325 roku odrzuca krwawe widowiska w pokoju wewnętrznym i całkowicie zakazuje gladiatorów. Według słownika Smitha igrzyska odbywały się nadal aż do czasów Honoriusza, który ostatecznie je zlikwidował. Teodoret z Cyru opisuje, jak mnich Telemach wszedł w Rzymie na arenę, aby rozdzielić walczących gladiatorów, widzowie go ukamienowali, a Honoriusz potem zakończył widowisko.

Czym się różni

Carter w 2006 podaje, że Poliakoff w 1987 wyłączył walkę gladiatorów z antycznych sportów walki jako formę wojny dla widzów, podczas gdy Carter pojmuje ją jako rywalizację sprawności bojowej związaną regułami. Gest poddania uniesionym palcem przejęła według Cartera walka gladiatorów z greckich sportów walki. Parco archeologico del Colosseo podaje, że gladiatorów dzielono na szesnaście znanych klas, a jako trzy główne pary przedstawia murmillo kontra thraex, retiarius kontra secutor i murmillo kontra hoplomachus. Słownik Smitha z 1875 wymienia dalsze rodzaje, andabatae walczących w hełmach bez otworów na oczy, essedarii walczących z wozów jak Galowie i Brytowie, equites na koniu, laqueatores z pętlą i meridiani, lekko uzbrojonych gladiatorów walczących w południe.

Technika

Słownik Smitha z 1875 roku opisuje gladiatora retiarius, który miał trójzębną włócznię tridens, czyli fuscina, i sieć rete, krótką tunikę i nie miał nakrycia głowy. Murmillones dostali według niego nazwę od wizerunku ryby na hełmie, mieli galijskie uzbrojenie, dlatego nazywano ich też Galli, i zwykle stawali przeciw retiarii lub Trakom. Trakowie mieli według słownika okrągłą tarczę i krótki zakrzywiony miecz sica. Secutor nazywał się według niektórych autorów tak, ponieważ ścigał retiarius, gdy ten chybił siecią. Hoplomachi walczyli w pełnej zbroi, a Lipsius uważał ich za tożsamych z Samnitami. Carter w 2006 roku podaje, że leworęki gladiator nazywał się po łacinie scaeva, a gladiatorzy chwalili się tym na nagrobkach, oraz że cesarz Kommodus występował jako leworęki secutor. Według Cartera Marcjalis chwali gladiatora Hermesa jako wyszkolonego do zwyciężania bez ranienia. Kanz i Grossschmidt ustalili, że około 16 % gladiatorów z Efezu miało zagojone urazy czaszki, a około 15 % śmiertelne urazy głowy.

Trening

Słownik Smitha z 1875 roku podaje, że gladiatorzy mieszkali w szkołach zwanych ludi, gdzie szkolili ich lanistae, a całą grupę gladiatorów jednego lanisty nazywano familia. Według Cartera szkolenie było specjalistyczne zależnie od rodzaju uzbrojenia, a napisy poświadczają nauczycieli doctor secutorum, doctor murmillonum, doctor hoplomachorum i doctor thraecum. Waleriusz Maksymus podaje, że konsul Publiusz Rutiliusz sprowadził nauczycieli gladiatorów ze szkoły Gajusza Aureliusza Skaurusa i jako pierwszy nauczył legiony subtelniejszej techniki osłony i prowadzenia ciosu. Według Parco archeologico del Colosseo Ludus Magnus założył cesarz Domicjan, jest to największe i jedyne koszary gladiatorów w Rzymie z zachowanymi budowlami, a mieściło się w nich około tysiąca gladiatorów. Lösch i współpracownicy stwierdzili w PLOS ONE w 2014 roku, że gladiatorzy z Efezu jedli jako podstawę rośliny C3, na przykład pszenicę i jęczmień, z dużym udziałem warzyw, co odpowiada szyderczemu przezwisku hordearii. Wyższy stosunek strontu do wapnia według autorów być może wskazuje na częsty napój z popiołu roślinnego wspomniany w tekstach antycznych.

Stopnie i postępy

Według Cartera z 2006 roku epitafia gladiatorów zwykle podają rodzaj uzbrojenia, rangę i liczbę walk lub zwycięstw. Secutor Urbicus osiągnął według niego po 13 walkach najwyższą rangę secutorów, primus palus. Gladiatorzy z napisu z Klaudiopolis w Bitynii mieli według Cartera do 65 zwycięstw. Odnoszący sukcesy gladiatorzy mogli przejść w stan spoczynku i wrócić na podstawie prywatnej umowy, a Tyberiusz podobno zaoferował weteranom, zwanym rudiarii, 100 000 sestercji. Słownik Smitha z 1875 roku podaje, że starych gladiatorów na żądanie ludu zwalniał editor igrzysk i dostawali oni drewniany miecz rudis, dlatego zwolnionych nazywano rudiarii.

Zawody

Organizację igrzysk nazywano według słownika Smitha z 1875 munus, a organizatora editor, munerator lub dominus. Gladiatorów według Cartera z 2006 zwykle wynajmowano od lanisty, a w razie rany lub śmierci najem zmieniał się w sprzedaż po cenie nawet pięćdziesiąt razy wyższej. Walki w czasach cesarstwa prowadzili według niego sędziowie, summa rudis i secunda rudis, w białych tunikach z purpurowymi pasami i z długą laską. Zwykła walka trwała według Cartera, dopóki jeden gladiator nie zasygnalizował poddania uniesionym palcem, ad digitum, i albo jeden zwyciężał, albo obu zwalniano stojących, stantes missi. Śmierć zawodowca nie była według Ville'a zwykłym wynikiem. Słownik Smitha podaje, że w igrzyskach sine missione nigdy nie oszczędzano życia pokonanych i że August je zakazał, lecz Carter rozumie sine missione zapewne tylko tak, że missio nie była możliwa, dopóki nie było jasnego zwycięzcy. Według Parco archeologico del Colosseo zwycięzca dostał gałązkę palmową i wieniec. Kanz i Grossschmidt z braku wielu śmiertelnych ran u jednego osobnika z Efezu wnioskują o ścisłym przestrzeganiu reguł walki.

Dziś

Według recenzji Michaela Eilanda z 2004 roku Marcus Junkelmann opisuje w rozdziałach o archeologii eksperymentalnej w książce Gladiators and Caesars z 2000 roku, że hełmy wykonane według antycznych wzorów przy uderzeniu mieczem z pełną siłą nie doznają żadnych lub tylko niewielkich uszkodzeń. Miecze były według Junkelmanna tak krótkie, że ostrza mogły się krzyżować tylko wyjątkowo. Według tej samej recenzji hełmy gladiatorów znalezione w Pompejach ważyły średnio 4 kg. Parco archeologico del Colosseo zorganizowało od lipca 2023 do stycznia 2024 roku wystawę o gladiatorach w odnowionym podziemnym korytarzu między Koloseum a Ludus Magnus. Wystawiono na niej repliki hełmów, w tym replikę brązowego hełmu murmilla z okresu julijsko-klaudyjskiego z koszar gladiatorów w Pompejach.

Ciekawostki

Według Cartera z 2006 roku Marcjalis opisuje walkę Priscusa i Verusa, którą Tytus prowadził sine missione, aż obaj poddali się jednocześnie i obaj zostali ogłoszeni zwycięzcami. Carter omawia także nagrobek secutora Urbicusa z Mediolanu, który walczył trzynaście razy, zmarł w wieku 22 lat, a jego epitafium radzi zabić tego, kogo się pokonało, co jest niemal wyjątkowe wśród setek epitafiów gladiatorów. Gladiator Diodoros z Amisos przypisuje swoją śmierć, według Cartera, zdradzieckiemu podstępowi sędziego summa rudis, który po jego zwycięstwie pozwolił walce trwać dalej. Wiele epitafiów z greckiego Wschodu chełpi się, że gladiator nikogo nie skrzywdził. Słownik Smitha podaje, że za cesarstwa na arenie występowali także jeźdźcy, senatorowie i kobiety, a walki kobiet zakazał Septymiusz Sewer. Cosmos Magazine informuje, że cmentarz gladiatorów w Efezie odkryli w 1993 roku archeolodzy Austriackiego Instytutu Archeologicznego około 300 metrów od stadionu, a jedna czaszka miała dwa otwory w odległości 5 cm, które według magazynu odpowiadają ukłuciu trójzębem.

Często zadawane pytania

Podobne style

Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.