Nuba Stick Fighting (nubijska walka na kije)
Walki z ciężkim kijem i tarczą, które S. F. Nadel opisał w monografii z 1947 roku u grup Tira i Moro w górach Nuba w sudańskim Kordofanie.
Podstawowe informacje
SudanCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Nuba Stick Fighting (nubijska walka na kije)
Walkę na kije w górach Nuba opisał antropolog S. F. Nadel w monografii The Nuba (Oxford University Press, 1947). Według niego jest to sport plemienny wspólny grupom Tira i Moro, który u obu wiąże się z tym samym okresem dojrzewania. U grup Korongo i Mesakin Nadel opisuje zamiast niego walki na włócznie. Wojownicy Tira według Nadela noszą ciężkie kije długości około jarda, którymi walczy się podobnie jak mieczem lub szablą, oraz ciężką okrągłą tarczę ze splecionych trawiastych sznurów. Moro mają ciężkie tarcze z wołowej skóry o ząbkowanych brzegach. Turnieje odbywały się według Nadela w rocznym cyklu razem z zapasami. U Tira kierowały nimi niepisane zasady: sędzia z najstarszej grupy wiekowej, zakaz uderzeń poniżej pasa i zakończenie walki przy pierwszym rozlaniu krwi. Nie udało nam się znaleźć w źródłach informacji o stanie walki na kije po konflikcie w Południowym Kordofanie, który rozpoczął się w czerwcu 2011 roku. Prasa z lat od 2014 do 2023 opisuje tylko nubijskie zapasy w Chartumie i w obozie dla uchodźców Yida.
Historia
Głównym źródłem jest monografia S. F. Nadela The Nuba. An Anthropological Study of the Hill Tribes in Kordofan, którą wydało Oxford University Press w Londynie w 1947 roku. Nadel opisuje walkę na kije jako sport plemienny wspólny grupom Tira i Moro. Sezon u obu grup jest inny. U Tira według Nadela walki na kije zaczynają się w sierpniu i wrześniu, a wielkie turnieje plemienne, w których miejscowe drużyny walczą o plemienne pierwszeństwo, odbywają się pod koniec września lub w październiku. U Moro nieformalne walki treningowe zaczynają się krótko po zbiorze wczesnego zboża, a poważne walki przychodzą pod koniec kwietnia. Moro, według tego, co usłyszał Nadel, dawniej urządzali także walki na włócznie dla mężczyzn starszych niż grupa wiekowa adumo. Zaniechali ich dwadzieścia lub trzydzieści lat przed jego badaniami, ponieważ kosztowały wiele istnień i wywoływały krwawe zemsty. Wodzowie Tira według Nadela ustalili, najwyraźniej z inicjatywy komisarza okręgowego, że uznają przypadkowe zabicie tylko w zwykłych corocznych turniejach, a nie w walkach z powodu sporów ani w niedozwolonych bójkach na tańcach. Green i Tausk podają w encyklopedii Greena, że egipskie ryty i malowidła przedstawiają sudańskich nubijskich zapaśników. Dotyczy to zapasów, a nie walki na kije.
Czym się różni
Nadel dokumentuje walkę na kije jako plemienny sport grup Tira i Moro. U grup Korongo i Mesakin opisuje jako sport dorosłych walki na włócznie (kafony), prowadzone bambusowymi włóczniami o długości od 9 do 11 stóp ze stępionymi grotami z drewna ebonowego i okrągłymi tarczami ze skóry żyrafy lub krowy. Według Nadela walka na kije należała do tego samego rocznego cyklu co zapasy. Według angielskiej Wikipedii turnieje na kije w odróżnieniu od zapaśniczych zwykle nie bywają widywane w dzisiejszych miastach.
Technika
Wojownicy Tira według Nadela noszą na turnieje ciężkie kije długości około jarda, którymi walczą podobnie jak mieczem lub szablą. W lewej ręce trzymają ciężką okrągłą tarczę ze splecionych grubych trawiastych sznurów i zapasowy kij, na prawej ręce mały okrągły ochraniacz z tego samego materiału. Celują ciężkimi uderzeniami w głowę lub w tułów. Moro używają ciężkich tarcz z wołowej skóry o ząbkowanych brzegach, zaostrzonych na dolnym końcu, które przy pchnięciach i popychaniu stają się niebezpieczną bronią. Walki Moro są według Nadela twardsze i prowadzone bardziej zawzięcie niż walki Tira.
Trening
Początkujący młodzieńcy Tira ćwiczą walkę na kije na uboczu, w bydlęcych obozach, z lekkimi kijami i ćwiczebnymi tarczami z liści palmowych, a czasem wolno im walczyć w specjalnie przygotowanych pojedynkach. Wojownicy Moro przygotowują się według Nadela do turnieju, natłuszczając ciało i włosy mlekiem i masłem, owijając wokół nóg zmiękczone owcze skóry, a wokół piersi i pleców grube zwoje tkaniny. Nadel widział jako ochraniacze nóg nawet rozcięte puszki po benzynie.
Stopnie i postępy
Walka na kije jest według Nadela związana z grupami wiekowymi. Organizacja grup wiekowych Tira nazywa się kbit, a Nadel łączy ją ze słowem lebito, które w języku Tira oznacza walki na kije. Każda grupa trwa trzy lata. Głównym sportem nowicjuszy są zapasy, grupy amucu i detea walczą kijem i tarczą, a najstarsza grupa (dziadkowie) już nie walczy, lecz sędziuje. U Moro chłopcy zwani lemi opuszczają dom ojca i idą do obozów bydlęcych, i zaczynają ćwiczyć walkę na kije zabawowo. Głównymi uczestnikami plemiennego sportu są mężczyźni w fazie adumo, która trwa od czterech do sześciu lat. Mężczyźni w wieku trzydziestu lub trzydziestu pięciu lat mogą nadal walczyć, ale tylko między sobą. Co cztery lata Moro urządzają taniec ereda, który kończy fazę adumo, a kto w nim uczestniczy, ten w tym roku nie walczy w walkach na kije.
Zawody
Na turniejach Tira w kręgu mogą stać naraz tylko dwaj przeciwnicy, każdy z innej miejscowej drużyny. Ciosy poniżej pasa są zakazane i uważa się je za faul. Młodzi mężczyźni z najstarszej grupy wiekowej są sędziami, dobierają walczących w pary według grupy wiekowej, wzrostu i postury i przerywają walkę, gdy tylko popłynie krew. Według Nadela zwycięzców i pokonanych w walce Tira w zasadzie nie ma, ponieważ dostatecznym dowodem odwagi jest wytrwać i podjąć ryzyko. Na coroczny turniej plemię dzieli się na dwie strony, a jednodniowy turniej odbywa się w Konyoro na północy Tira el Akhdar.
Czytaj dalej
Przed turniejem Moro starcy wygłaszają napomnienia, które Nadel zapisał w Umm Dorein: walczcie uczciwie, celujcie w nogi, a nie w głowę, niech ze sobą walczą tylko rówieśnicy, a o zmierzchu przestańcie. Typowym wyzwaniem jest uderzenie kijem w tarczę przeciwnika, a prawdziwą walkę rozpoczyna udawana walka starców. Jedyna zasada, której Moro nigdy nie łamią, to że ze sobą walczą tylko członkowie przeciwnych stron. Takich turniejów bywa dwa lub trzy w roku, a końcowa walka roku toczy się między wzgórzami po pierwszych deszczach. U Tira i Moro według Nadela nie mogą się w walce spotkać młodzi mężczyźni z tego samego klanu po ojcu lub po matce, aby wykluczyć zabójstwo wewnątrz klanu. Moro urządzają też walki z powodu sporów między młodymi mężczyznami, najczęściej o dziewczynę, w których miejscowe drużyny zastępują krewni i przyjaciele.
Dziś
Nie udało nam się znaleźć źródła opisującego stan walki na kije po konflikcie w Południowym Kordofanie. National Geographic napisał w listopadzie 2014 roku, że zapasy są dla nubijskich uchodźców w obozie Yida w Sudanie Południowym jednym z niewielu rytuałów łączących ich z życiem w górach, gdzie walki zaczęły się w czerwcu 2011 roku. Według przewodniczącego rady uchodźców w obozie, którego cytował magazyn, tradycje nubijskie, takie jak zapasy, były zakazywane lub zmieniane podczas przymusowej arabizacji i islamizacji od końca lat sześćdziesiątych. The Christian Science Monitor napisał w 2015 roku o nubijskich klubach zapaśniczych w Chartumie, a The New York Review of Books w 2023 roku o nubijskich zapasach w Chartumie.
Ciekawostki
Dziewczęta Tira mają według Nadela własny odpowiednik, walkę prętami z giętkich gałązek drzewa tibeldi, a sprawne dziewczęta awansują w niej do grupy amucu. Dziewczęta Moro walczą skórzanymi biczami i ciężkimi żelaznymi bransoletami na lewym nadgarstku, zwykle jako improwizowana kontynuacja turniejów młodych mężczyzn. Nadel podaje, że w ciągu dwóch lat przed jego opisem w walkach Tira dwukrotnie doszło do śmierci chłopca. Zapisał też przypadek młodzieńca z Kororaku, który na turnieju zabił przeciwnika, a cała jego rodzina uciekła do Umm Dorein, zanim odbył się rytuał nmar i zapłacono cenę krwi. Fotografka Leni Riefenstahl według angielskiej Wikipedii spędziła w 1975 roku szesnaście tygodni u Nubijczyków w Kau, a jej książka The People of Kau przedstawia ich walki na noże.
Często zadawane pytania
Czy wszyscy Nuba walczą na kije?
S. F. Nadel dokumentuje walkę na kije jako sport plemienny grup Tira i Moro. U grup Korongo i Mesakin opisuje zamiast niej walki z bambusowymi włóczniami o stępionych grotach.
Czy nubijska walka na kije ma zasady?
Ma niepisane zasady. U Tira według Nadela sędziami są mężczyźni z najstarszej grupy wiekowej, uderzenia poniżej pasa są faulem, a walka kończy się przy pierwszym rozlaniu krwi. Zarówno u Tira, jak i u Moro nie mogą walczyć ze sobą mężczyźni z tego samego klanu.
Jak długi jest kij w nubijskiej walce?
Wojownicy Tira według Nadela noszą ciężkie kije długości około jarda, którymi walczą podobnie jak mieczem lub szablą. Mają do tego ciężką tarczę, u Tira okrągłą ze splecionych trawiastych sznurów, u Moro ze skóry wołowej o ząbkowanych brzegach.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.