Mau rākau

Podstawowe informacje

Kraj pochodzeniaNowa Zelandia

RegionOceania

Główny naciskBroń

Charakter i pochodzenie

Organizacja i zawody

Z czego składa się styl

Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.

Katalogi i bazy dla Mau rākau

O sztuce walki Mau rākau

Mau rākau to maoryska sztuka walki z tradycyjną bronią, którą Rangi Matamua opisuje w encyklopedii Te Ara (2013) od szkolenia dzieci przez szkoły para whakawai po współczesne odrodzenie. Założyciela ani roku powstania nie znaleźliśmy w źródłach. Według Matamuy broń wykonywano z drewna, kamienia i kości. Najbardziej znana broń dwuręczna, taiaha, tewhatewha i pouwhenua, miała zwykle od jednego do dwóch metrów, a krótką broń jednoręczną nazywano zbiorczo patu. Wolne ramię wojownik z patu owijał grubą plecioną matą, która służyła za tarczę. Dzieci były według Matamuy niespodziewanie budzone w nocy i uderzane kijem, aby stale zachowywały czujność i uczyły się unikać ciosów. W para whakawai rekruci uczyli się szyków bitewnych, broni, ruchów ataku i obrony, a także rytuałów i zasad zachowania w wojnie maoryskiej, i walczyli w bitwach ćwiczebnych z trzciną zamiast prawdziwej broni. Taiaha i podobna broń według Matamuy szybko stały się przestarzałe wraz z nadejściem muszkietów. Wojny muszkietowe trwały według NZHistory od 1818 do początku lat trzydziestych XIX wieku. Od lat osiemdziesiątych XX wieku trwa według Te Ara renesans mau rākau, który wspierali między innymi Mita Mohi z programem na wyspie Mokoia i Pita Sharples ze szkołą Te Whare Tū Taua o Aotearoa w Auckland.

Historia

Taiaha i podobne bronie według Rangiego Matamui (Te Ara 2013) szybko wyszły z użycia wraz z pojawieniem się muszkietów. Według NZHistory pierwsze muszkiety były jednak zawodne i wolno się je ładowało, więc wojownicy z taiahą i patu byli początkowo skuteczniejsi. Gdy Ngāpuhi około 1807 roku po raz pierwszy użyli muszkietów, ulegli Ngāti Whātua. Tak zwane wojny muszkietowe toczyły się według NZHistory między 1818 rokiem a początkiem lat 30. XIX wieku, a zginęły w nich tysiące Māori. Według Matamui niektóre obszary plemienne zachowały własne tradycje, przekazywane tylko wśród nielicznych wybranych osób. Od lat 80. XX wieku trwa według Te Ara renesans mau rākau, a Matamua wymienia jako żyjących znawców, którzy podtrzymali tradycję, Irirangiego Tiakiawę, Pitę Sharplesa, Johna Rangihau, Matiu Mareikurę i Mitę Mohiego.

Technika

Według Rangiego Matamui (Te Ara 2013) kładziono nacisk na zręczną pracę nóg zwaną rakanga waewae. Długie dwuręczne kije z twardego drewna maire, rātā lub kānuka miały zwykle od jednego do dwóch metrów. Taiaha była bogato rzeźbiona, ozdobiona czerwonymi piórami kākā i psią sierścią waero, a zwykli członkowie wyprawy wojennej jej nie używali. Tewhatewha miała kształt siekiery, a z otworu w ostrzu zwisał pęk piór odwracający uwagę wroga. Wojownicy markowali pchnięcie czubkiem, po czym obracali broń, a pojedynki z włócznią tao kończyły się zwykle zranieniem, nie śmiercią. Z mere pounamu wojownik według starszego źródła cytowanego przez Te Ara próbował chwycić przeciwnika za włosy i wbić mu ostry koniec broni w skroń. Kotiate jest według Te Papa odmianą krótkiej broni uderzeniowej, której nazwa prawdopodobnie wywodzi się z kształtu przypominającego płat ludzkiej wątroby. Według National Museum of Australia kotiate wykonywano zwykle z kości wieloryba, często także z drewna. Do innych broni należały według Matamui tesło toki i strzałki kōpere, a wojownik wybierał broń według osobistych preferencji i postury.

Trening

Według Rangiego Matamui (Te Ara 2013) dzieci przygotowywano do wojny przez nieoczekiwane budzenie w nocy, aby były stale czujne, oraz nieoczekiwane uderzenia kijem, aby nauczyły się unikać ciosów. Przygotowanie obejmowało gry, mianowicie bieg, skoki, nurkowanie, rzucanie kamieniem, wspinaczkę, boks i zapasy. Para whakawai była szkołą tradycyjnej broni, w której rekruci uczyli się szyków bojowych, broni oraz ruchów ofensywnych i defensywnych, a także rytuałów i zasad zachowania w wojnie Māori. W bitwach ćwiczebnych używali trzcin zamiast prawdziwej broni. Według Te Ara młodzi mężczyźni uczyli się zaklęć hoa rākau i mata rākau, które miały uczynić wojowników szybkonogimi, a nad bronią odmawiano karakia, aby stała się tapu.

Dziś

Program para whakawai na wyspie Mokoia powstał według Te Ara (Matamua 2013) pod kierunkiem Mity Mohiego w połowie lat osiemdziesiątych. Pita Sharples założył w tym samym dziesięcioleciu na marae Hoani Waititi w Auckland para whakawai Te Whare Tū Taua o Aotearoa. Według Matamuy działa tylko niewielka liczba para whakawai, głównie w ramach plemiennych. Taiaha i patu używają dziś zespoły kapa haka, a posługiwanie się bronią należy do ich treningu. Podczas ceremonii wero wojownik prezentuje broń i kładzie taki, symbol pokoju, który gość podnosi. Te Atarau Cassidy pisze w Otago Daily Times (2023), że trenuje w Te Whare Tū Taua o Aotearoa, której styl według niego wywodzi się z Ngāti Kahungunu.

Ciekawostki

W 1885 roku wódz Ngāti Maniapoto Wahanui podarował premierowi Johnowi Ballance'owi taiahę jako broń pokoju (Te Ara 2013). Pod koniec XIX wieku, według Te Ara, w restauracji w budynku parlamentu mistrz taiahy zmierzył się z oficerem artylerii konnej, który był szermierzem, a pojedynek trwał dokładnie 30 sekund. Pułkownik Arapeta Awatere użył przodkowej taiahy Tūwhakairiora podczas ceremonii wero dla królowej Elżbiety II w Waitangi w 1963 roku. Według Te Ara Pou Temara był w 2012 roku uważany za jedynego żyjącego znawcę, który w oratorskim whaikōrero używa różnych broni. Według Matamuy wykonanie długiej broni trwało miesiące, a kamiennego patu ponad rok. Według Te Atarau Cassidy'ego pouwhenua jest w niektórych przekazach plemiennych pierwszą stworzoną rākau whawhai.

Często zadawane pytania

Podobne style

Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.