Bataireacht (irlandzka walka kijem)
Zbiorcza nazwa irlandzkiej walki na kije, najlepiej udokumentowanej w masowych bijatykach faction fights w XIX wieku. Dziś przetrwały dwie znane linie rodzinne i rekonstrukcje.
Podstawowe informacje
IrlandiaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Bataireacht (irlandzka walka kijem)
O sztuce walki Bataireacht (irlandzka walka kijem)
Bataireacht to zbiorcza nazwa irlandzkiej walki na kije, a nie jedna szkoła. National Museum of Ireland używa jej jako ogólnego określenia, ale w słowniku Ó Dónaill hasła nie ma, a Green nie zna jej w Martial Arts of the World. Irlandzki zna też wyrażenie boiscín, które według Greena oznaczało zarówno walkę na ręce, jak i szermierkę kijem. Kij nazywał się według Greena bata i miał długość laski spacerowej, czasem uzupełniał go krótszy kij w drugiej ręce. Słowo shillelagh oznaczało według niego pierwotnie rodzaj dębowego drewna wywożonego do Europy.
Czytaj dalej
Najlepiej udokumentowaną formą są według Greena faction fights dziewiętnastego wieku, masowe bijatyki, w których brało udział nawet tysiąc mężczyzn i które miały rytualne wyzwania. National Museum of Ireland opisuje je jako zjawisko osiemnastego i dziewiętnastego wieku, odbywające się na jarmarkach, targach, pogrzebach, wyścigach konnych i pielgrzymkach, głównie w Munster. Roberts (1983) pisze, że tradycyjne faction fights były zrytualizowane, dość powściągliwe i toczone kijami. Według muzeum do 1839 roku praktycznie ustały. Dziś według źródeł przetrwały dwie znane linie rodzinne. Linia rodziny Doyle przetrwała na Newfoundland pod nazwą Rince an Bhata Uisce Bheatha, a linię z Antrim utrzymywała, jak podaje praktyk Maxime Chouinard, rodzina Ramsey w Irlandii Północnej. Obok nich istnieją rekonstrukcje oparte na podręcznikach z epoki.
Historia
Kije, shillelagh i długie kije były według Greena w Irlandii powszechne, ponieważ brytyjska administracja ograniczała mieszkańcom dostęp do broni. Według niego irlandzcy mistrzowie szermierki ćwiczyli zwykle z kijami zamiast mieczy, ponieważ brytyjskie prawo zakazywało katolickim Irlandczykom posiadania miecza. Brytyjskie gazety zaczęły około 1805 roku pisać o faction fights, które według Greena odbywały się na irlandzkich jarmarkach i wyścigach konnych od lat trzydziestych osiemnastego wieku. Według niego faction fights uważano za surowy, ale dobroduszny sprawdzian umiejętności, choć władze ich nie pochwalały.
Czytaj dalej
Roberts opisuje w Irish Peasants (University of Wisconsin Press 1983), że w 1806 roku we wschodnim Munster wybuchł spór dwóch wielkich ugrupowań, Caravats i Shanavests. W odróżnieniu od tradycyjnych faction fights chodziło według niego o bezwzględne bijatyki z bronią palną i częstymi ofiarami śmiertelnymi, które od 1806 do 1811 roku objęły jedenaście hrabstw. Według Robertsa Caravats byli głównie organizacją Whiteboys, a Shanavests ruchem klasy średniej przeciwnym Whiteboys. Narodowe Muzeum Irlandii podaje, że w 1834 roku starcie rodów Lalors i Coleens na plaży Ballyeagh w hrabstwie Kerry pochłonęło 35 ofiar śmiertelnych. Władze według muzeum w większości tylko się przyglądały, a policja aresztowała dopiero po walce. Owens (Irish Historical Studies, 1997) pisze, że w 1828 roku spory frakcji w południowo-zachodniej Irlandii zakończyły się, gdy zwrócili się do nich O'Connell i Stowarzyszenie Katolickie, a dwie frakcje z Tipperary w lipcu 1828 roku rytualnie się pojednały w Dromin.
Czym się różni
Allanson-Winn widzi w shillelagh ogniwo łączące zwykły kij spacerowy z potężnym długim quarterstaff. Wobec szermierza z mieczem Irlandczykowi, jego zdaniem, brakuje zasięgu i pchnięć ostrzem. Green porównuje irlandzki chwyt dłuższego kija z techniką coulé w bâton. W linii z Antrim, według Chouinard (2015), chwyt zmienia się wraz z dystansem: na bliski dystans kij trzyma się oburącz pośrodku, na średni jedną ręką, a przeciw wielu przeciwnikom oburącz za koniec. Linia Doyle walczy głównie oburącz na bliski dystans. Rekonstrukcje opierają się na dawnych podręcznikach, według Chouinard głównie na Allanson-Winn (1890) i Walker (1840), którego styl jest szczególny tym, że większość parowań prowadzi dolnym końcem kija.
Technika
Dłuższy kij trzymano według Greena pośrodku, tak że dolna połowa leżała wzdłuż przedramienia i je chroniła, a uderzenia wyprowadzano głowicą kija. Krótszy kij służył do osłony. Allanson-Winn podaje w Broad-Sword and Single-Stick (1890), że shillelagh ma około czterech stóp długości i bywa z tarniny, dębu, jesionu lub leszczyny. Trzyma się go według niego około ośmiu cali od środka, a gdy trzyma się go mniej więcej w jednej trzeciej długości od końca, krótsza część osłania prawą stronę głowy i prawe przedramię. Irlandzcy wojownicy osłaniają według Allanson-Winn lewą stronę głowy lewym przedramieniem, podczas gdy szermierz trzyma lewą rękę za plecami. Pchnięcia czubkiem są według niego w irlandzkich walkach prawie niestosowane, a jego rodacy kręcą kijami nad głową i starają się zbić przeciwnikowi kapelusz. Narodowe Muzeum Irlandii opisuje też kije obciążone na jednym końcu, które miały zadać jak największe obrażenia.
Trening
Według Greena mężczyźni ćwiczyli z kijem od młodości, a każda frakcja miała własnego mistrza szermierki. Allanson-Winn uważa za ważne, by kij miał jednakową grubość i wagę. Żadne ze źródeł nie podaje jednak stałego standardu długości ani materiału. O linii z Antrim opowiada Maxime Chouinard w podcaście whistlekick, że w 2007 roku pojechał do Irlandii, gdzie skierowano go do pana Ramseya, który nauczył się tej sztuki od ojca, dziadka i wujów. Uczyć zaczął w 2009 roku, pod warunkiem że nie zrobi ze sztuki sportu ani nie będzie jej używał do zarabiania pieniędzy. Stopni ani tytułów dla bataireacht w ogóle nie znaleźliśmy w wiarygodnych źródłach.
Dziś
Już Allanson-Winn pisał w 1890 roku, że Irlandczycy dawniej bardzo lubili shillelagh i że trochę tej zabawy można jeszcze zobaczyć na większości jarmarków. Green wspomina o próbach zachowania lub odtworzenia irlandzkiej walki na kije pod nazwą brata, kij. BBC pisała, że irlandzka walka na kije zyskuje popularność, ale nie w Irlandii: klub w Wexford miał czterech członków, którzy spotykali się raz w miesiącu, a jego instruktor Robert Belton powiedział, że większość Irlandczyków uważa tę sztukę za żart. Maxime Chouinard, według studenckiego serwisu Carleton University Capital Current (2024), nauczył się sztuki w Irlandii Północnej w 2007 roku, dwa lata później zaczął ją uczyć i dziś ma kluby w siedmiu krajach. Nie znaleźliśmy zawodów w bataireacht w wiarygodnych źródłach.
Ciekawostki
Według Green kobiety uczestniczyły w faction fights nie z kijem, lecz z kamieniem w pończosze lub chustce. Allanson-Winn pisze o damie na irlandzkim jarmarku, która czeka na skraju bójki z kamieniem w pończosze. Według Green wojownik mógł odeprzeć cios kobiety kijem, ale uderzenie jej kijem uważano za niestosowne. Według niego dwa i pół procent zgonów podczas faction fights spowodowały kopnięcia leżącego, a pięć procent zakażone ugryzienia. Nazwy Caravats i Shanavests sięgają, według lokalnej tradycji cytowanej przez Roberts, do Nicholas Hanley, powieszonego zimą 1805 do 1806 w Clonmel i przezywanego od eleganckiego krawata, oraz do Patrick Connors (Paudeen Gar), znanego z postrzępionej starej kamizelki. National Museum of Ireland ma w zbiorach metalowy kastet z dziewiętnastego wieku i wykonany przez kowala kieszonkowy pistolet z 1810 roku, które policja zabrała podczas faction fights. Według Green shillelagh stał się w USA jednym z symboli St Patrick's Day.
Style i odmiany
Często zadawane pytania
Czym jest shillelagh?
Irlandzki kij, według Allanson-Winn (1890) długi na około cztery stopy, z tarniny, dębu, jesionu lub leszczyny. Green podaje, że słowo pierwotnie oznaczało rodzaj dębowego drewna.
Czym były faction fights?
Masowe bijatyki irlandzkiej wsi osiemnastego i dziewiętnastego wieku, według National Museum of Ireland głównie na jarmarkach, targach i pogrzebach w Munster. Według muzeum do 1839 roku praktycznie ustały.
Czy irlandzka walka na kije jest uczona do dziś?
Tak, w linii Doyle i Antrim oraz w rekonstrukcjach opartych na podręcznikach z epoki. Według BBC jest jednak mało rozpowszechniona w samej Irlandii.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.