Szermierka dusakiem
Szermierka zakrzywioną bronią zwaną dusak, często drewnianą, którą Joachim Meyer opisał w 1570 roku jako przygotowanie uczniów do rapiera. Dziś ćwiczy ją część grup HEMA.
Podstawowe informacje
NiemcyCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Szermierka dusakiem
O sztuce walki Szermierka dusakiem
Dusak jest bronią i zarazem odrębną dyscypliną szermierczą wczesnej nowożytności. Deutsches Wörterbuch w nowym opracowaniu opisuje dusak jako broń podobną do miecza bez jelca i kosza, używaną głównie przez wędrownych szermierzy (klopffechter), i uznaje słowo za zapożyczenie z języka słowiańskiego. Dla porównania podaje czeskie tesák oraz polskie tasak i tesak. Starszy słownik Grimma odsyła wprost do czeskiego tesák. Najstarsze poświadczenie, które podaje nowy słownik, pochodzi z 1522 roku. Dusak mógł być także drewniany. Słownik Grimma cytuje starszych leksykografów, według których był to drewniany i tępy miecz, drewniana broń do szermierki. Green (2001) pisze, że drewniany miecz ćwiczebny zwany dusak był w późnym średniowieczu popularną bronią rzemieślników. Według słownika Grimma był powszechny w szkołach szermierki, jak podaje ordynacja z Ulm z 1613 roku. Joachim Meyer poświęcił dusakowi całą drugą księgę swojego druku z 1570 roku. Jej tytuł podaje, że zawiera wiele męskich i szybkich technik, którymi początkujący uczniowie ćwiczą się w zwinności, a następnie w szermierce rapierem. W rękopisie monachijskim Meyera z 1561 roku dusak tworzy odrębną część z 23 ilustracjami, najwięcej ze wszystkich broni. Dziś dusak ćwiczy się w ruchu HEMA. Zliczenie w czasopiśmie Acta Periodica Duellatorum wykazało go w 2021 roku w 33 ze 124 miejsc w Niemczech.
Historia
Nowe opracowanie Deutsches Wörterbuch uznaje słowo dusak za zapożyczenie z języka słowiańskiego i dla porównania podaje czeskie tesák oraz polskie tasak i tesak. Według niego słowo jest poświadczone w wielu formach pisowni i brzmienia, także z początkowym t-, a w starszym znaczeniu oznacza broń podobną do miecza bez jelca i kosza, przede wszystkim broń wędrownych szermierzy, także hirschfänger. Pierwsze podane poświadczenie pochodzi z 1522 roku. Słownik Grimma z 1857 roku podaje formy thiesak, dussacken, tiessacken, duseck, dusek, dusecke, dusak i desek oraz odsyła do czeskiego tesák, krótkiego szerokiego miecza zakrzywionego jak szabla. Green (2001) pisze, że drewniany miecz ćwiczebny zwany dusak był w późnym średniowieczu popularną bronią rzemieślników. Angielska Wikipedia podaje, że czeskie słowo trafiło do niemieckiego w czasie wojen husyckich od broni bocznej husytów, ale nie podaje źródła. Joachim Meyer ujął dusak jako odrębną część nauczania. W rękopisie monachijskim z 1561 roku przypadają mu według Dupuisa (Acta Periodica Duellatorum, 2021) folia 25r do 51r z 23 ilustracjami, a w druku z 1570 roku cała druga księga.
Technika
Tytuł drugiej księgi druku Meyera z 1570 roku brzmi Ordenliche Beschreibung und Anweisung des Fechtens im Dusacken. Podaje on, że zawiera wiele męskich i szybkich technik, którymi początkujący uczniowie ćwiczą się w zwinności, a następnie w szermierce rapierem. W rękopisie monachijskim z 1561 roku sekcja o dusaku ma według Dupuisa (2021) najwięcej ilustracji ze wszystkich rodzajów broni. Angielska Wikipedia podaje, że Meyer w 1570 roku przedstawia dusak jako broń ćwiczebną z szerokim zakrzywionym ostrzem i prostą owalną rękojeścią. Deutsches Wörterbuch określa dusak jako broń podobną do miecza bez jelca i kosza.
Trening
Słownik Grimma cytuje starszych leksykografów. Stieler objaśnia dusak jako drewniany i tępy miecz (ensis ligneus et obtusus), Steinbach jako drewnianą broń do szermierki. Fischart według słownika wspomina o skórzanych dusakach (lederen tusacken). Angielska Wikipedia podaje, że nie zachował się żaden drewniany ani skórzany dusak ćwiczebny.
Zawody
Słownik Grimmów podaje, że według ulmskiego zarządzenia z 1613 roku dusak był powszechny w szkołach szermierczych, a Schönsleder tłumaczy szermierkę dusakami po łacinie jako rudibus depugnare. Według rozprawy doktorskiej Kellera z Ratyzbony (2017) augsburskie zarządzenie rady miejskiej z 1568 roku wymagało, by mistrzowie z innych miejsc zdali egzamin z długim mieczem, dusakiem i kijem. Dziś według Gassmanna i współpracowników (Acta Periodica Duellatorum, 2017) poza długim mieczem są turnieje HEMA także w innej broni, w tym w dusaku.
Dziś
Spis HEMA w czasopiśmie Acta Periodica Duellatorum (Fürgut, 2021) odnotowuje dusak jako osobną dyscyplinę broni. W Niemczech w 2021 roku ćwiczono go w 33 z 124 miejsc (26,61 procent), w 2019 roku w 20 ze 141 miejsc. W Austrii ćwiczono go w 4 z 34 miejsc.
Ciekawostki
Według Frischa, którego cytuje Słownik Grimmów, dusak był szerokim, zwykle drewnianym mieczem bez rękojeści, zamiast której miał w klindze otwór jak ucho igły, tak duży, że można było przez niego przełożyć rękę. Według słownika opis odpowiada ilustracji w książce Komeńskiego Orbis pictus. Według słownika Simplicissimus wspomina dusaki jako mało cenioną broń, a Abraham a Sancta Clara pisze, że dusakiem Samsona była oślą szczęka.
Często zadawane pytania
Czy słowo dusak pochodzi z czeskiego?
Deutsches Wörterbuch określa je jako zapożyczenie z języka słowiańskiego i dla porównania podaje czeskie tesák i polskie tasak. Starszy Słownik Grimmów odsyła wprost do czeskiego tesák.
Dlaczego Meyer uczył szermierki dusakiem?
Nagłówek drugiej księgi jego druku z 1570 roku podaje, że techniki z dusakiem ćwiczą początkujących uczniów w zręczności, a następnie w szermierce rapierem.
Czy dusak był drewniany?
Mógł być. Słownik Grimmów cytuje starszych leksykografów, według których był to drewniany i tępy miecz do szermierki, a Fischart wspomina także skórzane dusaki. Green (2001) pisze o drewnianym mieczu ćwiczebnym lubianym przez rzemieślników.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.