Taijiquan vs. Xingyiquan
Krótka odpowiedź
Tai Chi (taijiquan) i xingyiquan źródła umieszczają na przełomie dynastii Ming i Qing, taijiquan we wsiach henańskich Chenjiagou i Zhaobao, xingyiquan u Ji Jike z Shanxi i jego walki włócznią. Taijiquan pracuje z powolnymi układami i tuishou w parach, xingyiquan z prostoliniowym ruchem z postawy santi shi i pięcioma pięściami wuxing. Taijiquan jest konkurencją taolu IWUF i ma wiele badań zdrowotnych, xingyiquan w przepisach IWUF z nazwy nie ma, a w XX wieku służył szkoleniu wojskowemu.
W skrócie
| Taijiquan | Xingyiquan | |
|---|---|---|
| Kraj pochodzenia | Chiny | Chiny |
| Powstanie | Wczesna nowożytność (obecna forma) | Wczesna nowożytność (obecna forma) |
| Założyciel | Zhang Sanfeng (według tradycji) | Ji Jike |
| Kontakt | Lekki kontakt | – |
| Sparing | Lekki kontakt | – |
| Format zawodów | Formy | – |
| Status olimpijski | Nieolimpijska | Nieolimpijska |
| Uznawanie stopni | nieznane | nieznane |
| Broń | Broń opcjonalnie | Broń opcjonalnie |
| Formy | Formy są podstawą | Formy są podstawą |
| Koszty względne | niskie | nieznane |
| Katy i formy w encyklopedii | 11 | 1 |
| Techniki w encyklopedii | 8 | – |
Skale 1–5
Ocenia się typowy trening dorosłego początkującego w zwykłym klubie, z kalibracją dla wszystkich sztuk.
Z czego składa się każda sztuka
Ocena redakcyjna 0–3: ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Historia i pokrewieństwo
Tai Chi (taijiquan) i xingyiquan źródła umieszczają na przełomie dynastii Ming i Qing, każde w innej krainie. Najlepiej udokumentowana praktyka taijiquan zaczyna się we wsiach Chenjiagou i Zhaobao w Henanie, dokładne pochodzenie nie jest znane, a UNESCO podaje powstanie w połowie XVII wieku w powiecie Wenxian. Xingyiquan wywodzi się od Ji Jike (Ji Longfenga) z Shanxi, zwanego Boską Włócznią, którego sztuka liuhe wyrosła z walki włócznią.
- Taijiquan: Chen Wangting (1580–1660) mógł według źródeł założyć styl Chen, o tym, z czego czerpał, podaje się dwie teorie. Spór o pochodzenie stylów Chen i Zhaobao pozostaje otwarty.
- Taijiquan: Yang Luchan (1799–1872) uczył się 18 lat u Chen Changxinga, potem nauczał w Yongnianie i w Pekinie. Pojęcie taiji po raz pierwszy łączy się ze sztuką w wierszu Weng Tonghe o jego pokazie.
- Xingyiquan: w sprawie Ji Jike źródła się rozchodzą, podają lata 1588–1662 lub według Briana Kennedy’ego działalność około 1750 roku. Uczeń Ma Xueli (1714–1790) założył henańską gałąź muzułmańską.
- Xingyiquan: za twórcę nowoczesnej postaci uważa się Li Luoneng (XIX wiek), który sztukę zmodyfikował i nauczał w Shanxi i Hebei. Twierdzenie, że uczył go Dai Longbang, jest wątpliwe.
- XX wiek: Tang Hao w 1932 roku badał rodzinne zapisy w Chenjiagou, Li Cunyi (1847–1921) przekazał podręcznik xingyiquan, publicznie wydany w 1934 roku.
Technika
- Powolne płynne układy, w stylu Chen na przemian powolne i szybkie ruchy, nawijanie jedwabiu i wybuchy siły (fajin).
- Tuishou: ćwiczenie w parach z ośmioma bramami, za podstawowe uważa się peng, lu, ji i an.
- W zawodach kontakt bez uderzeń.
- Prostoliniowy ruch do przodu i wybuchowa siła (fajin) na krótki dystans.
- Pięć pięści (wuxing) jako pięć stanów bojowych z pojęciami tradycyjnej medycyny chińskiej.
- Dwanaście zwierząt naśladuje taktykę zwierząt, a nie tylko ich ruch.
- Trzy gałęzie, shanxijska z węższą postawą i większą liczbą uników, hebeiska i henańska.
Fajin mają obie sztuki, w taijiquan jednak źródła opisują go tylko w stylu Chen. Ćwiczenia w parach podobnego do tuishou w xingyiquan nie znaleźliśmy.
Trening
| Tai Chi | Xingyiquan | |
|---|---|---|
| Praca w postawach | w stylu Chen stanie zhan zhuang i qigong nawijania jedwabiu przed układami | główna postawa santi shi (trzy ciała), którą uczynił centralną Li Luoneng, zhan zhuang od dwóch minut do dwóch godzin |
| Praca w parach | tuishou | nie znaleźliśmy |
| Broń | w stylu Chen włócznia, kij, szeroki miecz i prosty miecz, potrząsanie drzewcem lub włócznią | tradycyjnie najpierw włócznia, potem walka bez broni, dalej prosty miecz, szabla, kij i halabarda |
Kolejność włócznia przed gołymi rękami jest w xingyiquan tradycyjna i nawiązuje do sztuki liuhe Ji Jike. Budowy lekcji ani częstotliwości treningu nie znaleźliśmy w żadnej z tych dwóch sztuk.
Postępy i stopnie
| Tai Chi | Xingyiquan | |
|---|---|---|
| Stopnie | systemu stopni nie znaleźliśmy | pasów ani stopni nie znaleźliśmy |
| Postęp w treści | w stylu Chen pierwsza forma Yilu i druga forma Erlu (Laojia), nowa rama Xinjia z mniejszymi kręgami | trzy stopnie jin: ming jin (widoczna siła), an jin (ukryta siła) i hua jin (przemieniająca siła) |
Trzy stopnie jin w xingyiquan opisują poziom pracy z siłą, a nie egzaminy. Podobnego podziału w taijiquan nie znaleźliśmy.
Obciążenie i ryzyko
- Wang i wsp. (BMJ 2018, 226 osób z fibromialgią): z interwencją wiązało się 8 zdarzeń niepożądanych w taijiquan i 4 w programie aerobowym, w większości lekkich.
- Li i wsp. (NEJM 2012, 195 osób z chorobą Parkinsona): żadnych poważnych zdarzeń niepożądanych.
- NCCIH o przeglądzie Cui i wsp. (2019, 24 badania): częstość zdarzeń niepożądanych podobna jak w innych interwencjach, badań o ciąży brak.
- Nie znaleźliśmy badania urazów ani działań niepożądanych w xingyiquan.
- Statyczne postawy zhan zhuang trwają według źródeł od dwóch minut do dwóch godzin, danych o obciążeniu dla nich brak.
Dla kogo
| Tai Chi | Xingyiquan | |
|---|---|---|
| Grupy w badaniach | osoby od 70. roku życia z ryzykiem upadku, osoby z chorobą Parkinsona, dorośli z fibromialgią | badań nie znaleźliśmy |
| Znani ćwiczący | Chen Changxing, Yang Luchan | Li Luoneng, jego uczeń Guo Yunshen, Li Cunyi |
Dzieci
| Tai Chi | Xingyiquan | |
|---|---|---|
| Programy dla dzieci | rozpowszechnienia kursów dla dzieci nie znaleźliśmy | nie znaleźliśmy |
| Zawody | IWUF taolu: grupy juniorskie A, B i C, granic wieku źródło nie podaje | przepisy tradycyjnego wushu IWUF 2019: grupy A (do 8 lat) do F (od 60 lat) dla wszystkich stylów, xingyiquan z nazwy nie wymieniają |
| Badania u dzieci | Kennedy Krieger Institute (2020): dzieci w wieku 8–12 lat z ADHD, rodzice oceniali niższą nadpobudliwość, badanie bez grupy kontrolnej | nie znaleźliśmy |
Samoobrona
- Tuishou ćwiczy kontakt z partnerem bez uderzeń.
- Źródła o zastosowaniu w samoobronie ani o próbach pod oporem nie znaleźliśmy.
- Li Luoneng i jego uczniowie zasłynęli jako osobiści ochroniarze i eskorta karawan.
- W czasie drugiej wojny chińsko-japońskiej uczono skróconej wersji do walki z bliska łącznie z bagnetem.
Treningu przeciw pełnemu oporowi nie znaleźliśmy w żadnej z tych dwóch sztuk.
Praktyczne zastosowanie
| Tai Chi | Xingyiquan | |
|---|---|---|
| Upadki u osób starszych | Cochrane, Sherrington i wsp. 2019: o 20 % mniej osób, które upadną (8 badań, 2 677 uczestników, wysoka pewność) | nie znaleźliśmy |
| Randomizowane badanie upadków | Li i wsp. (JAMA Internal Medicine 2018, 670 osób od 70. roku życia): w ciągu 6 miesięcy 152 upadki wobec 218 w programie multimodalnym i 363 przy rozciąganiu | nie znaleźliśmy |
| Choroba Parkinsona | Li i wsp. (NEJM 2012, 195 osób): większe maksymalne wychylenie w teście stabilności (73,6 % wobec 68,0 i 61,9 %) i 62 upadki wobec 133 i 186 w grupach kontrolnych | nie znaleźliśmy |
| Armia | nie znaleźliśmy | skrócona wersja dla oficerów w akademii w Nankinie podczas drugiej wojny chińsko-japońskiej, walka z bliska łącznie z bagnetem i szablą |
W przypadku taijiquan zdrowotne zastosowanie opiera się na wielu badaniach, w przypadku xingyiquan żadnego nie znaleźliśmy, a z wyników jednej strony nie można wyciągnąć niczego o drugiej. Francis Bateman podaje, że rząd nacjonalistyczny w XX wieku wspierał xingyiquan, ponieważ jego prostoliniowe techniki rozpowszechniały się wśród ludzi łatwiej niż bardziej złożone taijiquan.
Zawody
| Tai Chi | Xingyiquan | |
|---|---|---|
| Taolu IWUF | taijiquan i taijijian jako osobne konkurencje, układy 3–4 minuty (przepisy 2019) | z nazwy go nie ma, po rewolucji kulturalnej część układów dostosowano do wushu sportowego, gdzie występuje rzadko |
| Zawody w parach | tuishou, np. szwedzka SWKF: 2 × 2 minuty, punkty za uniesienie nogi lub dotknięcie podłoża, ze stałym krokiem bez uderzeń i kopnięć | nie znaleźliśmy |
| Wielkie igrzyska | Igrzyska Azjatyckie 1990 z układem 42 | nie znaleźliśmy |
| Program olimpijski | nie, wushu nie jest olimpijskie | nie |
Dostępność i organizacje
| Tai Chi | Xingyiquan | |
|---|---|---|
| Podział | style rodzinne Chen, Yang, Wu (Hao), Wu i Sun | gałęzie shanxijska, hebeiska i henańska |
| Uznanie | UNESCO 2020, styl Chen na państwowej liście ChRL od 2006 roku | państwowa lista ChRL: wersja z Hebei (Shenzhou) od 2008 roku, wersja z Shanxi (Taigu) od 2011 roku, henański xinyi liuhe quan osobno od 2008 roku |
Przejście i łączenie
- Praca w postawach zhan zhuang pozostaje, ze stylu Chen także fajin.
- Nowy jest prostoliniowy ruch, postawa santi shi i pięć pięści wuxing.
- Nowa jest kolejność nauczania od włóczni do gołych rąk.
- Praca w postawach pozostaje.
- Nowe są powolne układy i tuishou w parach.
- Nowe są konkursowe układy taolu według przepisów IWUF.
Po lewej przejście z taijiquan, po prawej odwrotnie. Sun Lutang uczył się xingyiquan u Li Kuiyuana, a od 1882 roku u Guo Yunshena, taijiquan stylu Wu (Hao) dopiero od 1911 roku u Hao Weizhena. Wcześniej opanowane xingyiquan i baguazhang według źródeł przyspieszyły mu postęp w taijiquan.
Filozofia
- Do tła filozoficznego przywołuje się Laozi: miękkie i ustępliwe pokona twarde i mocne.
- Pojęcie taiji łączy się ze sztuką późno, po raz pierwszy w wierszu Weng Tonghe o Yang Luchanie.
- Liuhe (sześć harmonii) jako pierwotna nazwa sztuki Ji Jike.
- Pięć pięści wuxing czerpie z pojęć tradycyjnej medycyny chińskiej.
- Trzy stopnie jin prowadzą od widocznej siły do przemieniającej.
Taijiquan niesie pojęcie filozoficzne w nazwie, xingyiquan w układzie pięciu pięści. Wyraźnego porównania obu filozofii nie znaleźliśmy.
Formy i terminologia
Formy są w obu sztukach podstawą nauki. Taijiquan ma układy rodzinne stylów, w stylu Chen Yilu i Erlu, oraz państwowe uproszczone układy 24, 42 i 48, układ 24 ma 24 pozycje i trwa około sześciu minut. Xingyiquan opiera się według państwowych list z Hebei i Shanxi na postawie santi, pięciu pięściach wuxing (pi, beng, zuan, pao, heng) i dwunastu formach zwierzęcych, henańska linia Ma Xueli zna układy sijia quan i bashi.
Częste mity
- Zhang Sanfeng jako twórca taijiquan to legenda. Tang Hao podważył ten mit po wizycie w Chenjiagou w 1932 roku, a historyk Stanley Henning skrytykował go w 1994 roku i zakwestionował także istnienie Zhanga.
- Yue Fei jako założyciel xingyiquan to tradycja, w której jest czczony. Dzieła przypisywane Yue Fei powstały po jego życiu, źródła historyczne o nim wspominają tylko naukę łucznictwa i gry włócznią.
- Podanie o podręczniku znalezionym w pękniętym posągu Yue Fei Brian Kennedy uznaje za prawdopodobną legendę, a Podręcznik sześciu harmonii zalicza do znacznie późniejszych dzieł.
Co wybrać
Najczęstsze pytania
Która z obu sztuk jest starsza?
Źródła umieszczają obie na przełomie dynastii Ming i Qing. W sprawie Ji Jike daty się rozchodzą (1588–1662 lub około 1750 roku), w taijiquan dokładne pochodzenie nie jest znane, a UNESCO podaje połowę XVII wieku. Kolejności z tego określić nie można.
Czy badania zdrowotne taijiquan dotyczą także xingyiquan?
Nie. Badania o upadkach, chorobie Parkinsona i fibromialgii mierzyły programy taijiquan. W xingyiquan nie znaleźliśmy badania zdrowotnego.
Czy w xingyiquan się rywalizuje?
Tylko marginalnie. W przepisach IWUF dla taolu ani dla tradycyjnego wushu z 2019 roku nie ma go z nazwy, a w wushu sportowym jego zmodyfikowane układy pojawiają się rzadko. Osobnej kategorii xingyiquan w chińskich mistrzostwach krajowych tradycyjnego wushu nie znaleźliśmy.