Aikido
合気道Japońska sztuka rzutów i dźwigni, którą Morihei Ueshiba rozwinął z Daito-ryu aiki-jujutsu. Ćwiczy się głównie w kata w parach, zawody ma tylko część szkół.
Podstawowe informacje
JaponiaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Aikido
O sztuce walki Aikido
Aikido rozwinął Morihei Ueshiba (1883–1969) pod koniec lat dwudziestych i w latach trzydziestych XX wieku. Od 1915 roku studiował Daito-ryu aiki-jujutsu u Sokaku Takedy, w 1922 roku otrzymał od niego licencję kyoju dairi, a oficjalny związek z Daito-ryu trwał do 1937 roku. Swoją sztukę uczył najpierw pod nazwami aiki-jujutsu, Ueshiba-ryu i aiki budo, nazwę aikido przyjął w 1942 roku. Dojo Kobukan w Tokio założył w kwietniu 1931 roku, po wojnie stało się ono Hombu dojo fundacji Aikikai.
Czytaj dalej
Technika opiera się na zasadach irimi (wejście) i tenkan (obrót), na rzutach takich jak shiho nage i kote gaeshi oraz na dźwigniach od ikkyo do gokyo. Ćwiczy się w stójce, w siadzie (suwari waza) i w pozycji hanmi handachi, w której napastnik stoi, a broniący się siedzi. Atemi służy jako uderzenie w czułe miejsce lub odwrócenie uwagi przed rzutem. Duża część struktury technicznej pochodzi z kenjutsu, a do tradycyjnych akcesoriów należą bokken, jo i tanto. Trenuje się głównie w kata w parach: uke atakuje, tori wykonuje technikę, a role się zmieniają. Ukemi, czyli przyjęcie techniki i bezpieczny upadek, jest odrębną umiejętnością. Aikikai zachowało niezawodniczy trening, a Yoshinkan Gozo Shiody (1955) swobodnego randori zwykle nie ćwiczy. Wyjątkiem jest Shodokan Kenjiego Tomikiego, który startuje w tanto randori, toshu randori i w ocenianym kata w parach i w którym broniący się w randori stawia opór. Ki Society Koichiego Toheia organizuje zawody w taigi. Stopnie kyu i dan różnią się między organizacjami i nie są wymienne, w Aikikai certyfikaty stopni wydaje fundacja z podpisem doshu. Badanie Zetaruka i wsp. (British Journal of Sports Medicine, 2005) wykazało uraz z przerwą w treningu w ciągu roku u 51 % z 47 aikidoków, z wyższym ryzykiem dla głowy, szyi i kończyn górnych niż w karate.
Historia
Aikido rozwinął Morihei Ueshiba (1883–1969) pod koniec lat dwudziestych i w trzydziestych latach XX wieku przez syntezę wcześniejszych studiów. W 1911 roku ćwiczył judo u Kiyoichi Takagi, od 1915 roku studiował Daito-ryu Aiki-jujutsu u Sokaku Takedy w Engaru na Hokkaido. W 1922 roku Takeda przebywał około czterech i pół miesiąca u Ueshiby w Ayabe i 15 września nadał mu licencję kyoju dairi. Zapisy uczniów Takedy (eimeiroku) wymieniają Ueshibę na 13 udokumentowanych seminariach z lat 1915–1931, oficjalny związek z Daito-ryu trwał do 1937 roku.
Czytaj dalej
Z Daito-ryu i nauki Sokaku Takedy wywodzi się także koreańskie hapkido. Jego założyciel Choi Yong-sool według własnej opowieści studiował u Takedy około 30 lat, zapisy Takedy potwierdzają jednak tylko krótszą naukę. Dźwignie na nadgarstek i łokieć mają obie sztuki wspólne, różnią się filozofią i wykonaniem technik. Swoją sztukę Ueshiba uczył najpierw jako aiki-jujutsu, Ueshiba-ryu i aiki budo. Nazwę aikido przyjął w 1942 roku, kiedy jego grupa przyłączyła się do Dai Nippon Butoku Kai. Dojo Kobukan w Tokio założył w kwietniu 1931 roku, po wojnie stało się ono Hombu dojo. Minoru Mochizuki, uczeń Jigoro Kano i Gichin Funakoshi, był w latach 1930–1931 uchi-deshi w Kobukan, a potem otworzył w Shizuoce dojo Yoseikan. Po wojnie Mochizuki odwiedził Francję w 1951 roku, Koichi Tohei założył dojo na Hawajach w 1953 roku, a w 1955 roku nastąpiła Wielka Brytania.
Technika
Technika opiera się na zasadach irimi (wejście), tenkan (obrót), atemi, kokyu-ho (kierowanie oddechem) i sankaku-ho (zasada trójkąta). Dźwignie tworzy pięć nauk od ikkyo do gokyo, do podstawowych rzutów należą shiho nage (rzut w cztery strony) i kote gaeshi (zwrot przedramienia). Ćwiczy się w stójce (tachi waza), w siadzie (suwari waza) i w pozycji hanmi handachi, w której uke stoi, a tori siedzi. Atemi służy jako uderzenie w czułe miejsce lub odwrócenie uwagi przed rzutem. Yoshinkan naucza 6 kihon dosa (podstawowych ruchów) i około 150 kihon waza (podstawowych technik). Randori przeciw wielu napastnikom wymaga się dla wyższych stopni, w Shodokan odbywa się jeden na jednego i obaj uczestnicy atakują, a także kontrują.
Trening
Wiele dojo zaczyna od rozgrzewki junbi taiso z rozciąganiem i ćwiczeniem upadków. Potem przeważa ćwiczenie kata w parach: uke atakuje, tori wykonuje technikę, a role się zmieniają. Ukemi, przyjęcie techniki i bezpieczny upadek, jest odrębną umiejętnością. Nacisk leży na rozluźnieniu, ruchliwości stawów, gibkości i wytrzymałości raczej niż na sile. Stopień oporu różni się zależnie od szkoły. Krytycy zwracają uwagę, że słabe ataki uke prowadzą do warunkowych reakcji tori. Yoshinkan swobodnego randori zwykle nie ćwiczy, w Shodokan broniący się w tanto randori stawia opór wobec noża treningowego. Styl Iwama ćwiczy broń aiki-ken i aiki-jo. Hombu dojo trenuje siedem dni w tygodniu, zalecanej częstotliwości treningu nie znaleźliśmy.
Stopnie i postępy
W aikido istnieją stopnie uczniowskie kyu z białym pasem i stopnie mistrzowskie dan z czarnym pasem. Standardy różnią się między organizacjami, więc stopnie nie są zamienne, a niektóre dojo ustalają minimalny wiek do egzaminu na dan. Hombu dojo Aikikai egzaminuje pięć stopni kyu oraz stopnie dan od 1. do 4. Na 5. kyu potrzeba 30 dni treningu, na 1. dan 70 dni po 1. kyu oraz wiek co najmniej 15 lat, na 4. dan wiek co najmniej 22 lata. Międzynarodowe przepisy Aikikai dopuszczają stopnie dan od 1. do 8. W Aikikai świadectwa stopni i tytuły instruktorskie wydaje fundacja z podpisem doshu, a Hombu certyfikuje też stopnie uznanych organizacji zagranicznych. Yoshinkan prowadzi jedenastomiesięczny intensywny kurs Senshusei, a w Ki Society uczniów ocenia się na zajęciach ki i aikido.
Dla kogo
Hombu dojo Aikikai ma zajęcia dla kobiet i dla dzieci, wieku i treści nie znaleźliśmy. Programów dziecięcych i zawodów innych szkół ani badania u dzieci nie znaleźliśmy. Ki Society uczy uczniów wszystkich grup wiekowych. Zetaruk i wsp. (British Journal of Sports Medicine, 2005) obserwowali 47 praktykujących aikido: uraz z przerwą w treningu w ciągu roku odniosło 51% z nich, wśród 114 karateków Shotokan w tym samym badaniu 30%. Praktykujący aikido mieli wyższe ryzyko dla głowy i szyi, kończyn górnych i tkanek miękkich. Ryzyko rosło z wiekiem od 18 lat, z 3 i więcej latami praktyki oraz treningiem powyżej 3 godzin tygodniowo. Autorzy wnioskują, że sztuki walki wydają się bezpieczne dla młodych sportowców, zwłaszcza początkujących. Saruhan i Bavli (2023) stwierdzili u 30 początkujących po 8 tygodniach aikido poprawę równowagi statycznej. Przegląd Szabolcsa i wsp. (2017, 20 artykułów) podaje korzyści dla gibkości i równowagi, ale także braki metodologiczne.
Zawody
Aikikai zachowało niezawodniczy trening Ueshiby, a Yoshinkan unika zawodów. Zawody wprowadził Shodokan judoki Kenjiego Tomikiego, który techniki dobrał według tego, co sprawdzało się w judo. Shodokan startuje w tanto randori, w którym rywale na zmianę używają noża treningowego, w toshu randori bez broni i w embu, ocenianym kata w parach. Punktuje się tanto tsukiari 1, yuko 1, waza-ari 2 i ippon 4. Zawody zaczęły się w 1967 roku, a mistrzostwa świata odbywają się co dwa lata. Część aikidoków uważa je za sprzeczne z duchem aikido. Ki Society startuje w taigi z oceną rytmu, równowagi i użycia ki.
Sprzęt
Ćwiczy się w keikogi (aikidogi), zwykle białym, w grubej wersji judo lub cienkiej wersji karate z bawełny. Hakamę w wielu szkołach noszą posiadacze dan lub instruktorzy. Do tradycyjnych akcesoriów należą bokken (drewniany miecz), jo (krótki kij) i tanto (nóż). W Shodokan tanto randori napastnik używa noża treningowego z gumy lub wyściełanego. Ochraniaczy do zwykłego treningu się nie podaje.
Filozofia
Deklarowanym celem aikido jest pokonanie samego siebie, a nie pielęgnowanie przemocy. Ueshiba nazywał tę zasadę masakatsu agatsu katsuhayabi. W listopadzie 1919 roku wstąpił w Ayabe do Omoto-kyo, a spotkanie z Onisaburo Deguchim otworzyło mu dostęp do wpływowych kręgów politycznych i wojskowych. Pojęcie takemusu aiki zainspirowała praca Koun Nakanishiego o kotodama, z którą Ueshiba zapoznał się po wojnie w Iwamie. Ki Society Koichiego Toheia wywodzi się z dyscypliny Shin Shin Toitsu-do i uczy czterech zasad: One Point, Relax Completely, Keep Weight Underside i Extend Ki.
Style i szkoły
Większość praktykujących aikido ćwiczy w ramach fundacji Aikikai z siedzibą w Hombu dojo. Państwo japońskie uznało ją 9 lutego 1948 roku, a od 18 stycznia 1999 roku kieruje nią trzeci doshu, Moriteru Ueshiba. Aikikai jest jedynym przedstawicielem aikido w Japońskim Stowarzyszeniu Budo, obok federacji judo, kendo, karate i innych.
Czytaj dalej
Z grona uczniów Ueshiba wyłoniły się samodzielne kierunki. Shioda Gozo, który ćwiczył u Ueshiba około ośmiu lat od 1932 roku, założył w 1955 roku Yoshinkan. W 1957 roku stworzył program Senshusei dla tokijskiej policji, a w 1990 roku międzynarodowy kurs dla instruktorów. Tomiki Kenji, uczeń Jigoro Kano, otworzył w lipcu 1967 roku dojo Shodokan, pierwsze przeznaczone wyłącznie dla aikido. Jego kierunek wprowadził zawody, w których według Britannica punkty zdobywa się szybkim dotknięciem przeciwnika gumowym lub drewnianym nożem, a przeciwnik stara się rozbroić atakującego. Tohei Koichi w 1974 roku rozszedł się z Kisshomaru Ueshiba w wykładni aikido, opuścił Aikikai i założył Shinshin Toitsu Aikido. Saito Morihiro kierował od 1969 roku do śmierci w 2002 roku dojo w Iwama ze świątynią Aiki i uczył tam obok technik bez broni także miecza aiki-ken i kija aiki-jo, a od 2003 roku dojo zarządza bezpośrednio Hombu dojo. Mochizuki Minoru, którego w 1930 roku sam Jigoro Kano wysłał do Ueshiba, połączył w Yoseikan budo judo, jujutsu, aikido, karate i Katori Shinto-ryu. We Francji w 1979 roku uczeń Ueshiba Masamichi Noro stworzył kinomichi o łagodniejszym i płynniejszym ruchu.
Dziś
Fundacją Aikikai kieruje rodzina Ueshiba. Drugim doshu był Kisshomaru Ueshiba (1969–1999), od 1999 roku doshu jest Moriteru Ueshiba. IAF powstała w 1976 roku jako organizacja parasolowa, z każdego kraju jest w niej tylko jeden członek uznany przez Hombu. Samodzielnymi szkołami są Yoseikan (Minoru Mochizuki, 1931), Yoshinkan (Gozo Shioda, 1955) z federacją IYAF (1990) i Shodokan (1967), który w 2012 roku podzielił się na JAA i SAF. Ki Society prowadził Koichi Tohei od 1971 roku, Aikikai opuścił w 1974 roku. Linia Iwama Morihiro Saito z Aikikai nigdy nie odeszła. Kurs Senshusei Yoshinkan, stworzony w 1957 roku, trwa 11 miesięcy, a studenci trenują na nim z tokijską policją porządkową. Film Above the Law (1988) ze Stevenem Seagalem uważa się za pierwszy amerykański film z aikido w scenach walki, twierdzenia Seagala o studiach u Ueshiby są sporne.
W kulturze
Rząd japoński odznaczył Ueshiba Morihei w 1960 roku Medalem z Purpurową Wstęgą, a w 1964 roku Orderem Wschodzącego Słońca. W Iwama w prefekturze Ibaraki stoi świątynia Aiki zbudowana w 1943 roku. Aikido należy do dziewięciu nowoczesnych budo, do których odnosi się Karta Budo wydana przez Japońskie Stowarzyszenie Budo 10 października 2008 roku. Karta określa budo jako drogę samodoskonalenia. Do zachodniej popkultury aikido wprowadził film Above the Law z 1988 roku, debiut Stevena Seagala, w którego napisach Seagal figuruje jako choreograf aikido. Roger Ebert w recenzji wspomniał o szóstym danie Seagala w aikido, ale informację tę przejął z materiałów prasowych studia.
Ciekawostki
Britannica tłumaczy aikido jako drogę harmonizacji energii. Ueshiba Morihei urodził się 14 grudnia 1883 roku w dzisiejszym Tanabe w prefekturze Wakayama i zmarł 26 kwietnia 1969 roku. Zanim w 1942 roku przyjął nazwę aikido, uczył w dojo Kobukan pod nazwą aiki budo. Tohei Koichi uzyskał według Ki Society w 1969 roku dziesiąty dan. Po Mochizuki, który zaprezentował aikido we Francji w 1951 roku, do Europy przyjechał w 1952 roku Tadashi Abe z Hombu dojo, a w 1964 roku Nobuyoshi Tamura. Sam Ueshiba odwiedził w 1961 roku Hawaje na otwarcie Honolulu Aikikai. Japońska Federacja Aikido powstała w 1976 roku, a w tym samym roku w Tokio odbył się pierwszy kongres Międzynarodowej Federacji Aikido. Aikikai jest od 2012 roku fundacją pożytku publicznego. Federacja Shodokan organizuje turniej Kansai Aikido Tournament, którego 51. edycja zaplanowana jest na 15 listopada 2026 roku.
Style i odmiany
Linia aikido założona w 1955 roku przez Gozo Shiodę. Techniki ćwiczy się rozłożone w liczonym rytmie, od 1957 roku działa kurs senshusei dla policji w Tokio.
Jedyna linia aikido z rywalizacją. Kenji Tomiki był uczniem Ueshiby i Kano i przeniósł do aikido judowską zasadę, że technika potrzebuje mierzalnej próby.
Serbski system samoobrony wywodzący się z aikido, który w 1993 roku stworzył Ljubomir Vračarević. Odrzuca filozofię i dodaje uderzenia w czułe punkty.
Linia aikido z Iwamy związana z Morihirem Saitem. Ćwiczy techniki bez broni, miecz i kij jako jedną całość.
Styl aikido założony w 1974 roku przez Toheia Koichiego po odejściu z Aikikai. Opiera się na czterech zasadach zjednoczenia umysłu i ciała oraz na ki testach.
Łagodna dyscyplina wywodząca się z aikido, którą w 1979 roku w Paryżu usamodzielnił Masamichi Noro. Nie ma stopni dan ani zawodów.
Złożony styl Minoru Mochizukiego, ucznia Kano i Ueshiby, z dojo w Shizuoce od 1931 roku. Łączy aikido, judo, karate i broń.
Często zadawane pytania
Czym jest aikido?
Aikido to japońska sztuka walki stworzona przez Ueshiba Morihei. Britannica opisuje je jako system samoobrony spokrewniony z jujutsu i judo, który używa dźwigni i rzutów oraz obraca siłę napastnika przeciwko niemu, aby unieszkodliwić przeciwnika, a nie go okaleczyć.
Co oznacza słowo aikido?
Britannica tłumaczy aikido jako drogę harmonizacji energii. Pojęcie aiki przedstawił Ueshiba Morihei w 1922 roku jako istotę sztuk walki, a nazwę aikido przyjęto w 1942 roku.
Jakie są stopnie w aikido?
Aikido ma stopnie uczniowskie kyu i stopnie mistrzowskie dan. Hombu dojo Aikikai egzaminuje pięć kyu i dan od 1. do 4., a na 1. dan potrzeba co najmniej 15 lat i 70 dni treningu po 1. kyu. Międzynarodowe przepisy Aikikai dopuszczają dan od 1. do 8.
Jakie są japońskie sztuki walki?
Japońskie Stowarzyszenie Budo zalicza do nowoczesnego budo dziewięć sztuk: judo, kendo, kyudo, sumo, karatedo, aikido, Shorinji Kempo, naginata i jukendo. Aikido reprezentuje w nim Fundacja Aikikai.
Czy aikido ma zawody?
Fundacja Aikikai podaje, że w aikido nie ma turniejów ani zawodów, które miałyby ustalać wyższość. Zawody organizuje nurt aikido Tomiki, na przykład federacja Shodokan z turniejem Kansai Aikido Tournament lub World Sports Aikido Federation z konkurencją tanto randori, w której jeden przeciwnik atakuje piankowym nożem.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.