Morihei Ueshiba
植芝盛平
Twórca aikido, uczeń Takedy Sokaku w Daito-ryu aiki-jujutsu, który w 1927 roku otworzył w Tokio dojo Kobukan, późniejsze Aikikai Hombu Dojo.
Podstawowe informacje
JaponiaBiografia
Morihei Ueshiba urodził się 14 grudnia 1883 we wsi Nishinotani (dziś Tanabe) w prefekturze Wakayama, a zmarł 26 kwietnia 1969 w Tokio. Jest twórcą aikido. W grudniu 1903 wstąpił do pułku piechoty w Wakayamie, a w 1906 został zwolniony z armii. W latach 1910–1919 prowadził grupę osadników na Hokkaido, którzy osiedlili się w okolicy Shirataki koło Yubetsu.
W marcu 1915 spotkał w Engaru Takeda Sokaku i został jego uczniem w Daito-ryu aiki-jujutsu, w 1922 uzyskał od niego certyfikat kyoju dairi. W grudniu 1919 zatrzymał się po raz pierwszy w Ayabe u Onisaburo Deguchi, przywódcy ruchu religijnego Omoto, wiosną 1920 przeprowadził się tam z rodziną i został jego bliskim współpracownikiem. Tradycja umieszcza w 1925 roku pojedynek z oficerem marynarki i mistyczne przeżycie, które miały być punktem zwrotnym w jego pojmowaniu sztuki walki, ale w sprawdzonych źródłach ich nie znaleźliśmy.
W 1927 przeprowadził się do Tokio, a w 1931 założył w dzisiejszej dzielnicy Shinjuku dojo Kobukan, późniejsze Aikikai Hombu Dojo. W latach 1939–1942 kilkakrotnie odwiedził Mandżurię i wykładał na uniwersytecie Kenkoku, gdzie stałym instruktorem był jego uczeń Kenji Tomiki. Nazwa aikido została oficjalnie zapisana w 1942. Wśród jego wieloletnich uczniów byli Kenji Tomiki, Gozo Shioda, Minoru Mochizuki i syn Kisshomaru.
Od 1942 mieszkał w Iwamie w prefekturze Ibaraki, gdzie założył dojo Aiki Shuren i sanktuarium Aiki. W 1964 otrzymał Order Wschodzącego Słońca. Jego prochy są według chronologii złożone w świątyni Kozan-ji w Tanabe.
Młodość
Morihei Ueshiba urodził się 14 grudnia 1883 w dzisiejszym Tanabe w prefekturze Wakayama jako jedyny syn zamożnego rolnika, Yoroku Ueshiba, który w latach 1892–1910 zasiadał w radach gminnych, i jego żony Yuki z rodu Itogawa. Miał cztery siostry. Historyk Stanley Pranin zwraca uwagę, że jego dzieciństwo jest słabo udokumentowane, a część danych pochodzi z rodzinnych wspomnień.
Podstawy czytania, pisania i rachunków zdobył w buddyjskiej szkole przyświątynnej, od 1896 chodził do szkoły średniej w Tanabe, po roku ją porzucił i skończył prywatną szkołę rachunkową na liczydle. Jako chłopiec uczył się od rybaków polowania z harpunem i zapasów sumo z ich synami na plaży. W wieku siedemnastu lat odszedł w 1901 do Tokio w poszukiwaniu kariery handlowej i przez kilka miesięcy ćwiczył jujutsu Tenjin Shinyo-ryu u Tozawa Tokusaburo, potem chory wrócił do domu. W grudniu 1903 wstąpił do pułku piechoty w Wakayamie, tego samego roku ożenił się z Hatsu Itogawa, a z armii odszedł w 1906.
Szkolenie i nauczyciele
Mniej więcej od 1903 do 1908 uczył się według Pranina Goto-ha Yagyu Shingan-ryu u Nakai Masakatsu w Sakai, a około 1911 w Tanabe uczył się judo u siedemnastoletniego Takagi Kiyoichi. Decydującym nauczycielem został Takeda Sokaku: po spotkaniu w Engaru odbył od 5 marca 1915 dziesięciodniowe seminarium Daito-ryu, 15 września 1922 uzyskał od niego w Ayabe certyfikat kyoju dairi, a udokumentowany kontakt z Daito-ryu trwał do 1937.
W grudniu 1919 w drodze do chorego ojca zatrzymał się w Ayabe u Onisaburo Deguchi, przywódcy ruchu Omoto, a wiosną 1920 przeprowadził się tam z rodziną. W latach 1919–1921 zmarli mu ojciec, matka i dwaj mali synowie. W lutym 1924 towarzyszył Deguchi w wyprawie do Mongolii, gdzie chińskie władze pojmały grupę i skazały ją na śmierć, zanim interweniował japoński konsulat. Od 1937 w jego dojo Kobukan nauczali na zaproszenie trzej czołowi nauczyciele Kashima Shinto-ryu.
Wkład i innowacje
W 1920 otworzył w Ayabe dojo Ueshiba-juku, a według Aikikai w 1922 poznał aiki jako istotę sztuk walki. W 1927 przeprowadził się do Tokio, a dojo Kobukan założył w 1931 w dzisiejszej dzielnicy Shinjuku. W 1933 według Wikipedii powstał z Kenji Tomiki podręcznik Budo Renshu ze 166 technikami, a w 1938 podręcznik Budo ze zdjęciami około pięćdziesięciu technik, które demonstruje sam Ueshiba.
W 1940 ministerstwo uznało fundację Kobukai, w 1942 nazwa aikido została oficjalnie zapisana, a dyrektorem centrali został syn Kisshomaru. Tego samego roku po ciężkiej chorobie wyjechał do Iwama, gdzie ćwiczył, medytował i gospodarował i gdzie powstało sanktuarium Aiki. Fundacja Aikikai została założona 9 lutego 1948.
Legendy i udokumentowane fakty
Dojo Kobukan datuje się często na rok 1927. W tym roku Ueshiba przeprowadził się do Tokio i ćwiczył w tymczasowej sali w Shiba, a Kobukan powstał według Aikikai dopiero w 1931. Podobnie podaje się go jako głównego instruktora uniwersytetu Kenkoku w Mandżurii. Stałym instruktorem był tam jednak Kenji Tomiki, a Ueshiba przyjeżdżał z wizytami w latach 1939–1942.
Ueshiba w wywiadzie z 1967 twierdził, że nazwę aikido wybrał sam. Według Minoru Hirai powstała ona w 1942 podczas rokowań w Dai Nippon Butoku Kai jako kompromis, a Ueshiba wolał nazwę aiki budo.
Pisma duchowe wydawane pod jego nazwiskiem powstały według Pranina z przemówień, które redagowali głównie Kisshomaru Ueshiba i uczniowie. Cytatów z nich nie można więc traktować jako jego dosłownych słów i nie udało nam się znaleźć udokumentowanego cytatu o dokładnym pochodzeniu. Legend o niezwyciężoności i rannych przeciwnikach Pranin nie uważa za udokumentowane, głównym technicznym fundamentem aikido są według niego techniki Daito-ryu.
Dziedzictwo
W 1960 otrzymał Medal Honoru z purpurową wstęgą, a w 1964 Order Wschodzącego Słońca. W 1961 odwiedził Hawaje z okazji otwarcia Honolulu Aikikai. Nowy budynek Hombu Dojo ukończono w styczniu 1968. Ueshiba zmarł 26 kwietnia 1969 na raka wątroby, jego pośmiertne buddyjskie imię brzmi Aiki-in Seibu Enyu Daidoshi.
Drugim doshu, dziedzicznym przywódcą aikido, został syn Kisshomaru, a od 18 stycznia 1999 trzecim doshu jest wnuk Moriteru Ueshiba. Fundacja Aikikai jest od kwietnia 2012 fundacją pożytku publicznego. Sanktuarium Aiki w Iwama organizuje co roku 29 kwietnia wielki festiwal z ponad tysiącem odwiedzających i stoi w nim brązowy posąg założyciela.
Nauczyciele, uczniowie i rodzina
Powiązane sztuki walki
Japońska sztuka rzutów i dźwigni, którą Morihei Ueshiba rozwinął z Daito-ryu aiki-jujutsu. Ćwiczy się głównie w kata w parach, zawody ma tylko część szkół.
Daitō-ryūZnacząca postać→Japońska sztuka dźwigni, rzutów i atemi, z której wywodzi się aikido. Stworzył ją Sokaku Takeda, uczy się w kata w parach, a postęp potwierdzają zwoje i licencje.