Savate
Francuski sport uderzeniowy, w którym kopie się stopą w bucie, a rękami boksuje. Współczesną postać nadali mu w XIX wieku Charles Lecour i Joseph Charlemont.
Podstawowe informacje
FrancjaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Savate
O sztuce walki Savate
Savate, po francusku także boxe française, to francuski sport uderzeniowy, w którym kopie się stopą w bucie, a rękami boksuje. Korzenie ma w paryskiej ulicznej savate i w marsylskim chaussonie, źródła umieszczają je w XVII albo XVIII wieku. Michel Casseux otworzył w 1825 roku pierwszą salę dla uregulowanej formy, która zakazywała uderzeń głową i walki w chwycie. Jego uczeń Charles Lecour uczył się po 1838 roku angielskiego boksu i połączył go z kopnięciami savate. W 1845 roku otworzył z bratem Hubertem w Paryżu pierwszą szkołę boksu francuskiego i laski. Joseph Charlemont wydał w 1877 roku Traité de la Boxe Française, pierwsze dzieło, które kodyfikowało uderzenia i postawy.
Czytaj dalej
Zawody używają czterech kopnięć (fouetté, chassé, revers, coup de pied bas) i czterech uderzeń (direct avant, direct arrière, crochet, uppercut). Przepisy FF Savate określają powierzchnie trafienia: kopnięcia tylko wyznaczonymi częściami buta, uderzenia przednią częścią pięści. Łokci, kolan ani klinczu nie ma wśród dozwolonych uderzeń. Assaut ocenia się według techniki i precyzji bez użycia siły, combat także według skuteczności trafień. Stopnie oznacza się kolorem rękawic (gants): niebieska, zielona, czerwona, biała, żółta i srebrna. Międzynarodowa federacja FISav powstała w 1985 roku, na igrzyskach olimpijskich 1924 savate było tylko pokazem i w programie olimpijskim go nie ma. Francuska federacja prowadzi jako osobne dyscypliny także canne de combat i savate défense.
Historia
Savate, po francusku także boxe française, ma korzenie w paryskim savate ulicznym z ciężkim obuwiem i niskimi kopnięciami oraz w marsylskim chaussonie z wysokimi kopnięciami i uderzeniami otwartą dłonią. Źródła datują je na XVII lub XVIII wiek. Według FF Savate Michel Casseux (1794–1869) otworzył około 1820 roku pierwszą paryską szkołę dla uregulowanej formy bez uderzeń głową, wyłupiania oczu i walki w chwytach. Historia FF Savate wymienia go jako pierwszego, kto spisał paryskie style walki. Jego uczeń Charles Lecour obejrzał 5 czerwca 1838 roku walkę Owena Swifta z Jackiem Adamsem, uczył się angielskiego boksu w Londynie i połączył go z kopnięciami savate. W 1845 roku otworzył z bratem Hubertem w pasażu Panoramas w Paryżu pierwszą szkołę boksu francuskiego i walki kijem i wprowadził do treningu rękawice. Termin boxe française użył w 1840 roku Théophile Gautier.
Czym się różni
Według francuskiego wykazu niematerialnego dziedzictwa kulturowego savate posługuje się wyłącznie nogami i pięściami: pięści służą do uderzeń, nogi do uderzeń, a także do zatrzymywania ataku przeciwnika. Od innych sportów uderzeniowych z kopnięciami wyróżnia je najwyraźniej specjalny but, którym się kopie. Historia Francuskiej Federacji Savate (FF Savate) opisuje boxe française jako dyscyplinę, która w przeciwieństwie do boksu angielskiego kładzie nacisk na dystans, precyzję i elegancję, a trafienia mają raczej dotknąć niż zmiażdżyć. Jest to opis federacji dotyczący jej własnego sportu. Kickbox federacji WAKO ma dyscypliny ringowe na trzy rundy po dwie minuty. Full contact dopuszcza trafienia w głowę i tułów powyżej pasa, low kick dodaje kopnięcia w nogi, a zasady K-1 dodatkowo kolana po chwycie za kark. W obrębie savate różnią się dwa formaty. W assaut według FF Savate siła jest wykluczona, a dążenie do nokautu zabronione, ocenia się technikę, styl i precyzję. W combat siła jest dozwolona, nokaut możliwy, a punktuje się także skuteczność i ducha walki. Na mistrzostwach Francji w assaut kask jest zabroniony, w combat ochrona jest obowiązkowa. Do combat można przystąpić tylko z określonym stopniem, na przykład Élite A wymaga gant de bronze. Odrębną dyscypliną federacji jest canne de combat, walka kasztanowym kijem w kręgu o średnicy 9 metrów bez kategorii wagowych.
Technika
Podstawę techniczną położył Joseph Charlemont, którego Traité de la Boxe Française z 1877 roku było pierwszym dziełem kodyfikującym uderzenia i postawy. Zawody używają czterech kopnięć (fouetté, chassé, revers, coup de pied bas) i czterech uderzeń (direct avant, direct arrière, crochet, uppercut). Przepisy FF Savate z 2026 roku określają powierzchnie trafienia: fouetté czubkiem albo podbiciem, revers podeszwą, chassé piętą, coup de pied bas wewnętrzną krawędzią stopy, a uderzenia przednią częścią pięści. Kopnięcia wolno kierować w przednią i boczną część głowy, w tułów i w kończyny dolne, uderzenia pięścią w głowę i tułów. Zakazane są trafienia w krocze, kark, plecy i ciemię, u kobiet w klatkę piersiową, a u mężczyzn ciosy pięścią poniżej pasa, czyli poniżej grzebieni kości biodrowych. Łokcie, kolana i klincz przepisy nie wymieniają wśród dozwolonych uderzeń, trzymanie i popychanie jest karane.
Trening
Trening wynika z dwóch form starcia. Assaut ocenia według przepisów FF Savate opanowanie techniki, styl i precyzję, a siła jest z oceny wyłączona, combat ocenia dodatkowo skuteczność trafień i ducha walki. W initiation instruktor może według FF Savate dostosować przestrzeń, czas trwania i intensywność ćwiczeń przy zachowaniu zasad bezpieczeństwa. Częścią szkolenia bywa także laska canne de combat, czysto zawodnicze przygotowanie może ją pominąć. Budowy zwykłej lekcji, częstotliwości treningów i postaci przygotowania kondycyjnego nie udało nam się udokumentować.
Stopnie i postępy
Stopnie oznacza się kolorem rękawic (gants). Według Règlement sportif FF Savate z 2026 roku do initiation należą gant bleu i vert, do perfectionnement gant rouge i blanc, do maîtrise gant jaune, a do expertise argent technique 1° do 3°. Dzieci w kategoriach pré-poussins i poussins mają stopnie odkrywcze kangourou 1° do 3°. Według francuskiego wykazu niematerialnego dziedzictwa stopnie rękawic zostały formalnie wprowadzone w latach 1955–1956. Stopnie bezpośrednio warunkują wejście do rywalizacji. Do assaut można przystąpić od gant rouge za zgodą trenera, a combat jest otwarty dla posiadaczy gant jaune i gant de bronze, który wymaga gant jaune, co najmniej pierwszego roku juniorów i więcej niż jednego sezonu licencji. Wymóg dotyczący rękawicy startowej poza Francją różni się w zależności od kraju, a jednolitego międzynarodowego systemu stopni nie znaleźliśmy.
Dla kogo
FF Savate dzieli zawodników według Règlement sportif 2026 na pré-poussins (7–9 lat), poussins (10–11), benjamins (12–13), minimes (14–15), cadets (16–17), juniors (18–20) i seniors od 21 lat. Vétérans zaczynają według dyscypliny od 35 albo 40 lat, a w combat potrzebują szczególnej zgody lekarza federacji. Mistrzostwa świata młodzieży organizuje FISav tylko w assaut, czyli bez siły. Assaut prowadzi się tylko między rywalami tej samej płci. U kobiet przepisy zakazują kopnięć i ciosów pięścią w klatkę piersiową oraz ciosów pięścią poniżej pasa. Dziecięcych przepisów dotyczących trafień w głowę i ochraniaczy, badania urazów dzieci ani stanowiska lekarzy o savate dla dzieci nie znaleźliśmy. Badania urazów w savate z incydencją nie znaleźliśmy też u dorosłych, dostępny jest tylko przegląd A. Monroche’a z 1999 roku bez liczb.
Zawody
Zawodnicze savate ma dwa formaty. Assaut ocenia technikę, styl i precyzję bez siły, combat także skuteczność trafień i ducha walki. Według Règlement sportif FF Savate z 2026 roku walczy się 3 do 7 rund po 1:30 albo 2:00 z minutową przerwą, Élite A w combat 5 × 2 minuty. Krajowa federacja FFSB powstała w 1903 roku, w 1975 roku zastąpiła ją FFBFS et DA, a dzisiejsza FF Savate prowadzi savate boxe française, canne de combat i bâton, savate forme oraz savate défense. Międzynarodowa FISav została założona 23 marca 1985 roku i jest członkiem AIMS. Mistrzostwa świata seniorów organizuje w assaut, combat i canne de combat, młodzieży tylko w assaut.
Sprzęt
Buty są obowiązkowym elementem wyposażenia, ponieważ przepisy określają, jaką częścią obuwia się kopie. Do stroju zawodniczego należy intégrale albo kamizelka i spodnie do savate, a ponadto rękawice bokserskie. Ochraniacz na zęby i bandaże podają przepisy FF Savate dla mistrzostw jako obowiązkowe. Kask nosi się w zawodach juniorskich i w pierwszych rundach combat, w assaut mistrzostw FF Savate jest natomiast zakazany. W combat z ochraniaczy zostaje tylko ochrona krocza i ochraniacz na zęby. Kto ćwiczy także canne de combat, potrzebuje do tego laski. Względne koszty wyposażenia są średnie, ponieważ już assaut wymaga rękawic, specjalnych butów i ochraniaczy.
Filozofia
FISav podaje jako swoje wartości etykę, estetykę, wykształcenie i skuteczność, połączone z fair play, dyscypliną oraz szacunkiem dla przepisów i ludzi. Wychowawczy kierunek niesie także format assaut, w którym ocenia się technikę, styl i precyzję, a siła jest z oceny wyłączona. Warianty przepisów według francuskiego opisu dyscyplin ciągną savate ku sportowi wychowawczemu, a boks tajski ku bojowemu. Religijnej ani obrzędowej oprawy savate nie znaleźliśmy. Szkołę Lecoura w XIX wieku odwiedzali Eugène Sue, Alphonse Karr, Théophile Gautier i Alexandre Dumas.
Dziś
FF Savate prowadzi dziś oprócz zawodniczego savate boxe française także canne de combat i bâton, savate forme, savate défense oraz sport pour tous. Savate défense ćwiczy odpowiedzi na chwyt i uderzenie z partnerem symulującym atak, reakcje mają być obronne i współmierne. Federacja ma cztery certyfikaty sport-santé zatwierdzone przez CNOSF w 2019 roku, wśród grup docelowych są osoby po urazie rdzenia kręgowego, z anoreksją, z trisomią 21 i seniorzy. Programy wykluczają gwałtowne uderzenia i wymagają recepty lekarskiej. Wśród zawodników savate, którzy rywalizowali w MMA, są Gerard Gordeau, mistrz świata w savate w wadze ciężkiej (źródła podają 1991 albo 1992) i finalista UFC 1, oraz Cheick Kongo. Badania korzyści kondycyjnych savate ani udokumentowanego zastosowania w wojsku czy policji nie znaleźliśmy.
Ciekawostki
Słowo savate pochodzi według Britannici ze środkowofrancuskiego określenia starego buta i weszło do angielskiego w 1862 roku. Według historii FF Savate savate uprawiano do 1800 roku w paryskich biednych dzielnicach. W 1856 roku dekret państwowy zakazał sportów walki, a boxe française tymczasowo przemianowano na adresse française, zakaz zniesiono w 1860 roku. Od 1852 roku według francuskiego wykazu niematerialnego dziedzictwa uczono go w szkole wojskowej w Joinville jako pierwszego sportu walki. Na igrzyskach olimpijskich w Paryżu w 1924 roku savate z canne de combat było tylko sportem pokazowym. Nazwę Savate boxe française przyjęła francuska federacja w 1998 roku, pierwsze mistrzostwa świata w combat odbyły się w 1991 roku, a w canne de combat w 2004 roku na Reunion. Honorową rękawicę Gant d'Or otrzymuje ten, kto służy savate od dziesięciu lat i od dwóch lat ma Gant Vermeil.
Style i odmiany
Prowansalska gra nogami, którą J. Charlemont opisał w 1899 roku jako starą grę zwaną potocznie savate lub chausson. Przeciwnicy dotykali się czubkiem stopy, a rękami tylko klepali.
Chwytna część savate z Paryża XIX wieku, która według Greena ukrywała swoje techniki. Od 1992 roku nazywa się savate défense, według Le Monde.
Dyscyplina stowarzyszona francuskiej federacji savate nastawiona na samoobronę w granicach obrony koniecznej. Dawniej savate bâton défense, używa też pałki z rękojeścią boczną.
Często zadawane pytania
Czym jest savate?
Savate, po francusku także boxe française, jest według Francuskiej Federacji Savate sportem walki łączącym kopnięcia i uderzenia pięścią, opartym na precyzji, kontroli, pracy nóg i zwodach. Światowym organem zarządzającym jest od 23 marca 1985 Międzynarodowa Federacja Savate (FISav).
Dlaczego w savate walczy się w butach?
W savate walczy się w rękawicach bokserskich i w specjalnych butach, którymi się kopie. Według francuskiego spisu niematerialnego dziedzictwa kulturowego but jest najbardziej wyróżniającym elementem, który odróżnia savate od innych sportów z uderzeniami i kopnięciami. Spis nie wyjaśnia, dlaczego kopie się właśnie w butach.
Jak w savate oznacza się stopnie?
Stopnie w savate oznacza się kolorem rękawic (gants), na przykład niebieskim, zielonym, czerwonym, białym, żółtym i srebrnym technicznym. Formalnie wprowadziła je francuska komisja w latach 1955–1956, a według przepisów Francuskiej Federacji Savate warunkują start w zawodach.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.