Qazaq Kuresi
Қазақ күресіKazachskie zapasy narodowe w stroju beren, na liście UNESCO od 2016 roku. Wygrywa czyste przewrócenie przeciwnika na plecy, chwytanie za nogi jest zakazane.
Podstawowe informacje
KazachstanCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Qazaq Kuresi
O sztuce walki Qazaq Kuresi
Qazaq kuresi, po polsku kazachskie zapasy, to narodowe zapasy Kazachstanu. Od 2016 roku figuruje pod nazwą Kuresi in Kazakhstan na Reprezentatywnej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Zapaśników nazywa się po kazachsku baluan, a według dokumentacji UNESCO eposy i poezja przedstawiają ich jako silnych i dzielnych. Tradycja nie ma udokumentowanego założyciela ani roku powstania, według Astana Times dawniej zapasy odbywały się bez kategorii wagowych i wiekowych, bez limitu czasu i bez remisów, a przepisy sformalizowano podczas pierwszych dużych zawodów w 1938 roku.
Czytaj dalej
Międzynarodowe przepisy wydaje United World Wrestling (edycje z 2023 i 2026 roku). Walczy się w stójce w białym bawełnianym stroju beren w czerwone lub niebieskie pasy i z pasem szerokim na pięć centymetrów. Czyste przewrócenie przeciwnika na plecy lub obie łopatki, taza zhenis, kończy walkę. Za upadek na jedną łopatkę lub w mostek są cztery punkty (zhartylai zhenis), za upadek na udo trzy punkty (zhambas), a technika z kolan nie jest punktowana. Przewaga techniczna powstaje na przykład z czterech zhambas lub dwóch zhartylai zhenis. Zakazane są techniki z chwytaniem za nogi, kopanie i deptanie po stopach przeciwnika. Seniorzy walczą jedną pięciominutową rundę, przy remisie następuje minuta beldesu, w której obaj trzymają pas przeciwnika oburącz. Dorośli mają osiem kategorii wagowych: mężczyźni od 55 do ponad 100 kg, kobiety od 48 do ponad 77 kg. International Qazaq Kuresi Federation powstała 27 marca 2017 roku w Astanie, krajowa Qazaq Kuresi Association 29 lutego 2020 roku. Ósme mistrzostwa świata odbyły się w grudniu 2019 roku w Nur-Sultanie z udziałem około 300 zapaśników z 33 krajów, a dwunaste 22 i 23 sierpnia 2026 roku w Baku.
Historia
Wieku kazachskich zapasów nie da się dokładnie udokumentować. Kazachski portal historyczny E-history.kz umieszcza ich początki w połowie drugiego tysiąclecia przed naszą erą i powołuje się na rysunki naskalne ze środkowego Kazachstanu, Karatau i Zhetysu, które mają przedstawiać zapasy w epoce brązu. Portal nie podaje, kto datował rysunki, więc traktujemy to jako tradycję. Dokumentacja UNESCO opisuje kuresi jako zapasy przekazywane z pokolenia na pokolenie, a ich zapaśnicy baluan występują w eposach i poezji jako silni i dzielni. Według Astana Times historycznie zapasy odbywały się bez kategorii wagowych, stopniowych i wiekowych, bez limitu czasu i bez remisu, a zasady sformalizowano w 1938 roku podczas pierwszych dużych zawodów w nowoczesnej formie. International Qazaq Kuresi Federation (IQKF) powstała 27 marca 2017 roku w Astanie, a kierował nią Kanat Bozumbayev. Krajowa Qazaq Kuresi Association została założona na kongresie 29 lutego 2020 roku na Nazarbayev University w Nur-Sultanie, a jej pierwszym prezesem został Karim Masimov.
Czym się różni
To porównanie opiera się na tekstach przepisów UWW i IKA, żadne źródło nie robi go wprost. Zapasy kazachskie, kirgiski alysh i uzbecki kurash to zapasy w stójce w kurtce lub stroju z pasem, różnią się jednak rolą pasa. W alysh pas przeciwnika trzyma się oburącz przez całą walkę, a puszczenie go jest zakazanym chwytem. W kurash sędzia nakazuje chwyt za pas komendą jazo tylko wtedy, gdy do połowy walki nikt nie zdobył punktu. W zapasach kazachskich chwyt za pas oburącz następuje dopiero w rozstrzygającej minucie beldesu po remisie w czasie podstawowym. Różni się też punktacja: kurash zna stopnie halal, yonbosh i chala, alysh według UWW czyste zwycięstwo taza i punkty za dwa i za jeden, zapasy kazachskie czysty upadek taza zhenis i punkty, cztery za jedną łopatkę lub mostek i trzy za udo.
Technika
Międzynarodowe przepisy kazachskich zapasów wydaje United World Wrestling, a edycje z 2023 i 2026 roku są zgodne w ocenianiu. Walczy się w stójce w stroju beren z białej bawełny w czerwone lub niebieskie pasy, pas jest niebieski lub czerwony i ma szerokość 5 cm, a kobiety noszą pod berenem białą koszulkę (art. 1.2). Czyste przewrócenie przeciwnika na plecy lub obie łopatki, taza zhenis, kończy walkę. Upadek na jedną łopatkę lub w mostek to zhartylai zhenis za 4 punkty, upadek na udo to zhambas za 3 punkty, a technika wykonana z kolan lub na kolano nie jest punktowana (art. 6.3 i 7.1). Przewaga techniczna, aikyn basymdylyk, również kończy walkę i powstaje na przykład z czterech zhambas lub dwóch zhartylai zhenis (art. 5.7).
Czytaj dalej
Zakazane są techniki z chwytaniem za nogi, kopanie i deptanie po stopach przeciwnika (art. 8.2 i 9.1 edycji z 2023 roku), natomiast zamiatania i podcięcia przepisy wprost nie wymieniają. Astana Times podaje, że chwyty są dozwolone tylko powyżej pasa, podcinanie, techniki bolesne i duszące są zakazane, a po dotknięciu maty kolanem walka jest przerywana i wznawiana w stójce, w tekście przepisów UWW nie znaleźliśmy tego dosłownie. Czas walki to jedna runda: 3 minuty w U13, U15, U17 i u weteranów, 4 minuty w U20 i 5 minut w U23 i u seniorów. Przy remisie następuje minuta beldesu, w której obaj zawodnicy trzymają pas przeciwnika oburącz, a po upływie czasu decydują punkty, przy równości mniejsza liczba upomnień (art. 5.1 i 5.7). Dorośli walczą w ośmiu kategoriach wagowych: mężczyźni 55, 60, 66, 74, 82, 90, 100 i powyżej 100 kg, kobiety 48, 52, 56, 60, 65, 70, 77 i powyżej 77 kg (art. 1.4).
Trening
Według dokumentacji UNESCO kuresi uczy się tradycyjnie tak, że trenerzy prowadzą młodych chłopców, którzy startują potem w lokalnych turniejach, przekaz odbywa się w klubach sportowych i na kursach mistrzowskich, a uczniowie zaczynają najwcześniej około dziesiątego roku życia. Według Astana Times Qazaq Kuresi Association rozpoczęła w 2021 roku pilotażowe wprowadzenie zapasów jako przedmiotu do wyboru w 28 szkołach w Astanie, wspólnie z Nazarbayev Intellectual Schools. Opisu metodyki treningowej reprezentacji nie znaleźliśmy w źródłach.
Stopnie i postępy
Przepisy UWW dotyczące zapasów kazachskich nie zawierają stopni ani tytułów honorowych, a droga zawodnika prowadzi przez kategorie wiekowe U13, U15, U17, U20, U23, seniorów i weteranów (art. 1.4), z rosnącym czasem walki od trzech do pięciu minut. Na mistrzostwach świata startuje się z licencją UWW. Krajowego systemu klas sportowych ani tytułów honorowych nie znaleźliśmy w źródłach.
Dziś
Kuresi in Kazakhstan od 2016 roku znajduje się na Reprezentatywnej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO (decyzja 11.COM 10.b.20, akta 01085). Międzynarodowe przepisy publikuje United World Wrestling, która już w lutym 2016 roku włączyła prezentację kazachskich zapasów do swojego forum o stowarzyszonych stylach zapaśniczych, a start w mistrzostwach świata wymaga licencji UWW. International Qazaq Kuresi Federation, założona w 2017 roku, ma na czele Kanat Bozumbayev, a organizatorem zawodów w Kazachstanie jest Qazaq Kuresi Association z 2020 roku. Ósme mistrzostwa świata odbyły się 20 i 21 grudnia 2019 roku w Nur-Sultanie z udziałem około 300 zapaśników z 33 krajów, a dwunaste 22 i 23 sierpnia 2026 roku w Baku z udziałem prawie trzydziestu krajów i ponad 300 sportowców, zorganizowały je Qazaq Kuresi Association i azerbejdżańskie stowarzyszenie sportów narodowych. Według Astana Times kazachskie zapasy były w programie piątych World Nomad Games 2024 w Astanie. Na Igrzyskach Azjatyckich w Hangzhou 2023 nie było ich w programie, Azja miała tam kurash.
Ciekawostki
Międzypaństwowy turniej Eurasia Barysy w Almaty pod koniec 2016 roku wygrał Kazachstan z Mongolią 6:2 przed ponad 12 000 widzami. Strój beren ma według Astana Times nazwę od grubej tkaniny, którą kiedyś noszono pod zbroją. Zapaśników po kazachsku nazywa się baluan, a dokumentacja UNESCO podaje, że eposy i poezja przedstawiają ich jako silnych i dzielnych.
Często zadawane pytania
Jak wygrywa się w qazaq kuresi?
Czystym przewróceniem przeciwnika na plecy lub obie łopatki (taza zhenis), przewagą techniczną albo na punkty po upływie czasu, u seniorów po pięciu minutach i ewentualnej minucie beldesu.
Czy qazaq kuresi jest na liście UNESCO?
Tak. Kuresi in Kazakhstan znajduje się od 2016 roku na Reprezentatywnej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości (akta 01085).
Czy w qazaq kuresi są kategorie wagowe?
Tak. Według przepisów UWW dorośli mężczyźni mają osiem kategorii od 55 kg do powyżej 100 kg, a kobiety osiem kategorii od 48 kg do powyżej 77 kg.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.