Alysz (kirgiskie zapasy pasowe)
АлышKirgiskie zapasy pasowe. Chwytu za pas nie wolno puścić przez cały pojedynek, więc odpada walka o chwyt i zostaje mechanika rzutu oraz równowaga.
Podstawowe informacje
KirgistanCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Alysz (kirgiskie zapasy pasowe)
O sztuce walki Alysz (kirgiskie zapasy pasowe)
Alysh to kirgiskie zapasy pasowe i jedne z niewielu tradycyjnych zapasów środkowoazjatyckich, które osiągnęły międzynarodową formę sportową pod United World Wrestling (UWW). Walczy się w stójce. Obaj przeciwnicy mają kurtkę, spodnie i pas, a przez cały czas muszą trzymać pas rywala. Chwytu nie wolno puścić, a jego naruszenie jest według przepisów UWW zakazaną techniką. Na tym polega istota całego sportu: w judo, sambo i zapasach o dużej części walki decyduje praca o chwyt, a alysh usuwa tę płaszczyznę i zostawia tylko mechanikę rzutu, wyczucie czasu i równowagę. Walki w parterze się nie prowadzi.
Czytaj dalej
Przepisy istnieją w dwóch zestawach i różnią się. Według międzynarodowych przepisów UWW (wydanie 2021) walka kończy się czystym zwycięstwem taza za rzut przeciwnika na plecy, rzut na bok daje dwa punkty, upadek na dwa kolana jeden punkt, a przy różnicy sześciu punktów następuje przewaga techniczna. World Ethnosport Confederation opisuje punktację jeden, dwa i sześć punktów, w której wygrywa pierwszy, kto zdobędzie sześć punktów. Alysh ma styl klasyczny, w którym nie wolno chwytać poniżej pasa ani aktywnie używać nóg, oraz styl wolny, w którym wolno chwytać nogi i podcinać. Walka trwa jeden okres, trzy minuty u juniorów i seniorów, dwie minuty u uczniów i kadetów, a wagi seniorskie wynoszą u mężczyzn od 60 do ponad 100 kg, a u kobiet od 55 do ponad 75 kg. Nie udało nam się potwierdzić, kiedy te zapasy powstały, World Ethnosport podaje je jako narodowy sport tradycyjny Kirgistanu. Roku, w którym ówczesna FILA przyjęła je do stylów stowarzyszonych, nie znaleźliśmy w źródłach federacji. UWW zorganizowała mistrzostwa świata w alysh w Cholpon-Ata we wrześniu 2016 i mistrzostwa Azji w Biszkeku w kwietniu 2026, w alysh walczono też na World Nomad Games 2026.
Historia
Nie udało nam się potwierdzić pochodzenia alysh. World Ethnosport Confederation (WEC) z siedzibą w Stambule podaje je jako narodowy sport tradycyjny Kirgistanu, a jego nazwę wywodzi ze staroturkijskiego określenia pojedynku, który ma wyłonić najsilniejszego, ale nie podaje daty ani źródła jego wieku. Datować można dopiero historię zawodów. Pierwsze World Nomad Games odbyły się w 2014 roku w Cholpon-Ata z udziałem 19 krajów, potem w 2016 (40 krajów), 2018 (66), 2022 w tureckim İzniku (102), 2024 w Astanie (89) i szósta edycja od 31 sierpnia do 6 września 2026 w Biszkeku i Cholpon-Ata. United World Wrestling określa turniej w Cholpon-Ata z września 2016 jako Belt Wrestling Alysh World Championships pod swoim nadzorem, w kategoriach męskich od 60 do ponad 100 kg i żeńskich od 55 do 75 kg. Roku, w którym ówczesna FILA przyjęła alysh do stylów stowarzyszonych, nie znaleźliśmy w źródłach federacji.
Czym się różni
Od kurash, z którym alysh porównuje się najczęściej, odróżnia go chwyt: w alysh zapaśnik musi trzymać pas przeciwnika przez cały czas, podczas gdy przepisy International Kurash Association przewidują chwyt za pas tylko na polecenie jazo, gdy do połowy walki nikt nie zdobył punktu. Inaczej też się punktuje: kurash zna stopnie khalol, yonbosh i chala, alysh według UWW czyste zwycięstwo taza oraz punkty za dwa i za jeden. Zestawienie to opiera się na dwóch tekstach przepisów, żadne źródło nie robi go wprost. Wewnątrz alysh stoją naprzeciw siebie styl klasyczny i wolny: klasyczny zakazuje chwytać poniżej pasa, podcinać i aktywnie używać nóg, wolny na to pozwala. A także dwa zestawy przepisów różnią się między sobą: World Ethnosport Confederation punktuje 1, 2 i 6 punktów, z wygraną przy sześciu punktach na macie 12 × 12 m, UWW daje czyste zwycięstwo za plecy i przewagę techniczną przy różnicy sześciu punktów na macie o średnicy 9 m.
Technika
Według międzynarodowych przepisów UWW Belt Wrestling Alysh (wydanie 2021) alysh to zapasy w stójce: zapaśnicy noszą białe spodnie, zielone lub niebieskie kurtki i czerwone pasy, pas dorosłych ma 150 do 180 cm długości i 4 do 7 cm szerokości (art. 5). Celem jest rzucenie przeciwnika plecami na matę. Przez cały pojedynek trzeba trzymać pas przeciwnika, puszczenie chwytu jest zakazaną techniką (art. 46), a powtórzone naruszenie karane jest upomnieniem.
Czytaj dalej
Walka ma jeden okres: 3 minuty u juniorów, seniorów i weteranów, 2 minuty u uczniów i kadetów (art. 23). Czyste zwycięstwo taza przyznaje się za rzut przeciwnika na plecy lub za kontrakcję, po której przeciwnik upada na plecy, i kończy ono walkę. Rzut na bok do niebezpiecznej pozycji daje 2 punkty, upadek na dwa kolana 1 punkt (art. 37 i 41), a przy różnicy 6 punktów następuje przewaga techniczna (art. 42). Alysh ma dwa style: w klasycznym zakazane jest chwytanie poniżej pasa, podcinanie i aktywne używanie nóg (z wyjątkiem nogi użytej, gdy przeciwnik jest w powietrzu), w stylu wolnym jest to dozwolone. Seniorskie kategorie wagowe to u mężczyzn 60, 70, 80, 90, 100 i powyżej 100 kg, u kobiet 55, 60, 65, 70, 75 i powyżej 75 kg (art. 7). World Ethnosport Confederation opisuje inny zestaw przepisów: 1 punkt za upadek na kolano lub pośladki, 2 punkty za bok lub biodro, 6 punktów za plecy, wygrywa pierwszy, kto zdobędzie sześć punktów, a walczy się na macie 12 × 12 m, podczas gdy UWW ma matę o średnicy 9 m.
Stopnie i postępy
Przepisy UWW nie wspominają o stopniach ani pasach jako rangach, droga prowadzi przez kategorie wiekowe: uczniowie od 14 do 15 lat, kadeci 16 do 17, juniorzy 18 do 19 (tabela wag podaje 18 do 20), U23 20 do 23, seniorzy od 20 lat i weterani powyżej 35 lat (art. 7). Na mistrzostwach Azji 2026 w Biszkeku walczono w stylu klasycznym i wolnym, a start wymagał licencji UWW na rok 2026.
Dziś
Międzynarodowe zawody w alysh odbywają się pod egidą United World Wrestling, która po kongresie 27 października 2024 zrzesza 189 krajowych federacji, a tradycyjne zapasy prowadzi przez Associated Styles Committee. Mistrzostwa Azji w zapasach pasowych alysh odbyły się od 12 do 14 kwietnia 2026 w Biszkeku przy wsparciu kirgiskiej państwowej agencji kultury fizycznej i sportu, UWW oraz World Alysh Federation, a zgłoszenia przyjmował UWW World Belt Wrestling Committee. Na szóstych World Nomad Games w Cholpon-Ata we wrześniu 2026 według reportażu Times of Central Asia walczono w alysh w stylu klasycznym i wolnym, a oficjalny serwis internetowy igrzysk nie wymienia go z nazwy wśród 43 sportów. Regularnych mistrzostw świata UWW w alysh nie znaleźliśmy w źródłach federacji, udokumentowane są mistrzostwa świata z 2016 roku.
Ciekawostki
Na mistrzostwach świata w alysh w Cholpon-Ata we wrześniu 2016 Turkmenistan zdobył według UWW pierwszego dnia osiem złotych medali w stylu wolnym, cztery wśród kobiet i cztery wśród mężczyzn, a Iran po raz pierwszy przywiózł drużynę kobiecą.
Często zadawane pytania
Czy w alysh wolno puścić pas przeciwnika?
Nie. Według przepisów UWW zapaśnik musi trzymać pas przeciwnika przez cały pojedynek. Puszczenie chwytu jest zakazaną techniką, a powtórzenie karane jest upomnieniem.
Jak długo trwa walka w alysh?
Jeden okres: trzy minuty u juniorów, seniorów i weteranów, dwie minuty u uczniów i kadetów. Walka kończy się wcześniej czystym zwycięstwem za rzut na plecy lub przy różnicy sześciu punktów.
Jakie style ma alysh?
Dwa. W stylu klasycznym nie wolno chwytać poniżej pasa ani aktywnie używać nóg, w stylu wolnym wolno chwytać nogi i podcinać.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.