Gulesh
Tradycyjne zapasy azerbejdżańskie. UNESCO zapisało w 2022 roku kulturę pehlevanliq, czyli gry, sporty i zapasy w zorkhana.
Podstawowe informacje
AzerbejdżanCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Gulesh
O sztuce walki Gulesh
Güləş to tradycyjne zapasy azerbejdżańskie. UNESCO zapisało w 2022 roku na Liście reprezentatywnej niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości element Pehlevanliq culture: traditional zorkhana games, sports and wrestling, który według UNESCO obejmuje gry i sporty, na przykład zapasy, oraz indywidualne występy. Głównymi nosicielami są według UNESCO pehlevanowie, mężczyźni, którzy ćwiczą, prezentują i przekazują te umiejętności. Biblioteka Prezydencka Azerbejdżanu podaje, że zapasy i gurshagtutma, rodzaj zapasów, były głównymi dyscyplinami zorkhan i że zachowały się zorkhany z XVII i XVIII wieku w Baku, Nakhchivan, Ganja i Ordubad. Za bolszewików zorkhana była według niej tłumiona z powodu swojego religijnego charakteru, praktyka jednak trwała we wspólnotach, a po uzyskaniu niepodległości na początku lat 90. zapaśnicy występowali znacznie częściej. Według serwisu turystycznego eurasia.travel walka zaczyna się od trzykrotnego zderzenia barków przeciwników, a wygrywa ten, kto położy przeciwnika na obie łopatki. Mistrzostwa Azerbejdżanu w zapasach narodowych milli güləş organizuje według Report.az ministerstwo młodzieży i sportu wspólnie ze stowarzyszeniem AMİNA.
Historia
UNESCO zapisało element Pehlevanliq culture podczas 17. sesji Komitetu Międzyrządowego w Rabacie od 28 listopada do 3 grudnia 2022 roku, decyzją 17.COM 7.B.42. Według decyzji został zapisany do krajowego rejestru Azerbejdżanu 21 września 2017 roku. Biblioteka Prezydencka Azerbejdżanu wyjaśnia słowo zorkhana jako dom odwagi (zor oznacza siłę, khana przestrzeń) i podaje, że według tradycji gry te powstały w Azerbejdżanie. Arena zapasów nazywała się według niej kud i leżała niżej niż podwyższenie dla widzów. Zorkhana w Icheri Sheher przy teatrze Mugham w Baku jest chroniona jako zabytek historyczny, a w Tabriz działa według biblioteki nadal ponad dwadzieścia. Zorkhana i zapasy włączono do programów wychowania fizycznego w 1992 roku.
Czym się różni
Green (2001) pisze, że zapasy azerbejdżańskie i tureckie pod wieloma względami przypominają islandzką glimę, zwłaszcza spodniami, za które można chwytać przy rzutach, podczas gdy w glimie zamiast spodni jest pas. Krajową federację zapaśniczą, założoną według AZERNEWS w 1993 roku, wspomina ten dziennik w związku z zapasami olimpijskimi.
Technika
Według serwisu turystycznego eurasia.travel zapaśnicy chwytają się za spodnie lub za nogi i stosują podcięcia oraz rzuty. Według niego zabronione jest chwytanie za gardło, uderzanie pięścią lub kopanie poniżej pasa, rzucanie przeciwnika bez doprowadzenia chwytu do końca, wykręcanie rąk, nóg lub palców i popychanie głową w ciało przeciwnika. Rozgrzewkę meidan-gazmek opisuje jako ceremonialny taniec, w którym zapaśnicy obchodzą dywan, machają rękami, padają na ziemię i witają się pozdrowieniem salam. UNESCO podaje, że pehlevanowie używają przyrządów podobnych do średniowiecznej broni, na przykład mieczy, tarcz i łuków, ale cięższych, aby pierwotnie mogli łatwiej posługiwać się prawdziwą bronią.
Zawody
Zawody według UNESCO prowadzą sędziowie, a towarzyszy im muzyka lub szybkie bębny. World Ethnosport Confederation podaje, że walka trwa pięć minut, zapaśnicy mają luźne spodnie, miękki pas i miękkie obuwie, wyraźnym zwycięstwem jest położenie przeciwnika na obie łopatki, a w pozostałych przypadkach rozstrzygają punkty. Mistrzostwa Azerbejdżanu w milli güləş juniorów i dorosłych odbyły się według Report.az 16 listopada 2025 roku w olimpijskim kompleksie sportowym Absheron i posłużyły do wyboru reprezentacji na następny rok.
Dziś
Nosicielami kultury pehlevanliq są według UNESCO mężczyźni, którzy wybrali ją jako zawód. Szerszą wspólnotę tworzą lokalne organizacje, trenerzy, studenci szkół wychowania fizycznego, widzowie i rzemieślnicy wytwarzający przyrządy. Działania ochronne przygotowało według decyzji UNESCO ministerstwo kultury wraz z Azerbaijan Zorkhana Federation i wspólnotami. Biblioteka Prezydencka podaje, że Azerbejdżan jest od 2007 roku członkiem International Zorkhana Sports Federation.
Ciekawostki
Dawni zapaśnicy zdobili sobie według eurasia.travel kolana kawałkami lustra, aby pokazać, że nigdy nie dotknęli nimi dywanu. Biblioteka Prezydencka Azerbejdżanu podaje, że w 2009 roku Vugar Gurbanov wygrał wagę ciężką na pierwszych mistrzostwach świata w zorkhana.
Często zadawane pytania
Czy güləş jest zapisany do UNESCO?
UNESCO zapisało w 2022 roku azerbejdżański element Pehlevanliq culture, który obejmuje tradycyjne gry, sporty i zapasy w zorkhana. UNESCO nie używa słowa güləş.
Czym jest zorkhana?
Biblioteka Prezydencka Azerbejdżanu wyjaśnia to słowo jako dom odwagi i podaje, że głównymi dyscyplinami zorkhan były zapasy i gurshagtutma. Zachowały się zorkhany z XVII i XVIII wieku w Baku, Nakhchivan, Ganja i Ordubad.
Jak wygrywa się w güləş?
Według eurasia.travel i World Ethnosport Confederation przez położenie przeciwnika na obie łopatki. Według World Ethnosport Confederation w pozostałych przypadkach rozstrzygają punkty.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.