Shuri-te
首里手Historyczny nurt karate z Okinawy ze stołecznego miasta Shuri, łączony z Matsumurą Sokon i Itosu Anko. Wyszły z niego Kobayashi-ryu, Shorin-ryu i japońskie Shotokan.
Podstawowe informacje
JaponiaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Shuri-te
O sztuce walki Shuri-te
Shuri-te to jedna z trzech linii, na które dzieli się karate z Okinawy. Nazwano je od Shuri, stolicy królestwa Ryukyu i jego ośrodka politycznego i kulturalnego do zniesienia domeny w 1879 roku. Obok wymienia się Naha-te z portowego miasta Naha i Tomari-te z portu Tomari. Biuro Gabinetu (polityka Okinawy) i Okinawskie Stowarzyszenie Promocji Tradycyjnego Karate zaliczają jako czwartą linię Uechi-ryu o korzeniach w Fujianie.
Czytaj dalej
Według prefekturalnego podręcznika karate szkolnego prefektury Okinawa „chińską rękę” (tode) nazywano tak od miejsca przekazu mniej więcej do końca XIX wieku. Okinawskie Centrum Informacji o Karate podaje natomiast, że nazwy Shuri-te, Naha-te i Tomari-te użyto po raz pierwszy w 1927 roku podczas pokazu dla twórcy judo Kano Jigoro, zorganizowanego przez Miyagi Chojun i Mabuni Kenwa, i to „dla wygody”. Źródła nie zgadzają się więc co do tego, kiedy powstał ten podział. Shuri-te rozwijało się wśród samure z Shuri, ludzi w służbie rządu królewskiego. Według historyka Kurimy Yasuo, cytowanego przez centrum informacji, byli to nieuzbrojeni urzędnicy cywilni, a nie japońscy wojownicy bushi. Matsumurę Sokon (1809–1899) odnowicielem linii (chuko no so) nazywają zarówno prefektura, jak i centrum informacji, Biuro Gabinetu zaś praojcem, a Ryukyu Shimpo założycielem. Matsumura służył jako urzędnik i dyplomata królestwa, według tradycji jako obrońca trzech królów i nauczyciel sztuk walki króla. Jego uczniem był Itosu Anko (1831–1915), który wprowadził karate do szkół okinawskich i ułożył pięć kata pinan. Ze Shuri-te wyszły Kobayashi-ryu Chibany Choshin (nazwane w 1933 roku), linia Kyana Chotoku (Shorin-ryu, Shorinji-ryu) i przez Funakoshiego Gichin japońskie Shotokan. Shuri-te nie ma założyciela ani roku powstania, nie ma stopni ani własnej organizacji. Dzisiejsze badania prefektury porządkują okinawskie dojo według szkół, a nie według trzech linii.
Historia
Od XV wieku do zniesienia domeny w 1879 roku Shuri było stolicą królestwa Ryukyu i jego ośrodkiem politycznym i kulturalnym. Według prefekturalnego podręcznika karate szkolnego sztukę walki tamtejszych samure, ludzi w służbie rządu królewskiego, ukształtowali i rozwinęli Sakugawa Kanga (1786–1867, Biuro Gabinetu podaje też urodzenie w 1782) i Matsumura Sokon (1809–1899, podaje się też urodzenie w 1800). Czy Sakugawa był nauczycielem Matsumury, nie jest pewne: życiorys Sakugawy w serwisie Biura Gabinetu (polityka Okinawy) tak podaje, życiorys Matsumury w tym samym serwisie mówi, że ani Sakugawa, ani Makabe Choken nie są potwierdzeni jako jego nauczyciele. Matsumura działał jako urzędnik administracyjny i dyplomata królestwa, według tradycji jako obrońca trzech kolejnych królów, takiego urzędu jednak w administracji królestwa nie było, najpewniej była to funkcja prywatna lub tymczasowa. Na starość uczył w królewskiej willi w Shuri, a wśród jego bezpośrednich uczniów był Motobu Choki, który pisał o nim w książce Watashi no tode-jutsu. Ryukyu Shimpo pisze, że Matsumura jest najbardziej znaną postacią karate, legend o nim jest wiele, a zachowanych dokumentów historycznych mało.
Czytaj dalej
Według encyklopedii Martial Arts of the World (Green 2001) linię Matsumury kontynuowali jego uczniowie Itosu Anko, Asato Anko, Chibana Choshin i Kyan Chotoku. Itosu (1831–1915) urodził się w Shuri Yamakawa, uczył się u Matsumury i wymieniał doświadczenia z Sakiyamą i Nagahamą z Naha oraz z Matsumorą z Tomari. Sam Funakoshi Gichin pisze jednak w Karate-do kyohan, że Itosu był uczniem Gusukumy, a Asato uczniem Matsumury. W październiku 1908 roku Itosu przedłożył prefekturalnemu wydziałowi oświaty pisemne stanowisko znane jako dziesięć artykułów karate. Wśród jego czołowych uczniów byli Yabu Kentsu, Funakoshi Gichin, Hanashiro Chomo, Kyan Chotoku, Chibana Choshin, Mabuni Kenwa i Shiroma Shimpan. Hanashiro już w 1905 roku zapisywał nazwę karate znakiem oznaczającym „pusty”, a oficjalnie zapis zmieniono z „chińskiej ręki” na „pustą rękę” na spotkaniu zorganizowanym przez Ryukyu Shimpo w Naha 25 października 1936 roku. Według prefekturalnego podręcznika karate szkolnego nazwy szkół (ryuha) powstały dopiero na początku ery Showa, gdy pytali o nie budoka z Japonii kontynentalnej. Chibana Choshin otworzył dojo w Shuri Toribori w 1919 roku, w 1933 roku nazwał swoją linię Shorin-ryu (Kobayashi-ryu), by odróżnić ją od innych szkół Shuri-te, a w 1948 roku założył Okinawskie Stowarzyszenie Kobayashi-ryu Karatedo. Z linii Kyana Chotoku wyszły Shorin-ryu, Chubu Shorin-ryu i Shorinji-ryu, a Soken Hohan nazwał swoją szkołę Matsumura Shorin-ryu. Funakoshi, uczeń Asato i Itosu, przeniósł Shuri-te do Japonii, w 1924 roku powstał na Uniwersytecie Keio pierwszy na świecie uniwersytecki klub karate, a według Greena Funakoshi przyczynił się do uznania karate przez Dainippon Butokukai w 1933 roku.
Czym się różni
Z dostępnych nam źródeł różnicę między trzema liniami opisuje tylko encyklopedia Martial Arts of the World (Green 2001): Shuri-te stosuje naturalne postawy umożliwiające lekki i szybki ruch, Naha-te postawę sanchin i cięższy, wolniejszy ruch, a sama encyklopedia dodaje, że to uproszczenie. Oficjalne źródła okinawskie (prefektura, Biuro Gabinetu (polityka Okinawy) i centrum informacji) charakteryzują linie miejscem i osobami, a nie techniką. Kyan Chotoku i Motobu Choki są wymieniani zarazem przy Shuri-te i Tomari-te: Kyan uczył się u Matsumury i Itosu oraz u Oyadomari Kokan z Tomari, Motobu był bezpośrednim uczniem Matsumury i spadkobiercą Matsumory Kosaku. Źródła rozchodzą się też co do tego, kiedy powstał podział. Prefekturalny podręcznik karate szkolnego mówi, że tode tak nazywano do końca XIX wieku, centrum informacji zaś, że trzy „te” nazwano po raz pierwszy w 1927 roku podczas pokazu dla Kano Jigoro. Różnie opisuje się też rolę Matsumury: odnowiciel (prefektura, centrum informacji), praojciec (Biuro Gabinetu), założyciel (Ryukyu Shimpo). Podział kata Funakoshiego na Shorin i Shorei nie pokrywa się z linią Shuri-te, a Okinawskie Stowarzyszenie Promocji Tradycyjnego Karate wskazuje nawet Itosu jako przedstawiciela Shorei-ryu, a Asato jako przedstawiciela Shorin-ryu, przy czym styl Itosu miał być w sześciu dziesiątych z Naha, a w czterech z Shuri.
Technika
Według encyklopedii Martial Arts of the World (Green 2001) trzon programu Shuri-te tworzą kata Chinto, Jion, Jitte, Kusanku, Naihanchi, Pinan, Passai, Rohai, Seisan, Useishi i Wansu, przy czym Rohai i Wansu przejęto do systemu Shuri z Tomari-te. Ta sama encyklopedia opisuje Shuri-te jako styl naturalnych postaw i lekkiego, szybkiego ruchu, w przeciwieństwie do cięższego i wolniejszego ruchu Naha-te w postawie sanchin, i od razu dodaje, że sanchin nie jest jedyną postawą Naha-te, a ćwiczący obu linii poruszają się zarówno szybko, jak i wolno. Green twierdzi też, że formy Shuri-te są zestawieniem pojedynczych technik połączonych w całość, a kata Naha-te opierają się na buddyjskich mudrach, w japońskich źródłach jednak tej interpretacji nie znaleźliśmy.
Czytaj dalej
Życiorys Matsumury w serwisie Biura Gabinetu (polityka Okinawy), oparty na książce Motobu Choki, mówi, że jego metoda kładła nacisk na zwinność, analizę kata (bunkai) i kumite. Według Okinawskiego Stowarzyszenia Promocji Tradycyjnego Karate specjalnością Itosu było kata Naihanchi, które nauczał jako podstawę karate, i nikt mu w nim nie dorównywał. Wprowadzając karate do szkół, Itosu według prefekturalnego podręcznika karate szkolnego usunął z kata Shuri-te niebezpieczne techniki, na przykład ataki na miejsca witalne, i stworzył pięć kata pinan od shodan do godan. Funakoshi Gichin w Karate-do kyohan dzieli kata na dwie grupy: do Shorin-ryu zalicza Heian (pinan), Bassai, Kanku, Empi i Gankaku, czyli formy lekkie i szybkie, a do Shorei-ryu Tekki (Naihanchi), Jutte, Hangetsu i Jion. Podział ten nie pokrywa się z linią Shuri-te, bo Naihanchi i Jion należą oba do programu Shuri.
Trening
Karate przekazywano w Shuri wśród samure, ludzi w służbie rządu królewskiego. Historyk Kurima Yasuo z Międzynarodowego Uniwersytetu Okinawy, cytowany przez Okinawskie Centrum Informacji o Karate, zwraca uwagę, że byli to nieuzbrojeni urzędnicy cywilni, a określenie shizoku pojawiło się dopiero po reformach Meiji, dlatego okinawskich samure nie wolno utożsamiać z japońskimi wojownikami bushi. Matsumura na starość uczył w królewskiej willi w Shuri.
Czytaj dalej
Przełom przyniósł Itosu Anko. Według Okinawskiego Stowarzyszenia Promocji Tradycyjnego Karate kierował nauczaniem, gdy w kwietniu 1901 roku karate po raz pierwszy włączono do wychowania fizycznego w szkole podstawowej, a od kwietnia 1905 roku uczył karate w prefekturalnej pierwszej szkole średniej i w seminarium nauczycielskim, gdzie wtedy stworzył kata pinan. Prefekturalny podręcznik karate szkolnego podaje, że po dostosowaniu form uczył w 1905 roku karate w prefekturalnej szkole średniej jako zwykłego przedmiotu wychowania fizycznego, a w 1908 roku przedłożył wydziałowi oświaty dziesięć artykułów karate. Rozprawa doktorska Abe Akiyuki (Uniwersytet Hokkaido, 2026) dowodzi jednak, że od 1905 do 1916 roku karate w okinawskich szkołach średnich było kółkiem fakultatywnym, nie zwykłym przedmiotem. W seminarium nauczycielskim uczyli karate także Yabu Kentsu i Hanashiro Chomo, stąd prowadzi droga do Shotokan. Funakoshi Gichin napisał później w Karate-do kyohan, że szkoły i style karate rozróżnia się po nazwiskach właścicieli poszczególnych dojo, jak dawniej w kendo i judo, a interpretacja zależy od nauczyciela.
Dziś
Shuri-te żyje dziś w szkołach, które się do niego odwołują: Kobayashi-ryu (Shorin-ryu Chibany Choshin), Shorin-ryu i Shorinji-ryu z linii Kyana Chotoku, Matsumura Shorin-ryu Soken Hohan i Matsubayashi-ryu Nagamine Shoshin, które według Okinawskiego Centrum Informacji o Karate łączy Shuri-te i Tomari-te i niesie w nazwie znak „matsu” obu odnowicieli. Prefekturalne badanie z 2022 roku (212 dojo) porządkuje okinawskie dojo według szkół: Goju-ryu 58, Kobayashi-ryu 55, Uechi-ryu 30, grupa Shorin-ryu i szkół pokrewnych 37, kobudo 19, pozostałe 13, a według linii Shuri, Naha i Tomari ich nie porządkuje. Badanie Wydziału Promocji Karate z 2017 roku naliczyło w prefekturze około 400 dojo i ponad sto szkół i odgałęzień. Sejmik prefektury ogłosił 29 marca 2005 roku 25 października Dniem Karate, ku pamięci decyzji z 1936 roku o zapisie „pustej ręki”, a 4 marca 2017 roku prefektura otworzyła w mieście Tomigusuku Okinawa Karate Kaikan, w którym mieści się też centrum informacji. Okinawskie Stowarzyszenie Promocji Tradycyjnego Karate, organizacja parasolowa z 2008 roku kierowana przez gubernatora prefektury, podaje Shuri-te jako jedną z czterech linii źródłowych.
Ciekawostki
W Okinawa Karate Kaikan wisi kaligrafia, którą według centrum informacji (z odwołaniem do Miyagi Tokumasa, Historia karate, 1987) napisał Matsumura Sokon w wieku 76 lat. Używał pseudonimów artystycznych, a jego imię Sokon zapisuje się dwoma różnymi znakami. Funkcji „obrońcy u boku króla”, którą Matsumura według tradycji pełnił u trzech królów, w systemie urzędów królestwa nie było. Uchwała sejmiku prefektury o Dniu Karate z 2005 roku mówi, że karate narodziło się na Okinawie przed około 700 laty, najpierw zwano je „ti”, około lat 1400 do 1500 przybyły chińskie sztuki walki, a dziś karate ćwiczy około 50 milionów ludzi w 150 krajach. Według prefekturalnego podręcznika karate szkolnego nazwa karate przeszła przez te, kumiaijutsu, kenpo, tode, karate (chińska ręka), karate (pusta ręka) i karatedo, a na kontynencie zapis „pusta ręka” jest powszechnie używany od 1929 roku, na Okinawie od 1936.
Często zadawane pytania
Czy Shuri-te to szkoła karate?
Nie. Shuri-te to jedna z linii, według których dzieli się karate z Okinawy ze względu na miejsce powstania, i nie ma założyciela, roku założenia ani własnej organizacji. Jej odnowicielem jest według prefektury Okinawa Matsumura Sokon, dziś niosą ją szkoły takie jak Kobayashi-ryu, Shorin-ryu czy Matsubayashi-ryu.
Jakie szkoły wywodzą się z Shuri-te?
Kobayashi-ryu Chibany Choshin (nazwane w 1933 roku), Shorin-ryu i Shorinji-ryu z linii Kyana Chotoku, Matsumura Shorin-ryu, Matsubayashi-ryu (razem z Tomari-te) i przez Funakoshiego Gichin japońskie Shotokan.
Kto wprowadził karate do szkół na Okinawie?
Itosu Anko. Według Okinawskiego Stowarzyszenia Promocji Tradycyjnego Karate kierował nauczaniem, gdy w 1901 roku karate włączono do wychowania fizycznego w szkole podstawowej, od 1905 roku uczył w prefekturalnej szkole średniej i seminarium nauczycielskim, a do nauczania stworzył pięć kata pinan. Nowsza rozprawa doktorska (Abe 2026) twierdzi jednak, że w szkołach średnich było to fakultatywne kółko.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.