Bruce Lee

Podstawowe informacje

Data urodzenia27/11/1940

Data śmierci20/7/1973

Kraj pochodzeniaHongkong

ZawódAktor

Znany również jakoLee Jun-fan

Biografia

Bruce Lee, właśc. Lee Jun-fan, był aktorem i założycielem Jeet Kune Do. Urodził się 27 listopada 1940 w San Francisco, a jego ojcem był śpiewak opery kantońskiej Lee Hoi-chuen. Zmarł 20 lipca 1973 w Kowloon w Hongkongu w wieku 32 lat na obrzęk mózgu, jednak dokładna przyczyna śmierci pozostaje sporna.

Wing Chun zaczął trenować około 1953 roku, nauczycielem był Ip Man. Bruce Lee Foundation podaje rok 1954, a strona rodzinna pięć lat nauki. Jako nauczyciel jest wymieniany także Wong Shun Leung. W St. Francis Xavier's College boksował, a trenerem był brat zakonny Edward Muss, w 1958 roku wygrał hongkoński szkolny turniej bokserski.

Na Long Beach International Karate Championships w 1964 roku zaprezentował „cios z jednego cala” i pompki na dwóch palcach. Tego samego roku stoczył sporną walkę z Wong Jack-manem: według Wonga trwała 20–25 minut, według Lee zakończyła się jego zwycięstwem po trzech minutach. Lee był niezadowolony z wyniku, a walka wpłynęła na rozwój jego koncepcji walki. W 1967 roku założył Jeet Kune Do, oparte na filozofii „stylu bez stylu” i na pierwszeństwie praktyczności przed sztywną formą. Wśród jego uczniów byli Dan Inosanto, Taky Kimura i Ted Wong. Książka Tao of Jeet Kune Do ukazała się dopiero po jego śmierci.

Pierwszą główną rolę w dorosłym życiu zagrał w filmie The Big Boss (1971), potem były Fist of Fury (1972), The Way of the Dragon (1972), który także wyreżyserował i napisał, oraz Enter the Dragon (1973). Game of Death (1978) ukończono po jego śmierci z użyciem dublera. Według jego żony, Lindy Lee Cadwell, serial Kung Fu (1972) z Davidem Carradinem wywodził się z jego pomysłu. Biograf Matthew Polly twierdzi jednak, że serial wymyślili Ed Spielman i Howard Friedlander, którzy mieli pomysł już w 1969 roku.

Młodość

Bruce Lee urodził się 27 listopada 1940 roku w szpitalu przy Jackson Street w San Francisco jako czwarte dziecko Lee Hoi-chuena i Grace Ho. Mając około trzech miesięcy, wrócił z rodzicami do Hongkongu, gdzie wychowywał się do osiemnastego roku życia i przeżył japońską okupację od 1941 do 1945 roku.

Jako dziecięcy aktor pojawił się według Bruce Lee Foundation w pierwszym filmie w 1941 roku, a do osiemnastego roku życia zagrał w około dwudziestu filmach. Według Wikipedii uczęszczał do La Salle College, a w 1956 roku przeniósł się do St. Francis Xavier College. W kwietniu 1959 roku odpłynął ze stu dolarami do San Francisco i osiadł w Seattle, gdzie uczęszczał do Edison Technical School, a potem na University of Washington. Strona rodzinna podaje jako kierunek filozofię, artykuł uniwersytecki z 1999 roku dramat.

Szkolenie i nauczyciele

Według Wikipedii do Ip Mana i jego Wing Chun trafił w 1953 roku przez Williama Cheunga. Strona rodzinna podaje, że zaczął w wieku trzynastu lat około 1953 roku i uczył się u Ip Mana pięć lat, Bruce Lee Foundation umieszcza początek w 1954 roku.

Na St. Francis Xavier College trenował według Wikipedii boks pod kierunkiem brata zakonnego Edwarda Mussa, a w 1958 roku wygrał hongkoński szkolny turniej bokserski. Tego samego roku został według fundacji także mistrzem Hongkongu w tańcu cha-cha.

Wkład i innowacje

W 1963 roku otworzył w Seattle pierwszy Jun Fan Gung Fu Institute, a w 1964 roku wraz z Jamesem Yimm Lee drugi w Oakland. Na początku 1963 roku wydał własnym nakładem książkę Chinese Gung Fu: The Philosophical Art of Self-Defense. W sierpniu 1964 roku pokazał na turnieju Eda Parkera w Long Beach cios z jednego cala i pompki na dwóch palcach, co zaowocowało zaproszeniem na próbne zdjęcia od producenta Williama Doziera. Rolę Kato w serialu The Green Hornet grał od września 1966 do marca 1967 roku w 26 odcinkach.

W 1967 roku otworzył trzeci instytut w chińskiej dzielnicy Los Angeles i tego samego roku po raz pierwszy pojawiła się na piśmie nazwa Jeet Kune Do. Według Wikipedii zamknął szkoły około dwóch lat przed śmiercią i uczył dalej prywatnie. Filmami The Big Boss (1971), Fist of Fury (1972), The Way of the Dragon (1972), który napisał i wyreżyserował, oraz Enter the Dragon (1973), pierwszą hongkońsko-amerykańską koprodukcją ze studiem Warner Bros., wprowadził sztuki walki do głównego nurtu światowego kina. Książka Tao of Jeet Kune Do ukazała się w 1975 roku z notatek, które pisał po urazie pleców w 1970 roku. Część tekstu stanowią przepisane fragmenty innych autorów.

Filozofia i zasady

Jeet Kune Do według słów Lee nie miało być nowym stylem. Według Wikipedii porównywał je do łodzi, która służy do przeprawy przez wodę i po dobiciu do brzegu należy ją zostawić. Hasło Walk On, idź dalej, napisał według strony rodzinnej na wizytówce po urazie pleców i okresie, gdy nie udawało mu się przebić w Hollywood. W wywiadzie telewizyjnym z Pierre Bertonem w grudniu 1971 roku zacytował Konfucjusza, że pod niebem jest tylko jedna rodzina, a ludzie są tylko różni.

Legendy i udokumentowane fakty

Co do walki z Wong Jack-manem z 1964 roku istnieją dwie wersje. Lee i jego żona Linda Lee Cadwell twierdzą, że Lee wygrał po około trzech minutach, Wong i świadek William Chen utrzymują, że walka trwała od dwudziestu do dwudziestu pięciu minut i nie było wyraźnego zwycięzcy.

Wokół śmierci powstało wiele legend, od pojedynku po narkotyki. Oficjalne dochodzenie wskazało jako przyczynę nadwrażliwość na składnik leku Equagesic, która wywołała obrzęk mózgu, a biograf Matthew Polly przypisuje załamanie udarowi cieplnemu.

Według Lindy Lee Cadwell serial Kung Fu wywodził się z pomysłu Lee, a studio mu go odebrało. Polly dochodzi jednak do wniosku, że serial wymyślili Ed Spielman i Howard Friedlander z pomysłem z 1969 roku. Cios z jednego cala bywa przedstawiany jako nadludzka siła, w teście programu MythBusters technika osiągnęła jednak mniej więcej połowę siły klasycznego ciosu.

Dziedzictwo

Lee zmarł 20 lipca 1973 roku. Jego uczniowie Dan Inosanto, Taky Kimura, Ted Wong i Jesse Glover przekazywali jego system dalej, a Jeet Kune Do według Wikipedii rozdzieliło się na kilka nurtów, na przykład Jun Fan Jeet Kune Do i JKD Concepts. Jego spuścizną zarządza Bruce Lee Foundation, założona przez córkę Shannon Lee i wdowę Lindę Lee Cadwell, która organizuje dziecięcy obóz Camp Bruce Lee i przyznaje stypendia. Firma Bruce Lee Enterprises została formalnie uruchomiona w 2011 roku.

Gwiazdę w hollywoodzkiej Alei Gwiazd otrzymał 28 kwietnia 1993 roku. Magazyn Time zaliczył go w 1999 roku do stu najbardziej wpływowych ludzi stulecia, a pomniki stoją mu od 2005 roku w Mostarze i w Hongkongu, a od 2013 roku w chińskiej dzielnicy Los Angeles.

Nauczyciele, uczniowie i rodzina

Powiązane sztuki walki

Broń

Dzieła i źródła

Osiągnięcia i wyróżnienia

• Mistrzostwa krajowe1. miejsce · 1958

Cytaty

Filmografia

Rola w filmie nie oznacza, że dana osoba naprawdę ćwiczy tę sztukę — to jest wskazane wyżej.