Jeet Kune Do
截拳道System, który Bruce Lee nazwał w 1967 roku. Wywodzi się z Wing Chun, dodał szermierkę i boks, a z góry zadane formy odrzucił. Dziś uczą go linie Original JKD i JKD Concepts.
Podstawowe informacje
Stany ZjednoczoneCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Jeet Kune Do
O sztuce walki Jeet Kune Do
Jeet Kune Do stworzył Bruce Lee w Stanach Zjednoczonych i nazwał je w 1967 roku. Nazwa oznacza dosłownie drogę zatrzymującej pięści i interpretuje się ją jako drogę przechwytującą pięść: atak przeciwnika ma zostać przerwany, zanim dotrze do celu. Lee uczył się w Hongkongu Wing Chun u Ip Mana, któremu przedstawił go w 1953 roku William Cheung. Od 1959 roku uczył w Seattle własnej wersji nazwanej Jun Fan Gung Fu, kolejne instytuty otworzył w Oakland (1964) i w chińskiej dzielnicy Los Angeles (1967). Po prywatnej walce z Wong Jack-manem w Oakland w 1964 roku, której przebieg obie strony opisują różnie, zaczął zmieniać swój trening.
Czytaj dalej
Z Wing Chun przejął teorię linii środkowej, trapping oraz jednoczesną obronę z atakiem. Z szermierki dodał stop hit i stop kick, czyli trafienie w rozpoczynający się atak, a z boksu zachodniego pracę rąk i nóg. Trening rozróżnia cztery dystanse: kopnięcia, uderzenia, trapping i grappling. Kopnięcia mierzą w golenie, kolana, uda i środek ciała, wyżej nie. Z góry zadane formy Lee odrzucał jako ograniczające. Lee zmarł 20 lipca 1973 roku. JKD formalnie nigdy nie skodyfikował i do nauczania osobiście certyfikował tylko trzy osoby: Taky Kimurę, Jamesa Yimm Lee i Dana Inosanto. Stąd pochodzą dwie linie. Original (Jun Fan) JKD uczy tego, czego uczył Lee, JKD Concepts wokół Dana Inosanto traktuje JKD jako ciągły rozwój i dodaje grappling oraz filipińskie kali i eskrimę. Zawodów JKD nie ma, a jak trenuje się w nim przeciw oporowi, nie udało nam się potwierdzić w źródłach. Notatki Lee ukazały się pośmiertnie w 1975 roku jako książka Tao of Jeet Kune Do.
Historia
Jeet Kune Do stworzył Bruce Lee w Stanach Zjednoczonych. Od 1959 lub 1960 roku uczył w Seattle Jun Fan Gung Fu, swojej wersji Wing Chun, którego uczył się w Hongkongu u Ip Mana i Wong Shun Leunga. Drugi instytut otworzył w 1964 roku w Oakland z Jamesem Yimm Lee, trzeci w 1967 roku w chińskiej dzielnicy Los Angeles. Po prywatnej walce z Wong Jack-manem w Oakland w 1964 roku, której długość i zwycięzcę strony opisują różnie, Lee powiedział, że Wing Chun nie był zbyt praktyczny, i zaczął zmieniać trening. Podstawowe koncepty nakreślił w 1965 roku w wywiadzie, nazwę Jeet Kune Do nadał systemowi w 1967 roku. Dosłownie oznacza ona drogę zatrzymującej pięści, interpretuje się ją jako drogę przechwytującej pięść. Szkoły Lee oficjalnie zamknął dwa lata przed śmiercią, a program kazał uczyć prywatnie. Zmarł 20 lipca 1973 roku i JKD formalnie nigdy nie skodyfikował. Jego notatki ukazały się w 1975 roku jako książka Tao of Jeet Kune Do.
Technika
Podstawę tworzą trzy źródła: Wing Chun, boks zachodni i szermierka. Z Wing Chun Lee przejął teorię linii środkowej, trapping oraz jednoczesną obronę z atakiem, z szermierki stop hit i stop kick, czyli trafienie w rozpoczynający się atak. Wśród innych wpływów podaje się judo, jujutsu, savate, arnis, taekwondo, tai chi i catch wrestling. Trening rozróżnia cztery dystanse walki: kopnięcia, uderzenia, trapping i grappling, ćwiczone w równej mierze. Kopnięcia mierzą w golenie, kolana, uda i środek ciała, wyżej nie. Ataki dzieli się na pięć sposobów: prosty pojedynczy atak, atak z unieruchomieniem ręki lub nogi, stopniowy atak pośredni, atak kombinacją i atak przez zwabienie.
Trening
Trening samego Lee łączył ćwiczenia siłowe, bieganie dla wytrzymałości, rozciąganie i poranną medytację. Stosował ćwiczenia indyjskiego zapaśnika Great Gamy, między innymi izometrię i przysiady. Według Black Belt wykonywał ćwiczenia izometryczne dwa lub trzy razy w tygodniu, każde przez 6 do 12 sekund z maksymalnym wysiłkiem. Pochylając się ze zbyt ciężką sztangą, bez rozgrzewki nabawił się urazu pleców i przez miesiące był przykuty do łóżka. Rok urazu Black Belt podaje jako 1969, a Bruce Lee Foundation jako 1970. W czasie rekonwalescencji według fundacji studiował fizykę, biomechanikę, żywienie i teorię treningu. Przedramiona kondycjonował ćwiczeniami Da Sam Sing i pracował z drewnianym manekinem Mook Yan Jong, który w JKD symuluje przeciwnika z czterema kończynami. W Seattle po 1959 roku Lee zaczął uczyć w zaułku za restauracją, w parkach i w niedziele w pustych garażach. Według HistoryLink dostosowywał nauczanie do mocnych i słabych stron każdego ucznia i obok walki uczył kultury chińskiej. Z góry ustalone formy odrzucał jako ograniczające, a techniki chciał oceniać według ich zastosowania w walce. Uczniów prowadzi się do poznawania wszystkich form walki. Struktury lekcji w dzisiejszych szkołach w źródłach nie znaleźliśmy.
Stopnie i postępy
Systemu pasów w JKD nie znaleźliśmy. Do nauczania Lee osobiście certyfikował trzy osoby: Taky Kimurę, Jamesa Yimm Lee i Dana Inosanto. Według nekrologu w dzienniku Rafu Shimpo Taky Kimura miał 5. stopień Jun Fan Gung Fu, a cytowane tam oświadczenie jego rodziny podaje 7. stopień. Uczył za darmo w piwnicy rodzinnego sklepu, prowadził małe grupy pod hasłem keep the numbers low, but the quality high i jako jedynego instruktora certyfikował swojego syna Andy'ego. Skali obowiązującej we wszystkich liniach nie znaleźliśmy. Nie udało nam się potwierdzić, czy i jak dziś jakaś organizacja certyfikuje instruktorów. Indiana University dzieli naukę na kurs podstawowy i średni, po jednym punkcie kredytowym, ale to kursy uniwersyteckie, nie stopnie.
Dla kogo
Programu JKD dla dzieci z limitem wieku ustalonym przez organizację, zawodów dzieci, zakazów, ochraniaczy ani badań nad urazami nie znaleźliśmy. Według Bruce Lee Foundation Lee otwarcie uczył ludzi wszystkich ras, w każdym wieku i obu płci. W jego instytucie w Seattle jesienią 1963 roku miesięczna opłata wynosiła 22 dolary, dla juniorów 17 dolarów. Nauka nie zawsze była publiczna: szkoła w Oakland przeniosła się później do garażu Jamesa Yimm Lee, a wstęp był tylko na zaproszenie. Według Newsweeka tradycyjni mistrzowie w San Francisco chcieli zakazać Lee uczenia nie-Chińczyków poprzez walkę z Wong Jack-manem, inni autorzy upatrują przyczyny raczej w jego krytyce dawnych mistrzów. Część uczniów Lee przyszła z innych sztuk. Karateka Joe Lewis trenował z nim prywatnie JKD w latach 1967 i 1968, a Jerry Poteet przeszedł do Lee od kenpo u Eda Parkera, gdy Lee otworzył trzeci instytut w Los Angeles. Po zdjęciu serialu The Green Hornet w 1967 roku Lee uczył prywatnie gwiazdy Hollywood. Bruce Lee Foundation wymienia wśród jego uczniów Steve'a McQueena, Jamesa Coburna, Romana Polanskiego, Sharon Tate i Kareema Abdul-Jabbara. Dziś JKD uczy się także na uniwersytetach, a Indiana University Bloomington oferuje kurs Jeet Kune Do Concepts bez wymagań wstępnych.
Zawody
Jeet kune do nie ma zawodów. Według naszych poszukiwań żadna organizacja nie opublikowała przepisów zawodów ani nie organizuje mistrzostw. Według magazynu Black Belt na zajęciach JKD Concepts sparuje się w ochraniaczach, a część uczniów postanowiła walczyć w turniejach pełnokontaktowych według innych przepisów. Campbell McLaren, pierwszy producent wykonawczy UFC, stwierdził, że Lee i jeet kune do odegrali w początkach UFC dużą rolę. Dziennik Variety pisze, że JKD bywa określane jako pionier współczesnego MMA.
Sprzęt
Przepisanego ubioru, ochraniaczy ani rękawic nie znaleźliśmy. Pomoce wymieniane w JKD to drewniany manekin Mook Yan Jong i przyrządy do kondycjonowania przedramion. Według fotografii Bruce Lee Foundation Lee używał w Seattle około 1963 i 1964 roku drewnianego manekina i worków z piaskiem. Fundacja podaje, że projektował mniej sztywne pomoce treningowe, które miały naśladować nieprzewidywalny ruch żywego przeciwnika. Magazyn Black Belt pisze, że często kopał w tarczę wywodzącą się z futbolowej tarczy Rawlings, którą przedstawił mu Dan Inosanto, a tarcza jest widoczna w serialu Longstreet i w filmie The Way of the Dragon. Broni jako części systemu nie udało nam się potwierdzić. Lee uczył się u Dana Inosanto nunczaku i kija, a gałąź JKD Concepts obejmuje filipińskie kali i eskrima.
Filozofia
Lee czerpał z buddyzmu zen, konfucjanizmu i taoizmu, a za cechę JKD uznawał skuteczność, bezpośredniość i prostotę. Maksymę absorb what is useful, disregard that which is useless powszechnie się mu przypisuje. Interesował się Jiddu Krishnamurtim, znane jest jego zdanie Be formless, shapeless, like water. Symbolem JKD jest taijitu ze zdaniami Using no way as way i Having no limitation as limitation. Nazwę Lee określił jako zwykłe imię, które po spełnieniu celu należy odrzucić jak łódź po przepłynięciu rzeki. Później żałował jej, bo sugerowała sztywne granice, a JKD opisywał jako styl bez stylu, proces, a nie produkt. W liście do Wong Shun Leunga z 1970 roku napisał, że istotne jest, by nie trenować z uprzedzeniami.
Style i szkoły
Bruce Lee uczył swojej sztuki najpierw jako Jun Fan Gung Fu, własnej wersji Wing Chun nazwanej od jego chińskiego imienia. Pierwszy instytut otworzył w Seattle w piwnicy rodzinnego sklepu swojego asystenta Taky Kimury, a instytut w chińskiej dzielnicy Los Angeles 5 lutego 1967 roku z asystentem Danem Inosanto. Według magazynu Black Belt pierwotne zajęcia JKD odbywały się prywatnie w ogrodzie Lee w Monterey Park, bez reklamy, i kładły nacisk na prosty cios wiodącą ręką oraz kopnięcie boczne. Terminologia pochodzi z Wing Chun, boksu i szermierki. Po śmierci Lee powstały dwa podejścia. Original JKD według własnego opisu trzyma się tego, czego uczył Lee. JKD Concepts wokół Dana Inosanto wywodziło się według Black Belt głównie z Jun Fan gung fu i boksu zachodniego i dodało odchylanie ataków, dźwignie na nogi, rzuty i walkę w parterze. Według Variety Inosanto był jednym z trzech zawodników, których Lee wyszkolił do nauczania. Bruce Lee Foundation, założona przez córkę Lee, Shannon Lee, jest organizacją charytatywną z programem Warrior Academy i w swojej witrynie internetowej nie podaje certyfikacji instruktorów.
Dziś
Po śmierci Lee nauczanie rozdzieliło się na dwie linie. Original (Jun Fan) JKD wokół Taky Kimury, Jamesa Yimma Lee, Jerry'ego Poteeta i Teda Wonga uczy według własnego opisu tylko tego, czego uczył Lee. JKD Concepts wokół Dana Inosanto, Richarda Bustillo i Larry'ego Hartsella traktuje JKD jako ciągły rozwój i dodaje grappling, kali i eskrimę. Jednolitego organu zarządzającego nie znaleźliśmy. Z JKD wywodzą się Wing Chun Do Jamesa DeMile'a, jednego z pierwszych uczniów Lee w Seattle, a także Non-Classical Gung Fu i Wei Kuen Do. JKD uchodzi za prekursora MMA z powodu hybrydowego podejścia. Zawodów w JKD nie ma, a przepisów zawodów żadnej organizacji nie znaleźliśmy. Chad Stahelski, reżyser filmów o Johnie Wicku, studiował JKD u Dana Inosanto i uczył w jego szkole w Los Angeles.
W kulturze
Na Zachodzie Bruce Lee zasłynął najpierw jako Kato w serialu The Green Hornet (1966–1967), który dla wielu widzów był pierwszym zetknięciem z kung fu. Według TCM The Big Boss z 1971 roku był do tej pory najbardziej dochodowym filmem w Hongkongu, Fist of Fury z 1972 roku go przebił, a The Way of the Dragon był pierwszym hongkońskim filmem kręconym w Europie. Enter the Dragon z 1973 roku, pierwsze wspólne przedsięwzięcie hongkońskich i amerykańskich producentów, był ostatnim ukończonym filmem Lee, a wszystkie sceny walk sam w nim wychoreografował. Lee zmarł krótko przed premierą. W 2004 roku Library of Congress wpisała go do National Film Registry. Film Game of Death z 1978 roku powstał z około 11 do 12 minut ujęć Lee z 1972 roku, resztę zagrali dublerzy. Lee zmierzył się w nim z Danem Inosanto i koszykarzem Kareemem Abdul-Jabbarem. Żółty kombinezon Lee z tego filmu przejął Quentin Tarantino do filmu Kill Bill (2003). Notatki Lee ukazały się w 1975 roku jako książka Tao of Jeet Kune Do.
Ciekawostki
Nazwa jeet kune do po raz pierwszy pojawia się w dzienniku Lee 9 lipca 1967 roku. Lee długo opierał się nadawaniu nazwy, bo nie chciał utrwalać istoty swojej sztuki. Sylaba jeet oznacza w kantońskim przechwycić lub zatrzymać. Lee opisywał JKD jako sztukę walki bez walki i formę bez formy, a w swoich stopniach doskonalenia rozróżniał cząstkowość, płynność i pustkę. W serialu The Green Hornet walki Lee kręcono w zwolnionym tempie, bo jego ruchy były zbyt szybkie dla kamer telewizyjnych. Do Hollywood sprowadziły go pokazy w Long Beach w 1964 roku. Po walce z Wong Jack-manem w tym samym roku Lee według Mental Floss czuł, że walka trwała zbyt długo, i zaczął trenować ciężej. Jego nauczyciel Ip Man zmarł w Hongkongu 2 grudnia 1972 roku.
Często zadawane pytania
Kto uczył Bruce'a Lee?
Bruce Lee zaczął w wieku 13 lat w 1953 roku uczyć się Wing Chun u Ip Mana w Hongkongu. Pozostał przy nim i jego najlepszych uczniach aż do wyjazdu do USA w 1959 roku.
Jaką sztukę walki uprawiał Bruce Lee?
Podstawą był Wing Chun, którego Lee nauczył się u Ip Mana. W USA uczył swojej wersji pod nazwą Jun Fan Gung Fu, a w 1967 roku nazwał swoje podejście jeet kune do. Dodał do niego elementy boksu i szermierki.
Czy jeet kune do to prawdziwa sztuka walki?
Jeet kune do to system walki Bruce'a Lee, nauczany do dziś w dwóch głównych liniach. Nie ma zawodów ani przepisów zawodów, ale według magazynu Black Belt na zajęciach prowadzi się sparingi w ochraniaczach. Variety pisze, że JKD bywa nazywane pionierem współczesnego MMA.
Co oznacza jeet kune do?
Jeet kune do oznacza drogę przechwytującej pięści. Sylaba jeet oznacza w kantońskim przechwycić lub zatrzymać i odnosi się do zasady uderzenia w rodzący się atak, którą Lee przejął z szermierki.
Kiedy powstało jeet kune do?
Bruce Lee nadał swojemu podejściu nazwę jeet kune do w 1967 roku, w jego dzienniku nazwa pojawia się po raz pierwszy 9 lipca 1967 roku. Wychodził od Jun Fan Gung Fu, którego uczył w USA od przełomu lat 50. i 60.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.