Bokator
ល្បុក្កតោKhmerska sztuka walki z uderzeniami, chwytami, walką w parterze i bronią, od 2022 roku na Reprezentatywnej Liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
Podstawowe informacje
KambodżaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Bokator
O sztuce walki Bokator
Bokator, pełną nazwą Kun Lbokator, to khmerska sztuka walki z Kambodży. Komitet UNESCO wpisał ją w 2022 roku na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości jako Kun Lbokator, tradycyjne sztuki walki w Kambodży. W decyzji komitetu stoi, że sztuka sięga pierwszego wieku, co jest przekazem przejętym z nominacji. Założyciela ani roku powstania sztuki nie udało nam się znaleźć w źródłach.
Czytaj dalej
Artykuł w serwisie internetowym kambodżańskiego ministerstwa spraw zagranicznych, przejęty z portalu IntoCambodia, tłumaczy nazwę jako bicie lwa i podaje, że jest to walka z bliska gołymi rękami, na ziemi i z bronią, której podobno używały wojska z czasów Angkoru. Według tego samego artykułu ćwiczy się uderzenia kolanami, łokciami, rękami, nogami i głową, a z broni powszechnie używa się krótkich kijów. Państwowy spis niematerialnego dziedzictwa z 2017 roku dzieli system na dwanaście zestawów, z których osiem jest bez broni, dwa z drewnianym kijem i dwa z mieczami i włóczniami. Według tego samego artykułu ministerstwa za reżimu Czerwonych Khmerów w latach 1975 do 1979 praktykujący zostali wymordowani, uciekli albo ukrywali swoją wiedzę. Mistrz San Kim Sean, który bokatoru uczył się od trzynastego roku życia, wyjechał w 1979 roku przez tajlandzki obóz uchodźców do Stanów Zjednoczonych. Według gazety Phnom Penh Post wrócił do Kambodży po raz pierwszy w 1995 roku, by szukać w prowincjach ukrytych mistrzów. We wrześniu 2006 roku odbyły się według tej samej gazety pierwsze ogólnokrajowe mistrzostwa w bokatorze, według zasad, które stworzył San Kim Sean. Bokator pojawił się w 2023 roku na Igrzyskach Azji Południowo-Wschodniej (SEA Games) w Phnom Penh. Decyzja UNESCO podaje, że sztukę podtrzymują mistrzowie wraz z uczniami, a szkolenie i dokumentację wspiera federacja bokatoru założona w 2004 roku.
Historia
Komitet UNESCO wpisał Kun Lbokator, tradycyjne sztuki walki w Kambodży, na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości w 2022 roku na swojej siedemnastej sesji. Według artykułu w serwisie internetowym kambodżańskiego ministerstwa spraw zagranicznych stało się to 29 listopada 2022 roku w marokańskim Rabacie, a bokator był szóstym kambodżańskim wpisem. Decyzja komitetu o tej sztuce podaje, że sięga ona pierwszego wieku. Komitet uznał jednak tylko dwa kryteria za częściowo spełnione, w jednym z nich dlatego, że nominacja nie udokumentowała zgody szerszych zainteresowanych społeczności.
Czytaj dalej
Artykuł ministerstwa, przejęty z portalu IntoCambodia, podaje, że bokator był podobno systemem walki z bliska wojsk z czasów Angkoru, i twierdzi, że reliefy przy filarach wejściowych świątyni Bayon przedstawiają zapaśników i wojowników atakujących łokciami. Green nie wspomina o bokatorze w encyklopedii Martial Arts of the World. Według agencji AFP khmerski styl walki początkowo zniechęcali francuscy kolonizatorzy, a w latach siedemdziesiątych prześladował go reżim Czerwonych Khmerów. Artykuł ministerstwa dodaje, że po Czerwonych Khmerach okupacja wietnamska zakazała rodzimych sztuk walki. Według gazety Phnom Penh Post z 2006 roku San Kim Sean zaczął uczyć się bokatoru w wieku trzynastu lat i ćwiczył do 1975 roku. W 1979 roku uciekł do tajlandzkiego obozu uchodźców, a stamtąd do Stanów Zjednoczonych, gdzie w Houston, a później w Long Beach uczył hapkido. Do Kambodży wrócił po raz pierwszy w 1995 roku i szukał w prowincjach mistrzów, którzy ze strachu się ukrywali. Według tej samej gazety z 2017 roku założył Kambodżańską Federację Bokatoru i Kambodżańską Akademię Bokatoru oraz wydał mniej więcej dwustustronicową książkę o historii bokatoru.
Czym się różni
Artykuł w serwisie internetowym ministerstwa spraw zagranicznych zwraca uwagę na częsty błąd, że nazwa lbokator oznacza wszystkie khmerskie sztuki walki, chociaż chodzi tylko o jeden konkretny styl. Państwowy spis niematerialnego dziedzictwa z 2017 roku prowadzi jednak ten element pod nazwą Kbach Kun Khmer, czyli khmerskie sztuki walki, wskazując, że ma różne nazwy lokalne, a najbardziej znana z nich to Kun Bokator. Dziennik The Cambodia Daily używa natomiast podobnej nazwy Kbach Kun Boran Khmer dla khmerskiego kickboxingu ringowego. Angielska Wikipedia określa Kbach Kun Khmer Boran jako pojęcie nadrzędne dla wszystkich khmerskich sztuk walki. Spór o to, która nazwa jest nadrzędna, toczą także sami mistrzowie. Według gazety Phnom Penh Post z 2017 roku San Kim Sean twierdzi, że pojęciem nadrzędnym jest Yuthakun Khorm, natomiast założyciel federacji o tej nazwie You Sinet uważa l'bokator tylko za technikę walki kijami. Artykuł ministerstwa dodaje, że podobne praktyki mają sąsiednie kraje, które kiedyś należały do Imperium Khmerskiego, na przykład muay thai w Tajlandii i muay lao w Laosie.
Technika
Państwowy spis niematerialnego dziedzictwa z 2017 roku podaje, że w bokatorze walczy się rękami, łokciami, kolanami, nogami, kijami lub mieczami. System ma według spisu dwanaście zestawów w trzech częściach. Zestawy od pierwszego do ósmego są bez broni, dziewiąty i dziesiąty z drewnianym kijem, jedenasty i dwunasty z mieczami i włóczniami. Artykuł w serwisie internetowym ministerstwa spraw zagranicznych podaje uderzenia kolanami, łokciami, rękami, nogami i głową, uderzenia piszczelą, dźwignie i walkę w parterze, a jako zwykłą broń krótkie kije. Gazeta Phnom Penh Post w 2006 roku wymieniła style zwierzęce, między nimi króla małp, lwa, słonia, krokodyla, kaczkę, kraba, konia, ptaka i smoka, i styl apsary. Według agencji AFP styl używa obok uderzeń i kopnięć łokci i kolan, dźwigni i chwytów.
Trening
Decyzja komitetu UNESCO podaje, że nosicielami są mistrzowie, pomocniczy nauczyciele, adepci i inni zwolennicy, a sztuka jest przekazywana w szkołach treningowych, klubach, na turniejach i w edukacji formalnej. Mistrzowie, o niektórych z nich wierzy się, że mają moc leczniczą i ochronną, uczą według UNESCO adeptów ich obowiązków wobec wrażliwych społeczności, przyrody, sprawiedliwości i pokoju. Artykuł w serwisie internetowym ministerstwa spraw zagranicznych podaje, że każdy trening zaczyna się modlitwą do Brahmy i że bokator ćwiczy się razem z tańcem, muzyką, naturalnym lecznictwem, przedmiotami świętymi, tatuażem i bronią. Uczeń musi najpierw opanować uderzenia i obronę gołymi rękami i nogami, a broń przychodzi na kolej dopiero potem. Wojownicy noszą wokół pasa złożoną chustę krama, a na głowie i ramionach niebieskie i czerwone jedwabne sznury sangvar day, o których kiedyś wierzono, że są zaczarowane, a dziś są głównie obrzędowe.
Stopnie i postępy
Według gazety Phnom Penh Post z 2006 roku kolor chusty krama pokazuje poziom wojownika, najniższy biały, najwyższy czarny. Poziomów pośrednich nie udało nam się znaleźć w źródłach. Według artykułu w serwisie ministerstwa mistrzowie ćwiczą co najmniej pięć lat, pomocniczy nauczyciele to uzdolnieni adepci wybrani spośród siebie, a adepci to uczniowie szkolni lub wieśniacy z okolic szkół treningowych.
Zawody
Według artykułu w serwisie ministerstwa spraw zagranicznych pierwsze ogólnokrajowe zawody w bokatorze odbyły się od 26 do 29 września 2006 roku na Stadionie Olimpijskim w Phnom Penh, a przybyli mistrzowie z drużynami z dziewięciu prowincji. Phnom Penh Post nazwał je pierwszymi zawodami w bokatorze według zasad, które stworzył San Kim Sean, i podała 307 uczestników. Według agencji AFP na Igrzyskach Azji Południowo-Wschodniej (SEA Games) w Phnom Penh w 2023 roku kun bokator był w programie z walkami i pokazowymi rundami z kijami i dużymi ostrzami. Walkom towarzyszy muzyka na żywo z tradycyjnymi piszczałkami i bębnami, a wojownicy noszą złocone spodenki, opaski na ramionach i opaskę na głowie. Laotian Times pisał o pierwszych mistrzostwach Azji Południowo-Wschodniej w kun bokatorze w kwietniu 2023 roku, które były przygotowaniem do igrzysk, a startowali w nich sportowcy z Kambodży, Laosu, Wietnamu i Filipin.
Dziś
Decyzja komitetu UNESCO podaje, że żywotność sztuki zapewniają mistrzowie, którzy szkolą pojedyncze osoby, a szkolenie i dokumentację wspiera federacja bokatoru założona w 2004 roku. Bokator wpisano na państwowy spis niematerialnego dziedzictwa w 2017 roku. Komitet wezwał Kambodżę do wprowadzenia środków na rzecz bezpieczeństwa i zdrowia ćwiczących. Artykuł w serwisie ministerstwa spraw zagranicznych podaje około siedmiu tysięcy ćwiczących i dwunastu wielkich mistrzów, do których należy San Kim Sean, oraz szkoły społecznościowe w trzynastu prowincjach, między innymi w Kampot, Takeo i Siem Reap. Według niego bokator ćwiczą także rodacy w Stanach Zjednoczonych, w Europie i w Australii. Gazeta Phnom Penh Post pisała w 2017 roku, że San Kim Sean prowadzi w Siem Reap pierwszą w kraju akademię bokatoru.
Ciekawostki
Według artykułu w serwisie ministerstwa spraw zagranicznych bokator pojawił się w 2017 roku w kambodżańskim filmie akcji Jailbreak i jest częścią tańca muzycznego chhay yam oraz teatru lkhon bassac. Państwowy spis niematerialnego dziedzictwa podaje, że khmerskie sztuki walki są znane także ze sztuk teatralnych bassac i z tańca w maskach khol. San Kim Sean powiedział w dokumencie Surviving Bokator, cytowanym przez agencję AFP, że trzy razy prawie zginął.
Często zadawane pytania
Czy bokator jest na liście UNESCO?
Tak. Komitet UNESCO wpisał Kun Lbokator, tradycyjne sztuki walki w Kambodży, na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości w 2022 roku.
Co oznacza słowo bokator?
Artykuł w serwisie internetowym kambodżańskiego ministerstwa spraw zagranicznych tłumaczy nazwę Kun Lbokator jako bicie lwa, od słów bok, bić, i tor, lew.
Kto odnowił bokator po Czerwonych Khmerach?
Gazeta Phnom Penh Post pisze, że mistrz San Kim Sean po raz pierwszy wrócił z wygnania w USA w 1995 roku i szukał ukrytych mistrzów, a pierwsze ogólnokrajowe mistrzostwa w bokatorze w 2006 roku odbyły się według zasad, które stworzył.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.