Bando
Birmańska sztuka walki bez broni, część zbiorczego thaing, którą do Stanów Zjednoczonych przywiózł Maung Gyi.
Podstawowe informacje
MjanmaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Bando
Bando to birmańska sztuka walki bez broni. Źródła używają tego słowa na dwa sposoby. W encyklopedii Martial Arts of the World Green podaje bando raz jako ogólne określenie birmańskich sztuk bez broni z dziewięcioma głównymi stylami według grup etnicznych, a raz jako konkretny system mieszany, który powstał w Military Athletic Club w 1933 roku. Według niego bando jest najbardziej znanym składnikiem szerszego określenia zbiorczego thaing, do którego należą też uzbrojony banshay, boks lethwei i zapasy naban. Angielska Wikipedia uważa używanie słowa bando dla wszystkich birmańskich sztuk walki za pomyłkę. Jednego założyciela nie udało nam się w źródłach znaleźć.
Czytaj dalej
Według Greena w 1933 roku pod nadzorem brytyjskim oddział strzelców gurkhijskich próbował ożywić birmańską walkę bez broni. Dziewięciu oficerów gurkhijskich w Military Athletic Club połączyło sztuki birmańskie z indyjskimi, tybetańskimi, chińskimi i nepalskimi, a wynik nazwano bando. W 1946 roku dziewięciu ocalałych członków klubu założyło w Birmie National Bando Association, której pierwszym przewodniczącym był U Ba Than Gyi. Green podaje, że styl tego stowarzyszenia i jego amerykańskiego oddziału ma dwanaście form zwierzęcych, wśród nich dzika, byka, kobrę, pytona, tygrysa i skorpiona, a w innym miejscu, że stowarzyszenie zwykle uczy dziewięciu form. Według niego uczniowie dowiadują się, że najbezpieczniej jest uniknąć ataku ruchem, krokiem, unikiem i przewrotem. Według American Bando Association i Wikipedii Maung Gyi, syn U Ba Than Gyi, przywiózł bando do Stanów Zjednoczonych. Według Greena założył i prowadzi American Bando Association, która łączy tradycyjne thaing z innymi systemami azjatyckimi i zachodnimi. Stowarzyszenie podaje, że powstało w 1967 roku.
Historia
Green w encyklopedii Martial Arts of the World określa thaing jako birmański termin na rodzime systemy walki dawnej Birmy, do którego należą bando, banshay, lethwei, naban i inne systemy etniczne i plemienne. Według niego bando jest najbardziej znanym z tych składników, a jego nazwę tłumaczy swobodnie jako drogę dyscypliny. W innym miejscu pisze, że słowo bando jest powszechnie używane dla sztuki bez broni i że ma dziewięć głównych stylów związanych z grupami etnicznymi, wśród nich styl birmański, czin, kaczin, karen, mon i szan. Według Greena upadek birmańskich sztuk walki zaczął się za okupacji brytyjskiej, ponieważ Brytyjczycy z powodu walki z partyzantami zakazali treningu z mieczami i włóczniami.
Czytaj dalej
Według Greena w 1933 roku pod nadzorem brytyjskim oddział strzelców gurkhijskich próbował ożywić birmańską walkę bez broni, a dziewięciu oficerów gurkhijskich w Military Athletic Club połączyło sztuki birmańskie z indyjskimi, tybetańskimi, chińskimi i nepalskimi. Wynik nazwano bando. Angielska Wikipedia, powołując się na Draegera, podaje, że klub powstał w Maymyo w północnej Birmie. W 1946 roku według Greena dziewięciu ocalałych członków klubu założyło National Bando Association, a jego przewodniczącym został U Ba Than Gyi, który żył od 1883 do 1968 roku. Według angielskiej Wikipedii Maung Gyi przedstawił zmienioną postać bando w Waszyngtonie 3 kwietnia 1960 roku, a American Bando Association została formalnie ustanowiona 15 czerwca 1967 roku na Uniwersytecie Ohio w Athens. Samo stowarzyszenie pisze, że Maung Gyi założył je w 1967 roku ku czci weteranów teatru działań Chiny, Birma, Indie z drugiej wojny światowej. Wikipedia dodaje, że w 2009 roku międzynarodowe stowarzyszenie bando zmieniło nazwę na International Thaing Bando Association.
Czym się różni
Relację bando do pozostałych birmańskich sztuk źródła opisują różnie. Green pisze, że bando, banshay, lethwei i naban nie są samodzielnymi dyscyplinami, lecz elementami thaing. Centrum UNESCO ICM podaje, że thaing obejmuje bando bez broni i banshay z bronią oraz że lethwei rozwinął się w samodzielną sztukę podobną do muay thai. Malezyjski dziennik New Straits Times dzieli thaing na sześć typów, obok bando i banshay także lethwei, naban i dwa rodzaje zapasów, leppan i lepwei. American Bando Association natomiast pisze, że używa słowa bando zamiast pojęcia thaing i że na własne potrzeby łączy bando i banshay w jedną dyscyplinę. Liczba form zwierzęcych różni się w zależności od szkoły. Green podaje dwanaście form według Draegera i Smitha, dziewięć, których zwykle uczy National Bando Association i stowarzyszenie amerykańskie, oraz szesnaście w stylu kaczin, o którym autor hasła Phil Dunlap, sam jego przedstawiciel, pisze, że w odróżnieniu od stylu amerykańskiego świadomie nie dążył do przejmowania obcych elementów. Lethwei jest według przekazu kaczin połączeniem form byka i dzika.
Technika
Green podaje, że uczniowie bando uczą się, iż najbezpieczniejszą strategią jest poruszać się przez zagrożenie lub wokół niego, dlatego główną taktyką są kroki, uniki, odskoki i przewroty. Obronę tworzą zasłony, odbicia i łamanie, atak to uderzenia i chwyty. Odporność psychiczną buduje według niego filozofia, która prowadzi do przyjęcia śmierci, a tym samym do uwolnienia od strachu. Styl National Bando Association i stowarzyszenia amerykańskiego ma według Greena dwanaście form zwierzęcych: dzika, byka, kobrę, jelenia, orła, małpę, ptaka ryżowego, panterę, pytona, skorpiona, tygrysa i żmiję. Dzik oznacza odwagę, napór oraz uderzenia łokciem i kolanem, kobra atak na górne czułe punkty, a żmija na dolne. Formy łączą uderzenia i chwyty i mają podobno uczyć nie tylko fizycznej, ale i psychicznej postawy zwierzęcia. Angielska Wikipedia podaje, że bando zostawia inicjatywę przeciwnikowi i opiera się na przeciwakcjach, więc ćwiczący najpierw się cofa i dopiero potem kontratakuje.
Trening
Odporność fizyczną buduje bando według Greena twardym hartowaniem, między innymi uderzeniami w lekko owinięte pnie drzew i rozrywaniem worków z ryżem i kamieniami. Kontrolowaną rywalizację uważa za pożądaną, ponieważ pozwala na techniki w pełnej szybkości, ale tradycyjny program zawiera też techniki ofensywne, które w sporcie są zakazane. Angielska Wikipedia opisuje nauczanie w szkołach bando tak, że najpierw ćwiczy się postawy i pracę nóg, tradycyjnie przez kilka miesięcy, potem zasłony i odbicia, a na końcu techniki ataku. Według niej technik uczy się w formach zwanych aka, solo, a potem z partnerami, a ostatnim krokiem są walki podobne do wolnego sparingu. American Bando Association podaje, że każdy uczeń uczy się co najmniej jednego podsystemu z dziedziny walki gołymi rękami, kijem i mieczem.
Stopnie i postępy
Pasy są udokumentowane głównie w American Bando Association. Według angielskiej Wikipedii awansuje się w niej kolorowymi pasami przejętymi z judo, zwykle białym, zielonym, brązowym i czarnym, a egzamin na czarny pas można zdawać najwcześniej po pięciu latach. Stowarzyszenie podaje, że kij wprowadza się na poziomie zielonego pasa po około dwóch latach, a broń białą, począwszy od kukri, na poziomie brązowego pasa po około trzech latach. Dziennik New Straits Times podaje, że mistrzyni Rupa Thein z Federacji Thaing Mjanmy otrzymała tytuł mistrzyni po dziesięciu pasach. Stopni bando w Mjanmie nie udało nam się znaleźć w źródłach. Green opisuje przy stylu kaczin, że ćwiczący przez około pięć lat trenuje lethwei i dopiero potem przez resztę swojej drogi poświęca się jednej formie zwierzęcej.
Dziś
Green podaje, że ogólnokrajowe studenckie święta sportowe w Mjanmie regularnie obejmują thaing w kategorii męskiej i żeńskiej, i przypuszcza, że ten styl wywodzi się z mieszanego systemu National Bando Association. Poza Mjanmą thaing reprezentują według Greena dwa style, stowarzyszenie amerykańskie i styl kaczin, a przez bando wpłynął on na sztuki walki w Ameryce Północnej i w Europie. Centrum UNESCO ICM pisze, że thaing ćwiczy się dziś głównie jako bando i banshay. Według dziennika New Straits Times w 1966 roku powstała Federacja Thaing Mjanmy, której założycielem i sekretarzem był U Chit Than. Centrum UNESCO ICM podaje, że we Francji rozwojowi thaing pomógł Richard Morris, którego federacja uznała za europejskiego wielkiego mistrza.
Ciekawostki
Wśród członków założycieli National Bando Association Green wymienia przedstawicieli różnych narodów, między innymi Hindusa, Chińczyka, Pakistańczyka, Birmańczyka, Gurkhę i Karena. American Bando Association twierdzi, że Maung Gyi uczył bando na American University i że był to wówczas jedyny system walki z Azji Południowo-Wschodniej oficjalnie nauczany na dużym amerykańskim uniwersytecie. Według mistrzyni Rupa Thein, którą cytował dziennik New Straits Times, thaing był za rządów brytyjskich zakazany, ponieważ kojarzono go z patriotami, i stał się popularny dopiero po odzyskaniu niepodległości w 1948 roku.
Style i odmiany
Często zadawane pytania
Jaka jest różnica między bando a thaing?
Green i centrum UNESCO ICM określają thaing jako pojęcie zbiorcze dla birmańskich sztuk walki, a bando jako jego składnik bez broni. American Bando Association podaje, że używa słowa bando zamiast pojęcia thaing.
Ile form zwierzęcych ma bando?
Green podaje dwanaście form według Draegera i Smitha, dziewięć, których zwykle uczy stowarzyszenie amerykańskie, i szesnaście w stylu kaczin.
Kto przywiózł bando do USA?
Według Greena American Bando Association założył i prowadzi Maung Gyi. Angielska Wikipedia podaje, że w 1960 roku przedstawił w Waszyngtonie zmienioną postać bando.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.