Mgba (zapasy Igbo)
Tradycyjne zapasy nigeryjskich Igbo, związane ze zbiorami i dorastaniem mężczyzn. Służyły rozstrzyganiu sporów i do dziś należą do festiwali społeczności igbo.
Podstawowe informacje
NigeriaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Mgba (zapasy Igbo)
O sztuce walki Mgba (zapasy Igbo)
Mgba to tradycyjne zapasy nigeryjskich Igbo. Onu i Essien w Integrity Journal of Arts and Humanities (2025) podają, że służyły rozstrzyganiu sporów, decydowaniu o przywództwie i pokazaniu sprawności sportowej młodych mężczyzn, a według Ikegwu (2011) są starsze niż okres kolonialny. Green (2001) pisze, że u południowonigeryjskich Igbo zapasy wiązały się z inicjacją mężczyzn. Według Onu i Essiena dwaj przeciwnicy usiłują przycisnąć sobie nawzajem ramiona do ziemi, a wygrywa ten, kto przejdzie przez plecy przeciwnika. Jako typowe niepisane zasady nigeryjskich tradycyjnych zapasów Green podaje dobieranie przeciwników według wieku, zakaz talizmanów, narkotyków, uderzeń i chwytania narządów płciowych, rozpoczęcie dopiero na znak oraz zakończenie walki, gdy jeden z przeciwników leży na ziemi. Według Onu i Essiena zapasy odbywały się w porze zbiorów, a odwaga na arenie decydowała dawniej także o tym, jaką żonę weźmie sobie mężczyzna. Grupy igbo świętują je według nich do dziś, a zapasy stały się celem turystyki kulturowej, ale w wielu społecznościach festiwal zanika.
Historia
Onu i Essien piszą, że zapasy w czasach przodków były próbą odwagi i zdolności opierania się wrogom, a zwycięscy zapaśnicy byli czczeni jako bohaterowie i mogli zdobyć szacunek możnych członków społeczeństwa. Green podaje, że w Afryce zapasy, głównie w Sudanie i Nigerii, wiązały się z cyklem rolniczym, na przykład ze zbiorami lub porą uprawy pochrzynu, albo z cyklem życia jednostki. Ustna tradycja z Afikpo, którą opisuje podpis pod obrazem Godfreya Oyima na wystawie Dominican University, głosi, że rolnik z Nkpoghoro w Ehugbo zobaczył małpy walczące w grupach według wieku, a potem naśladował ich walki w domu.
Czym się różni
Green ogólnie podaje, że nigeryjskie tradycyjne zapasy kończą się, gdy jeden z przeciwników leży na ziemi, natomiast senegalskie laamb bardziej przypomina zapasy w stylu klasycznym. Wspomina też tradycje zapasów kobiet w Nigerii u Igbo, w Sudanie u Nuba, w Senegalu, Kamerunie, Beninie, Gabonie i Gambii, związane z obrzędami rolniczymi lub zalotami.
Technika
Onu i Essien podają, że zapaśnicy używają chwytów, którymi kontrolują ruch przeciwnika. Opisują też początek: zapaśnik wbiega na arenę i rzuca wyzwanie, a jeśli mężczyzna je odrzuci, wyzywający nabiera w dłoń piasek, ociera nim pośladki i rzuca w tchórza, albo może ciągnąć słabeusza za włosy. Niektórzy zapaśnicy według nich symbolicznie myją przed walką ręce piaskiem. Green pisze, że wiele afrykańskich zapasów przypominało współczesny styl wolny, a przeciwnicy mogli rzucać i chwytać każdą część ciała, także nogi.
Trening
Onu i Essien podają, że zapaśnicy przechodzą wymagający trening i mają przez co najmniej tydzień przed walką powstrzymać się od stosunków płciowych. Dawni zapaśnicy opowiadali im, że przed walką składali ofiary bogom, używali zaklęć i byli rytualnie przygotowywani kąpielą w poświęconej wodzie, lekami i błogosławieństwem starszych lub przywódców duchowych.
Stopnie i postępy
Onu i Essien cytują Ikegwu (2011), według którego każdy chłopiec chce być zapaśnikiem dimgba dzięki swojej grupie wiekowej, która zapewnia mu uznanie społeczności, a społeczności budzą szacunek liczbą zapaśników, których wystawią. Podpis pod obrazem Mgba Ikpo na wystawie Dominican University podaje w Afikpo trzy grupy wiekowe zapaśników, zaczynające od Ibuzo mgba, Isi ogo i odchodzących gwiazd Ikpo, które po sezonie przechodzą do sędziów zwanych Atamaja.
Zawody
Zapasy odbywają się według Onu i Essiena zwykle na targowiskach w dni Eke i Afor. Liczba zapaśników nie jest stała, wyzywający wychodzi przeciw przeciwnikowi z drużyny, społeczności lub wsi z drugiej strony, a zwycięzcę kibice niosą na ramionach po placu i może on dostać dary, na przykład krowę. New Telegraph w 2023 roku pisał, że w Ehugbo festiwal mgba odbywa się co dwa lata podczas zbiorów lub po nich, a zapaśnik, który do końca kariery pozostanie niepokonany, jest świętowany obrzędem Iku Azama. Kobiety według gazety uczestniczyły w czterech typach mgba, Mgba Akpukpa, Mgba Uzo Iyi, Igba Suba i Ocho.
Dziś
Onu i Essien dokumentują zapasy na festiwalach w Nnewi, Nsukka, Elele, Umuahia i Elugwu Ezike. NIU Journal of Humanities w 2026 roku określa tradycyjne zapasy Igbo jako rytuał przejścia młodych mężczyzn i środek pozycji społecznej oraz podaje, że festiwal ma elementy dramatyczne, w tym arenę obom. Na Reprezentatywnej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO mgba nie ma.
Ciekawostki
Onu i Essien opisują orkiestrę zapaśniczą Nkwa Mgba na obszarze Ngwa, około dziesięciu bębnów w czterech ułożeniach obciągniętych skórą zwierzęcia mgbada, drewniany gong, grzechotkę i metalowy gong agogo, przy czym główny bębniarz wybija na bębnie imiona zapaśników. Podczas niektórych zapasów sędzia lub członek społeczności według nich trzyma dzwonek lub miotłę, którymi poskramia publiczność i rozdziela zapaśników.
Często zadawane pytania
Jak wygrywa się w mgba?
Według Onu i Essiena przeciwnicy usiłują przycisnąć sobie ramiona do ziemi, a wygrywa ten, kto przejdzie przez plecy przeciwnika. Green podaje, że nigeryjskie tradycyjne zapasy kończą się, gdy jeden z przeciwników leży na ziemi.
Jaką rolę pełniło mgba w społeczeństwie Igbo?
Według Onu i Essiena służyło rozstrzyganiu sporów, decydowaniu o przywództwie i pokazaniu sprawności młodych mężczyzn. Odwaga na arenie wpływała dawniej także na to, jaką żonę weźmie sobie mężczyzna.
Czy w mgba zapasy toczą też kobiety?
New Telegraph w 2023 roku podał cztery typy mgba, w których uczestniczyły kobiety. Green wspomina tradycję zapasów kobiet u nigeryjskich Igbo.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.