Evala (zapasy w Togo)
Zapasy togijskiej grupy etnicznej Kabyè, przede wszystkim obrzęd inicjacyjny. Odbywają się co roku w lipcu w regionie Kara, a młodzi mężczyźni przechodzą przez nie do grona dorosłych.
Podstawowe informacje
TogoCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Evala (zapasy w Togo)
O sztuce walki Evala (zapasy w Togo)
Evala to tradycyjne zapasy Kabyè z togijskiego regionu Kara. Rządowy portal Republic of Togo nazywa je obrzędem inicjacyjnym, który pozwala osiemnastolatkom przejść z wieku dorastania do grona dorosłych. Według agencji AFP co roku w połowie lipca bierze w nich udział tysiące mężczyzn Kabyè w wieku od 18 do 20 lat, zwanych Evalo. Według AFP zapaśnicy próbują chwycić przeciwnika za rękę lub nogę i powalić go na ziemię, a wygrywa ten, kto go położy. Według rządowego portalu z 2012 roku zapasami kierują tradycyjni wodzowie. Według AFP przed walką uczestnicy dostają trzy małe blizny przy każdym uchu i tańczą z psem, którego mięso jedzą potem po raz pierwszy. Uroczystości trwają według rządowego portalu tydzień. Według AFP Togo w 2026 roku rozpoczęło proces umieszczenia evala na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO, na listach UNESCO jeszcze ich nie ma. Udokumentowanego założyciela ani roku powstania nie znaleźliśmy.
Historia
Rządowy portal Republic of Togo napisał w 2017 roku, że evala to tradycyjne zapasy Kabyè, które zaczynają się w sobotę w prefekturze Kozah i kończą 23 lipca. Według portalu przygotowania zaczynają się w rodzinach już w styczniu. Według portalu evala pozwalają osiemnastolatkom przejść z wieku dorastania do grona dorosłych, a portal nazywa je obrzędem inicjacyjnym. W źródłach nie znaleźliśmy udokumentowanego założyciela ani roku powstania.
Technika
Według agencji AFP zapaśnicy próbują chwycić przeciwnika za rękę lub nogę i powalić go na ziemię. Przed walką dostają trzy małe blizny przy każdym uchu, zrobione ostrzem, i tańczą z psem, aż padnie z wyczerpania, a potem po raz pierwszy jedzą jego mięso. Rządowy portal Republic of Togo podał w 2012 roku, że mają jeść mięso psa, by obudzić w sobie wściekłość do zwycięstwa.
Trening
Rządowy portal Republic of Togo pisał w 2024 roku, że przygotowania obejmują intensywny trening, obrzędy oczyszczające z kąpielą w świętych źródłach i błogosławieństwo starszych oraz duchowych wodzów. Według Africanews z 2024 roku trening zaczyna się w maju. Według AFP udział nie jest w tradycji Kabyè obowiązkowy, ale młodzi mężczyźni odczuwają presję społeczną. Trener Tchaa Tidiye z kantonu Pya powiedział według jednej wersji doniesienia AFP, że mężczyzna, który odmawia, przynosi społeczeństwu wstyd, a według innej, że młodego Kabyè nikt nie zmusza do walki. Według rządowego portalu odmowa może prowadzić do wykluczenia społecznego.
Zawody
Zapaśnicy często pochodzą z rywalizujących wsi. Wódz kantonu Achille Samah Bidiwana mówi według AFP, że wygrywa ten, kto położy przeciwnika. Rządowy portal Republic of Togo podał w 2012 roku, że walczą mężczyźni w wieku od 18 do 21 lat i że walkami kierują tradycyjni wodzowie, strażnicy zwyczajów przodków. W 2024 roku według portalu walki organizowały wsie lub dzielnice, a w 2025 roku naprzeciw siebie stawali zapaśnicy z Lao Haut i Lao Bas, a w finale koalicje kantonów.
Dziś
Według Africanews evala odbywają się co roku w lipcu w regionie Kara, 430 kilometrów na północ od Lomé, a młodzi mężczyźni zapasują przez tydzień we wszystkich wsiach regionu. W 2025 roku według rządowego portalu rozpoczęły się oficjalnie w Kagnalada w kantonie Pya, finał kantonu odbył się 24 lipca, a zakończenie 27 lipca. Według AFP ranni zapaśnicy dostają pierwszą pomoc na miejscu, a niektórzy trafiają do szpitali. Według AFP przemoc przypisywana dżihadystom z sąsiedniego Sahelu od kilku lat dotyka północ Togo i zagraża tamtejszej turystyce. Według AFP Togo w 2026 roku rozpoczęło proces umieszczenia evala na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO, a minister kultury Isaac Tchiakpe powiedział, że rząd jest zdecydowany uzyskać ich międzynarodowe uznanie. Na listach UNESCO evala jeszcze nie ma. Faure Gnassingbé, którego AFP nazywa byłym prezydentem i obecnym przewodniczącym Rady Ministrów, przeszedł obrzęd tak jak jego ojciec Gnassingbe Eyadema i według AFP co roku bierze udział w zapasach.
Ciekawostki
Według wodza kantonu Achille Samah Bidiwana, którego cytuje AFP, mężczyzna nie może się ożenić, dopóki nie zostanie Evalo. Według AFP przez obrzęd przeszło też kilku ministrów i oficerów armii z regionu Kara.
Często zadawane pytania
Ile lat mają zapaśnicy evala?
Według AFP i rządowego portalu Republic of Togo zwykle od 18 do 20 lat. Portal podał w 2012 roku wiek od 18 do 21 lat.
Kiedy i gdzie odbywają się evala?
Co roku w lipcu w regionie Kara na północy Togo. Uroczystości trwają według rządowego portalu Republic of Togo tydzień.
Kiedy zapaśnicy evala dostają blizny?
Według agencji AFP przed walką, w ramach obrzędu. Dostają trzy małe blizny przy każdym uchu.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.