Laamb (zapasy senegalskie)
Narodowy sport Senegalu w trzech odmianach: tradycyjne zapasy bez uderzeń (mbapatt), profesjonalne z uderzeniami pięści i skodyfikowana lutte africaine.
Podstawowe informacje
SenegalCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Laamb (zapasy senegalskie)
O sztuce walki Laamb (zapasy senegalskie)
Laamb to senegalskie zapasy i zarazem sport narodowy kraju. Nie ma założyciela, a roku powstania nie udało nam się potwierdzić. Głównym źródłem jest rozprawa Cheikha Tidiane'a Wane'a (Bordeaux 2012): bojową formę zapasów z uderzeniami pięści sytuuje w królestwach Cayor, Baol, Djoloff, Walo i Sine, gdzie zanikła wraz z islamizacją, wpływami kolonialnymi i zniesieniem niewolnictwa w 1848 roku, podczas gdy lutte avec frappe pojawia się pod koniec XIX wieku jako rozrywka elity. Pochodzenie sererskie i nazwę njom podaje tylko angielska Wikipedia.
Czytaj dalej
Istnieją trzy formy. Lutte simple, lokalnie mbapatt, to tradycyjne zapasy wspólnotowe bez uderzeń i według Wane'a szkoła, w której młodzi uczą się techniki. Lutte avec frappe to profesjonalne widowisko, które dodaje do zapasów uderzenia pięści według artykułu 28 regulaminów ogólnych, a zakazane są duszenie, drapanie, dotykanie miejsc intymnych i kopnięcia z wyjątkiem podcięć. Celem jest sprowadzenie przeciwnika na cztery punkty podparcia inne niż stopy albo całkowicie na ziemię, rzutem lub nokautem, a najczęstszą techniką jest podniesienie i rzut. Kategorii wagowych nie ma, walczy się w kręgu o średnicy od 20 do 30 metrów, a walka trwa według Wane'a trzy rundy po piętnaście minut. Trzecią formą jest lutte africaine, kodyfikacja tradycyjnych zapasów z kolokwiów CONFEJES w Niamey w 1983 i w Dakarze w 1984, uznana przez FILA. Przed walką odbywa się ceremonialne przygotowanie. Zapaśnik recytuje bàkk, pochwałę samego siebie w towarzystwie griota, a marabut smaruje go płynem lub pyłem i kładzie na nim talizmany. Lutte avec frappe przywieźli do Dakaru około 1924 roku zapaśnicy z Cayor i Baol, pierwszą płatną walkę zorganizował w 1929 roku Maurice Jacquin, senegalska federacja powstała w 1959 roku, a od 1994 roku sportem kieruje Comité National de Gestion de la Lutte (CNG). Najwyższym tytułem jest Roi des arènes, który dzierży Modou Lô. Arène nationale w Pikine, mająca ponad 20 000 miejsc, została otwarta 22 lipca 2018 roku. Zapaśnicy odchodzą też do MMA: Reug Reug zdobył w listopadzie 2024 roku tytuł One Championship w wadze ciężkiej.
Historia
Najstarszą warstwę znamy tylko z tradycji: angielska Wikipedia, powołując się na kronikę królestwa Sine, podaje, że zapaśnik Boukar Djillakh Faye z XIV wieku był jednym z najstarszych znanych i przodkiem dynastii Faye, ale źródła na poziomie związków lub badań nie znaleźliśmy. Według rozprawy Cheikha Tidiane'a Wane'a (Université Bordeaux 2, 2012) bojowa forma zapasów z uderzeniami pięści występowała w królestwach Cayor, Baol, Djoloff, w części Walo i Sine, a zanikła wraz z islamizacją, wpływami kolonialnymi i zniesieniem niewolnictwa w 1848 roku. Według Wane'a lutte avec frappe pojawia się pod koniec XIX wieku jako rekreacyjna i kulturalna aktywność elity, zawody trwały osiem dni, a w ostatnich dniach zapasy odbywały się z uderzeniami. Około 1924 roku zapaśnicy Médoune Khoulé, Sanor Dieng i Diéry Sadio z Cayor i Baol przywieźli do Dakaru zapasy z uderzeniami. Pierwszą płatną walkę w dakarskiej sali kinowej zorganizował w 1929 roku Maurice Jacquin, a 14 lipca 1931 roku gaża za walkę Ousmane'a Sène'a z Babacarem Thiawem wynosiła 25 000 franków. Fédération sénégalaise de lutte powstała w 1959 roku, a w 1960 roku została przyjęta do FILA. Od 1960 do 1994 roku zarządzanie zapasami przeszło według Le Soleil przez siedem struktur, według Wane'a przez sześć, a dekretem nr 2020 z 21 marca 1994 roku powstał Comité National de Gestion de la Lutte, który kieruje tym sportem do dziś.
Czym się różni
Wane wyróżnia trzy formy zapasów w Senegalu. Tradycyjne lutte simple to wspólnotowe zapasy bez uderzeń. Lutte avec frappe to profesjonalne widowisko z uderzeniami pięści i bez kategorii wagowych. Lutte africaine to kodyfikacja tradycyjnych lutte simple, która powstała na kolokwiach CONFEJES w Niamey (1983) i Dakarze (1984), jest uznana przez FILA i wprowadza kategorie wagowe, czas walki i sędziów, a zwycięża się w niej przez sprowadzenie przeciwnika na ziemię bez walki na ziemi.
Technika
Zasady opisujemy według rozprawy Wane'a z 2012 roku. Obecnego brzmienia regulaminów CNG nie znaleźliśmy. Lutte sénégalaise nie zna kategorii wagowych, a walczy się na okrągłej powierzchni o średnicy od 20 do 30 metrów, ograniczonej workami z piaskiem. Walka trwa 45 minut w trzech rundach po 15 minut z pięciominutową przerwą, a bez zwycięzcy do końca jest nierozstrzygnięta. Celem lutte avec frappe jest sprowadzenie przeciwnika na cztery punkty podparcia inne niż jego dwie stopy albo całkowicie na ziemię, w siadzie lub leżąc, rzutem albo nokautem po uderzeniach. Artykuł 28 regulaminów ogólnych dopuszcza techniki tradycyjnych zapasów senegalskich oraz uderzenia pięścią stosowane w boksie angielskim, a zakazuje duszenia, dotykania miejsc intymnych, drapania i kopania z wyjątkiem podcięć. Najczęściej stosowaną techniką jest u Wolofów i Sererów podniesienie i rzut (arraché), obok décalage i hanché. W tradycyjnym lutte simple trzeba według Wane'a u Diola powalić przeciwnika dwa razy, u Wolofów wystarczy raz.
Trening
Tradycyjne lutte simple, mbapatt, służy według Wane'a jako szkoła, w której młodzi zapaśnicy u Wolofów uczą się techniki przed przejściem do lutte avec frappe. Zapaśnicy zrzeszają się w écuries, czyli stajniach, których CNG według Seneplus w 2018 roku odnotował 164, z prawie 4 000 zapaśników. Do przygotowań należą też rytuały: według Wane'a zapaśnikowi towarzyszą od wejścia na arenę po gwizdek sędziego praktyki o charakterze magiczno-religijnym, mają dwie fazy, taniec i wejście na arenę oraz część mistyczną prowadzoną przez marabuta, który smaruje ciało płynem lub pyłem i kładzie na nim talizmany, a marabutów wykorzystują też trenerzy. Opisu przygotowania fizycznego nie znaleźliśmy w źródłach na poziomie badań i związków.
Stopnie i postępy
Laamb nie ma stopni ani pasów, pozycję dają wyniki oraz tytuł Roi des arènes, król aren. Dzierży go Modou Lô, który według RFI zdobył go w lipcu 2019 roku, wygrywając w rewanżu z Eumeu Sène. Reguły przyznawania tytułu nie znaleźliśmy. Yékini pozostał według AllAfrica piętnaście lat bez porażki (od 1997 do 2012 roku) z jednym remisem w walce z Tapha Guèye w 2006 roku, a po raz pierwszy przegrał 22 kwietnia 2012 roku w walce z Balla Gaye 2. RFI podaje, że limit wieku zapaśników podniesiono z 45 do 48 lat.
Dziś
Sportem kieruje Comité National de Gestion de la Lutte (CNG), który według badania Ndongo i Tine (Corps, 2018) ma od państwa delegowane uprawnienia na podstawie karty sportu. CNG złożył do ministerstwa sportu propozycję przekształcenia się w Fédération de lutte et disciplines associées z włączeniem MMA, choć MMA jest w Senegalu według Le Soleil zakazane, a ministerstwo żądało na początku 2020 roku zawieszenia stowarzyszenia MMA Sénégal. Arène nationale w Pikine koło Dakaru, mająca ponad 20 000 miejsc, została uroczyście otwarta 22 lipca 2018 roku, kosztowała 32 miliardy franków CFA i sfinansowały ją Chiny. Zapaśnicy odchodzą też do MMA: Reug Reug (Oumar Kane) wszedł do One Championship 22 stycznia 2021 roku, a w listopadzie 2024 roku w Bangkoku pokonał Anatoly Malykhina i zdobył tytuł w wadze ciężkiej. Na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO nie ma żadnego senegalskiego elementu zapasów.
Ciekawostki
Bàkk to według Le Soleil występ ustny, w którym zapaśnik chwali samego siebie przed publicznością w towarzystwie griota z bębnem. Babacar M'Baye opisuje go w Storytelling, Self, Society (2013) jako religijne, muzyczne i bojowe pieśni pochwalne Wolofów, a dziś według Le Soleil choreografia przeważa nad słowem. Mouhamed Ndao, zwany Tyson, mógł według Seneplus w latach od 2000 do 2010 dostać nawet 100 milionów franków CFA za walkę. RFI podaje, że tytuł Roi des arènes ma w Senegalu większy prestiż niż jakakolwiek nagroda piłkarska.
Często zadawane pytania
Jaka jest różnica między lutte simple a lutte avec frappe?
Lutte simple (mbapatt) to tradycyjne zapasy bez uderzeń, lutte avec frappe dodaje uderzenia pięści i jest profesjonalnym widowiskiem bez kategorii wagowych.
Jak długo trwa walka laamb?
Według rozprawy Wane'a z 2012 roku najwyżej 45 minut w trzech rundach po 15 minut. Jeśli do końca nikt nie wygra, walka jest nierozstrzygnięta.
Czy senegalscy zapaśnicy odchodzą do MMA?
Tak. Reug Reug zdobył w listopadzie 2024 roku tytuł One Championship w wadze ciężkiej, choć MMA jest w Senegalu według Le Soleil zakazane.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.