Luta Marajoara
Zapasy vaqueiros z wyspy Marajó w brazylijskim stanie Pará. Walczy się na piasku lub w błocie, punkt za zabrudzenie pleców rywala, od 2022 roku dziedzictwo stanu Pará.
Podstawowe informacje
BrazyliaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Luta Marajoara
O sztuce walki Luta Marajoara
Luta marajoara to zapasy z wyspy Marajó w stanie Pará, które według Andradego i Carvalha uprawiali vaqueiros, czarni i mulaci na równinach wyspy. Pochodzenie jest według badaczy niepewne, najpewniej powstały na farmach bydła w głębi lądu jako rozrywka i rozgrzewka przed kąpielą pod koniec dnia pracy, a jedna hipoteza wywodzi je z obserwacji walczących bawołów. Założyciela ani roku powstania źródła nie znają, a najstarszą pracą naukową jest monografia licencjacka z 1997 roku.
Czytaj dalej
Walczy się w parach na piasku, glinie, w błocie lub na trawie, bez specjalnego stroju, w wyznaczonym kole. Zaczyna się w pozycji pés-casados, w półprzysiadzie twarzą do siebie ze stopą przy stopie rywala, a w tradycyjnej formie zapaśnicy ustalają, kto atakuje pierwszy. Punkt zdobywa się, gdy rywal zabrudzi plecy o ziemię, a walka kończy się po trzech punktach, poddaniem lub z upływem czasu, w turniejach runda trwa do pięciu minut z możliwym przedłużeniem o trzy minuty. Dźwignie, duszenia i uderzenia są zakazane, a do technik należą cabeçada, calçada, recalçada lub boi-vaca. Tradycyjnie walczy się podczas święta świętego Sebastiana w Cachoeira do Arari od 10 do 20 stycznia, gdzie od 2002 roku odbywają się turnieje i gdzie zapaśnicy zwyczajowo brudzą się skrobią kukurydzianą. Federação Paraense de Luta Marajoara rozpoczęła działalność w 2020 roku, ustawa stanu Pará z 8 kwietnia 2022 roku uznała zapasy za niematerialne dziedzictwo kulturowe stanu, a 8 kwietnia jest od 2023 roku stanowym dniem luta marajoara. Krajowa podstawa programowa BNCC podaje zapasy jako przykład brazylijskich zapasów na wychowanie fizyczne, a zawodnicy UFC Iuri Marajó i Deiveson Figueiredo rozsławili je poza Pará.
Historia
Pochodzenie luta marajoara jest według badaczy niepewne i literatura nie jest w tej sprawie zgodna. Jedna z hipotez, cytowana przez Delgada, odwołuje się do obserwacji walk bawołów przez caboclos i przekształcenia ich w zmagania po pracy, stąd ponoć także nazwa techniki cabeçada. Najpewniej można według cytowanych autorów powiedzieć tylko tyle, że zapasy powstały na farmach bydła w głębi wyspy Marajó jako rozrywka i rozgrzewka przed kąpielą pod koniec dnia pracy. Andrade i Carvalho opisują je jako zapasy vaqueiros, czarnych i mulatów na równinach wyspy. Data powstania jest nieznana, a najstarszą odnalezioną pracą naukową jest monografia licencjacka Agarrada Marajoara z 1997 roku. Według Pinha i Gavinha zapasy były w latach sześćdziesiątych do osiemdziesiątych niezwykle popularne wśród mężczyzn, a potem stopniowo zanikały, aż prawie nie było ich widać.
Czytaj dalej
Tradycyjną oprawą jest święto świętego Sebastiana w Cachoeira do Arari od 10 do 20 stycznia, z walkami podczas pochodu z masztami 10 stycznia i turniejem 20 stycznia, który odbywa się tam od 2002 roku. Zawodnik Iuri Marajó zadebiutował w UFC w 2011 roku i od tamtej pory kojarzono go z zapasami, później rozsławił je także Deiveson Figueiredo. Pomysł federacji powstał w 2017 roku, gdy kanał telewizyjny Canal Combate kręcił o zapasach film dokumentalny i doradził założenie federacji do zarządzania pieniędzmi na nagrody i miejscami walk. Federação Paraense de Luta Marajoara rozpoczęła działalność w 2020 roku, a pierwszym prezesem został Rodolpho Fernando Engelhard Neto. Zgromadzenie Ustawodawcze Pará zatwierdziło projekt posła Raimunda Santosa, a ustawa numer 9.522 z 8 kwietnia 2022 roku uznała luta marajoara za niematerialne dziedzictwo kulturowe stanu Pará.
Czym się różni
Campos, Pinheiro i Gouveia widzą cechy wspólne z lucha leonesa, o podobnie uroczystym charakterze, i z lucha canaria, gdzie celem jest wytrącenie rywala z równowagi, aż dotknie ziemi, i gdzie podobnie zakazane są dźwignie, duszenia i uderzenia. Zachowanie techniczne przy zbliżaniu, chwytach i obronie jest według nich podobne do judo. Zawodnik UFC Iuri Marajó powiedział w 2012 roku, że luta marajoara jest bardzo bliska zapasom grecko-rzymskim. Od huka-huka, z którym BNCC zalicza ją do brazylijskich zapasów, różni się tym, że walczy się w stójce i o punkty.
Technika
Walczy się w parach bez specjalnego stroju na piasku, glinie, w błocie lub na trawie, zwykle w kolistej, z góry wyznaczonej przestrzeni, której zapaśnicy nie mogą opuszczać. Początek ma według Camposa, Pinheira i Gouveii cztery formy zależnie od regionu: twarzą do siebie prawie w staniu z dotknięciem dłoni, w półprzysiadzie, w pozycji joelho casado z dotknięciem przeciwległych kolan i w pozycji braço casado, gdy jedna ręka obejmuje klatkę piersiową rywala. Andrade i Carvalho opisują pozycję wyjściową pés-casados, półprzysiad twarzą do siebie ze stopą przy boku stopy rywala, a w tradycyjnej formie zapaśnicy ustalają, kto atakuje pierwszy.
Czytaj dalej
Walka toczy się głównie w stójce, rywale starają się wytrącić jeden drugiego z równowagi, a punkt liczy się, gdy rywal dotknie plecami ziemi i je zabrudzi. Gdy dotknięcie było niewystarczające, walka toczy się dalej na ziemi do dokończenia akcji, a przy braku postępu sędzia może cofnąć zawodników do pozycji wyjściowej. Walka kończy się po trzech punktach, poddaniem lub upływem czasu, zależnie od tego, co nastąpi wcześniej, w oficjalnych turniejach runda trwa do pięciu minut, a przy remisie sędzia może dopuścić przedłużenie do trzech minut. Sędzia główny stoi wewnątrz obszaru walki, a do dwóch pomocniczych poza nim. Dźwignie na ramiona, duszenia oraz uderzenia pięścią i kopnięcia są zakazane. Techniki ataku to cabeçada, atak z oparciem głowy o rywala, calçada, zablokowanie nogi rywala przy chwycie za kark, klatkę piersiową lub ramiona, a także lambada, rasteira, desgalhada i boi laranjeira, oraz obronne i kontrujące espalhada, escora, recalçada, baiana i passagem. Techniki enfincada i recolhida usunięto z turniejów, bo rywala można rzucić głową o ziemię. Nie udało nam się znaleźć oficjalnych przepisów federacji w formie tekstowej.
Trening
Dzieci uczą się luta marajoara według Andradego i Carvalha głównie od członków rodziny na farmach, przez obserwację i naśladowanie. Na farmach w Cachoeira do Arari tradycyjnie walczono rano dla rozgrzewki przed pracą i po południu przed kąpielą, a wiedzę przekazywano z ojca na syna przy pracy, na przykład przy oddzielaniu bydła. Tradycyjnymi miejscami są farmy, quilombos, święta ludowe i plaże, a ośrodki treningowe nastawione na rywalizację kształtują dziś nowe pokolenie miejskich zapaśników. Doświadczony zawodnik, który zarazem uczy, nosi tytuł mestre. Federacja planuje certyfikację instruktorów i według własnych słów współpracuje ze stanowym sekretariatem oświaty przy kształceniu nauczycieli wychowania fizycznego, aby zapasów uczono w szkołach.
Stopnie i postępy
Utrwalonego systemu stopni luta marajoara nie ma. Federacja ma według Santosa, Andradego i Freitasa projekt stopniowania zawodników, w którym za każde zwycięstwo przybywałaby ozdoba cabeçady, autorzy określają go jednak jako zamiar. Liga Brasil de Luta Marajoara organizuje mistrzostwa Brazylii w wagach 60, 70 i 90 kg oraz w kategorii Master Absoluto, w których walczy się o pięć pasów. Kategorii kobiecych ani dokładnych kategorii wiekowych w źródłach nie znaleźliśmy.
Dziś
Federação Paraense de Luta Marajoara jest prywatną organizacją non-profit z siedzibą w Soure, którą ustawa stanu Pará z 9 czerwca 2022 roku uznała za organizację pożytku publicznego. Według Santosa, Andradego i Freitasa Pará jest pierwszym brazylijskim stanem z federacją dla tych zapasów, federacja chce doprowadzić do uznania luta marajoara za sport narodowy i opisuje się jako samoregulujący organ z monopolem na zapasy. Po sformalizowaniu ma według federacji jasne przepisy, kategorie wagowe i wiekowe oraz sędziów. Liga Brasil de Luta Marajoara organizuje mistrzostwa Brazylii, których drugi etap odbył się we wrześniu 2026 roku w Amapá z zawodnikami z Pará, Amapá i Rio de Janeiro, a Pará wysłało dwudziestu sportowców, głównie z Marajó.
Czytaj dalej
Ustawa z kwietnia 2022 roku uznała zapasy za niematerialne dziedzictwo kulturowe stanu Pará, a ustawa z lipca 2023 roku ustanowiła 8 kwietnia stanowym dniem luta marajoara. Federalny urząd IPHAN zarejestrował w listopadzie 2013 roku święto świętego Sebastiana w Cachoeira do Arari, a nie same zapasy, i zapasów nie ma na liście UNESCO. Krajowa podstawa programowa BNCC podaje luta marajoara obok capoeiry i huka-huka jako przykład brazylijskich zapasów na wychowanie fizyczne, jako przykład, a nie obowiązkową treść. Według Delgada niektórzy zawodnicy twierdzą, że brakuje motywacji i nagród, a turnieje odbywają się głównie podczas świąt, na przykład podczas Círio albo świętego Sebastiana.
Ciekawostki
Podczas święta świętego Sebastiana w Cachoeira do Arari zapaśnicy zwyczajowo brudzą się skrobią kukurydzianą, a niektórzy walczą bez koszulki i boso. Technika boi laranjeira jest według jednego zawodnika, cytowanego przez Delgada, jedynym zachowanym upadkiem tradycyjnej istoty i dawniej uchodziła za poniżającą dla rywala. Dawniej walka mogła według tego samego źródła trwać do piętnastu minut. Jeden z ankietowanych zawodników podał piętnaście tytułów mistrza, dwa z Salvaterry i trzynaście z Soure.
Często zadawane pytania
Jak wygrywa się w luta marajoara?
Punkt zdobywa się, gdy rywal zabrudzi plecy o piasek, błoto lub ziemię. Walka kończy się po trzech punktach, poddaniem lub upływem czasu, w turniejach runda trwa do pięciu minut. Dźwignie, duszenia i uderzenia są zakazane.
Skąd pochodzi luta marajoara?
Z wyspy Marajó w stanie Pará, gdzie uprawiali ją vaqueiros na farmach bydła jako rozrywkę i rozgrzewkę przed kąpielą po pracy. Dokładne pochodzenie jest według badaczy niepewne, założyciela ani roku powstania źródła nie znają.
Czy luta marajoara jest chroniona jako dziedzictwo kulturowe?
Ustawa stanu Pará z 8 kwietnia 2022 roku uznała ją za niematerialne dziedzictwo kulturowe stanu, a od 2023 roku 8 kwietnia jest stanowym dniem luta marajoara. Federalny IPHAN zarejestrował tylko święto świętego Sebastiana w Cachoeira do Arari, a nie same zapasy.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.