Choy Li Fut

Podstawowe informacje

Założyciel

Chan Heung

Mistrzowie i osobistości

Chan Yuen-wuChoy Fook

Kraj pochodzeniaChiny

Rok powstania1836

RegionAzja

Główny naciskUderzenia

Charakter i pochodzenie

Trening

Dla kogo

Organizacja i zawody

Z czego składa się styl

Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.

Porównania

Katalogi i bazy dla Choy Li Fut

O sztuce walki Choy Li Fut

Choy Li Fut założył Chan Heung (1806–1875) z wsi King Mui (Jingmei) w powiecie Xinhui w prowincji Guangdong. Rok 1836 podaje także chiński rządowy portal Yidaiyilu, opis na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa potwierdza założyciela, roku nie podaje. Chan Heung uczył się według biografii u wuja Chan Yuen-wu (Fut Gar, w innym miejscu tego samego źródła Hung Kuen), u Li Yau-sana (Li Gar) i u mnicha Choy Fooka (Choy Gar). Nazwa łączy imiona nauczycieli z sylabą fut, Budda.

Historia

Choy Li Fut założył Chan Heung (1806–1875) z wsi King Mui (Jingmei) w powiecie Xinhui w prowincji Guangdong. Od około siódmego roku życia uczył go wuj Chan Yuen-wu, u którego źródła podają raz Fut Gar, raz Hung Kuen. Od piętnastego roku przez cztery lata uczył się Li Gar u Li Yau-sana, a potem przez około dziewięć lat Choy Gar u mnicha z Shaolin Choy Fooka. W 1834 roku Chan Heung wrócił do King Mui i dalej rozwijał to, czego się nauczył, w 1836 roku formalnie założył styl i otworzył we wsi szkołę. Rok 1836 i wieś Jingmei podaje chiński rządowy portal Yidaiyilu oraz opis pozycji na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin. Niezależnego opracowania historycznego weryfikującego datę i rolę nauczycieli nie znaleźliśmy. W 1848 roku osiemnastu pierwotnych uczniów zaczęło nauczać w południowych Chinach, a w 1867 roku Chan Heung ponownie otworzył w King Mui szkołę Great Saint Hung. Według legendy założyciele Hung Garu (Hung Hei-gun) i Choy Garu (Choy Gau-yee) byli uczniami mnicha Jee Sina, który podobno przeżył zniszczenie świątyni Shaolin. Do stylów macierzystych Choy Li Fut zalicza się także Hung Gar, którego formalnie uczono nieco wcześniej. Nie udało nam się potwierdzić osobistej relacji między Chan Heungiem a Wong Fei-hungiem.

Czym się różni

Historyk Benjamin Judkins zalicza Choy Li Fut i Hung Gar do typowych szkół kojarzonych ze stowarzyszeniem Hung Mun, które dzielą legendę o zniszczeniu świątyni Shaolin. Według niego nie da się jej udokumentować wcześniej niż na początku XIX wieku. Choy Li Fut podaje jako często wspominany wzór długiego boksu, podczas gdy Wing Chun ma opinię stylu walki z bliska, ale doświadczeni zawodnicy obu stylów według niego pracują na wszystkich dystansach. Według Judkinsa Wing Chun mało przypomina linie Hung Gar i Choy Li Fut, które przeważały w Foshanie, a trójkątnym krokiem i wyższymi postawami zbliża się raczej do niektórych stylów hakka.

Technika

Choy Li Fut łączy długie i krótkie uderzenia, kopnięcia, podcięcia, rzuty, dźwignie, ataki na punkty nacisku i chwyty zapaśnicze. Podstawę tworzą uderzenia gua (cięcie), shao (uderzenie wymachowe) i cha (uderzenie dźgające). Chińskie źródła opisują styl jako połączenie buddyjskiej dłoni, krótkich technik rąk i nóg Choy Gar oraz długich uderzeń Li Gar. Technikę dzieli się na dziesięć elementów rąk, wśród nich kam, na, gwa, sou i caap, oraz sześć elementów nóg, na przykład chaang, ding, liu tek i jit. Do tego podaje się osiem zastosowań. Postawy są szerokie i niskie, tułów rozluźniony. Wysokością postawy Choy Li Fut przypomina Hung Gar i stoi niżej niż Wing Chun. Różnica tkwi w ułożeniu ciała: Hung Gar i Wing Chun prowadzą tułów prostopadle do przeciwnika, Choy Li Fut obraca go ukośnie.

Trening

Nauka opiera się na układach. Opis na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin wymienia 39 układów pięściowych, 54 parowe, 64 bronne, 18 stojakowych i 9 układów tańca lwa, razem 193. Inne chińskie źródła podają 49 układów, podzielonych na 10 początkujących, 10 średnich i 29 zaawansowanych, oraz naukę w dwóch fazach po trzy poziomy. Początkujący uczą się podstawowych układów Ng Lun Ma (układ pięciu kół w postawach) i Ng Lun Chui (układ pięciu kół w uderzeniach). Wśród wymienionych układów są także Lianhuan Chachui, Niuma Guachui i Jiangzichui. Wolne układy san shou są pomyślane jako symulacja prawdziwej walki, ale to wyćwiczone układy, a nie sparing. Wolnego sparingu jako części programu stylu nie znaleźliśmy. Zasad zawodów z organizacją i rokiem również nie, stowarzyszenie Lee Koon Hung podaje tylko wewnętrzny turniej szkoły. Według reportażu z 2025 roku klub CLF Kung Fu Club w kanadyjskim Richmondzie pod kierunkiem sifu Paula Tama ćwiczy układy gołych rąk, broni i taniec lwa na dwóch wieczornych zajęciach w tygodniu oraz w sobotę. Uczniowie w różnym wieku i na różnym poziomie trenują razem, a starsi pomagają uczyć młodszych.

Stopnie i postępy

Skali obowiązującej dla wszystkich gałęzi Choy Li Fut nie znaleźliśmy. Źródła chińskie określają postęp ucznia poziomami układów, od początkujących przez średnie po zaawansowane, oraz nauką w dwóch fazach po trzy poziomy. Organizacja Chan Family Choy Lee Fut z siedzibą w Sydney podaje własne stopnie Hung Sing Gwoon i Wing Sing Tong. Nadaje je za umiejętności i wiedzę, w Wing Sing Tong także za przestrzeganie kodeksu walki Mo Duk, a przy wyższych stopniach także za wkład w międzynarodową rodzinę Chan. Nazw poszczególnych stopni w tekście nie podaje. Ta sama organizacja dodaje, że niektóre szkoły używają własnych systemów, w tym kolorowych pasów. Jak te stopnie odpowiadają poziomom układów, nie udało nam się udokumentować.

Dla kogo

Dane o dzieciach i wieku podają tylko poszczególne szkoły. Szkoła Chan Family Choy Lee Fut w Sydney oferuje według swojego serwisu internetowego kursy dla dzieci od 7 lat, po uzgodnieniu od 6 lat, od 13 lat zajęcia dla nastolatków, a około 15 lat przejście do dorosłych. Dzieci ćwiczą według niej z miękkimi łapami, wzajemny kontakt mają tylko za zgodą rodziców, a prawdziwy sparring zarezerwowany jest dla dorosłych. Stowarzyszenie Lee Koon Hung Choy Lay Fut Kung Fu Association podaje program dziecięcy z indywidualnym podejściem i sparring dzieci za zgodą rodziców, granicy wieku nie podaje. Obciążenie treningu układów mierzyło badanie Cortell-Tormo i in. (Archives of Budo, 2017) u 10 mężczyzn z amatorskiej drużyny. Tętno, mleczan we krwi i kinaza kreatynowa wobec spoczynku wzrosły statystycznie istotnie, wartości średnich streszczenie nie podaje. Autorzy określają trening jako obciążenie kardiometaboliczne o wysokiej intensywności, a z umiarkowanego wzrostu kinazy kreatynowej wnioskują o niewielkim uszkodzeniu mięśni, urazów ani efektu długoterminowego badanie nie mierzyło. Badań u dzieci ani u seniorów nie znaleźliśmy.

Sprzęt

System miał pierwotnie 40 rodzajów broni, a późniejsi mistrzowie dodali kolejne. Za króla broni stylu uważa się trójząb dziewięciu smoków, który według tradycji stworzył Chan Heung. Do treningu należy 18 pomocy stojakowych, wśród nich worek z piaskiem i stojak konia. Wymienia się także drewniane manekiny Ching Jong, Sui Sau Jong i Ma Jong, w gałęzi Fut San Hung Sing Ching Jong służy jako manekin do równowagi biodra. Przepisanego stroju ani ochraniaczy nie znaleźliśmy.

Filozofia

Według opisu pozycji na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin Chan Heung nie nazwał stylu od siebie, lecz od swojego nauczyciela, w duchu powiedzenia yin shui si yuan, czyli pijąc wodę, pamiętaj o źródle. Chińskie źródła informacyjne podają, że nazwa oddaje hołd trzem nauczycielom, od których Chan Heung przejął Choy Gar, Li Gar i Hung Kuen. Studium naukowe z 2011 roku wykłada nazwę jako połączenie nazwisk Cai, Li i Fo ku czci nauczycieli Cai Fu, Li Youshana i Chen Yuanhuy, a sylabę Fo wybrał według niego zamiast nazwiska Chen, ponieważ wszyscy trzej byli buddystami. Mnich Choy Fook uczył go oprócz walki buddyzmu i medycyny chińskiej, a w 1835 roku przysłał mu wiersz z radą, po którym Chan Heung formalnie założył styl. Nazwa szkoły zapisywana była w poszczególnych odłamach różnie. Zwolennicy pierwotnie używali zapisu Hung Sing, który zbyt zbliżał się do zakazanego stowarzyszenia Hung Mun, i dlatego zmienili go na podobnie brzmiący zapis o znaczeniu gęsie zwycięstwo. Chan Koon-pak później zastąpił jeden znak, tak że nazwa brzmi silne zwycięstwo, a szkoła Chan Din-foona używała zapisu Wielki Święty Hung, który odnosi się do osoby. Hung Sing nie jest więc tym samym co Hung Gar.

Dziś

Obok linii King Mui powstały odłamy Hung Sing w Foshanie (1848), Fut San Hung Sing Jeong Yima, Sei Yup Hung Sing w Jiangmenie (1898) i Buk Sing. Ten ostatni według państwowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin stworzył z Choy Li Fut Tam Sam wraz z następcami. Po wymianach z mistrzem Gu Ruzhangiem, który od 1929 roku uczył w Guangzhou, odłam przejął północną pracę nóg. Klub Lau Buna stał się w 1935 roku pierwszą szkołą Hung Sing Choy Lee Fut w Ameryce, a Kwan Man-keng założył w 1965 roku w Singapurze stowarzyszenie kung-fu i tańca lwa. Rada Państwa ChRL wpisała Choy Li Fut 7 czerwca 2008 roku na państwową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego jako pozycję 808 (VI-36) na wniosek Xinhui. Opis pozycji wspomina także ćwiczenia parowe i układy tańca lwa. Studium Jianga i Huanga (Journal of Infrastructure, Policy and Development, 2024) na podstawie ankiety i wywiadów opisuje spadek liczby ćwiczących i następców oraz zakłócenie nauki w czasie covidu-19, autorzy zwracają uwagę na małą próbę.

Ciekawostki

Państwowa lista niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin cytuje o stylu ludowe powiedzenie Na północy taiji, na południu Choy Li Fut. Program obejmuje według niej 193 układy, w tym 18 ćwiczeń stojakowych i 9 układów tańca lwa. Studium z 2011 roku cytuje o chodzie powiedzenie Krok mocny jak dzwon, krok żywy jak płynąca chmura i podaje, że styl używa okrzyków do wzmocnienia uderzenia. Według Judkinsa Choy Li Fut był pod koniec XIX wieku publiczną twarzą południowochińskich sztuk walki w delcie Rzeki Perłowej i według jego szacunków miał dziesiątki tysięcy uczniów. Hung Sing Association w Foshanie została po powstaniu bokserów w 1900 roku na rozkaz kantońskiego gubernatora zamknięta, w latach 1903–1905 ponownie otwarta, a w 1927 roku zamknął ją Kuomintang. Lau Bun, urodzony w 1891 roku w Taishanie, dotarł do San Francisco w 1931 roku, a jego klub stał się później Hung Sing Studio of San Francisco. Uczniów niebędących Chińczykami zaczęli tam przyjmować Bing Chan i następca Laua, Jew Long, około lat sześćdziesiątych. Odłam Buk Sing wystąpił po raz pierwszy w 2018 roku w noworocznym programie galowym CCTV, a w 2021 roku został wpisany na państwową listę jako rozszerzenie pozycji 808.

Często zadawane pytania

Podobne style

Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.