Choukhe (kurdyjskie zapasy w kurtce)
Choukhe to zapasy w kurtce, uprawiane głównie przez Kurdów z Chorasanu w północno-wschodnim Iranie. Chwyta się tylko powyżej pasa, walczy się boso, przy dźwięku bębna i oboju.
Podstawowe informacje
IranCharakter i pochodzenie
Trening
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Choukhe (kurdyjskie zapasy w kurtce)
O sztuce walki Choukhe (kurdyjskie zapasy w kurtce)
Choukhe, po persku koshti-ye ba choukhe, to tradycyjne zapasy w kurtce z regionu Chorasan w północno-wschodnim Iranie. Według Moshtagha Khorasaniego uprawiają je głównie kurdyjskie plemiona żyjące w Chorasanie, w miastach Bojnurd, Esfarajen, Kuczan, Fariman i Czenaran. Nazwa oznacza „z choukhe”, czyli z kurtką, a według Abbasiego słowo ma pochodzenie perskie. Według tego samego autora korzenie ma w przygotowaniu do bitwy, a zapasy odbywały się podczas Nowruz, w święta, na weselach i po żniwach. Według Moqqadama Zijarata zdolnym zapaśnikiem był też Nader Qoli, późniejszy założyciel dynastii Afszarydów. Nie udało nam się ustalić założyciela ani roku powstania.
Czytaj dalej
Zapaśnicy trzymają się za kurtkę i starają się wytrącić przeciwnika z równowagi, chwyta się tylko powyżej pasa i nie wolno dotykać nóg przeciwnika, dozwolone są podcięcia, zamiatanie, rzuty przez biodro i skręcanie ramion, a w parterze się nie walczy. Upadek to dotknięcie ziemi ramieniem. Według UWW walka trwa pięć minut z trzyminutową dogrywką, walczy się boso w kręgu na glinie, a walce towarzyszą bęben dohol i obój sorna. Dawniej nie było limitu czasu ani wagi, a trzy kategorie wagowe pojawiły się według Mohammada Dżahaniego w 1983 roku po śmierci mistrza. Główne zawody odbywają się według agencji Mehr co roku 14 farwardina, dzień po zakończeniu noworocznych świąt, na arenie w Esfarajenie, gdzie zwycięzca dostaje pieniądze, owce, wielbłądy lub dywany. Według Mehr zapasy te wpisano na irańską krajową listę niematerialnego dziedzictwa w 2008 roku. 20 kwietnia 2025 roku UWW i Irańska Federacja Zapaśnicza podpisały memorandum, na mocy którego choukhe weszło do stowarzyszonych stylów UWW.
Historia
Moshtagh Khorasani opisał w 2014 roku zapasy ba choukhe jako zapasy z regionu Wielkiego Chorasanu, których korzenie widzi w przygotowaniu do bitwy, z naciskiem na chwyty i rzuty z głębokiej pozycji. Sam pisze, że literatura międzynarodowa na ten temat nie istnieje, a on opiera się na irańskich książkach i wywiadzie terenowym. Według Abbasiego, którego cytuje, uprawiają je głównie kurdyjskie plemiona żyjące w Chorasanie, a odbywają się w Kuczanie, Bojnurdzie, Esfarajenie, Farimanie i Czenaranie. Zapasy odbywały się podczas Nowruz, w święta państwowe, na weselach i po żniwach. Według Moqqadama Zijarata zdolnym zapaśnikiem był też Nader Qoli (1688 do 1747), późniejszy założyciel dynastii Afszarydów, a słynny pahlawan Akbar Chorasani z czasów Kadżarów miał po porażce w Teheranie pół roku trenować z zapaśnikami ba choukhe w Czeszme Gilas i nauczyć się wybijania nóg. Turkmeni z północnego Chorasanu mieli własne zapasy weselne goresz, a zapaśnicy ba choukhe jeździli do ich wsi, by wyzywać na walkę. Bidaki w 2018 roku powiązał kurmandżyjską kurtkę i obrzęd jej zakładania z zaratusztriańską sedre.
Czytaj dalej
Początkowo zapasy odbywały się w zwykłym ubraniu z podwiniętymi rękawami i szalem wokół pasa, od 1950 roku w spodniach do kolan i bezrękawnej kurtce ze sztywnej owczej lub wielbłądziej wełny zwanej choukhe, a od 1962 roku wełnę zastąpiono lnem. Bez limitu czasu i wagi dochodziło do poważnych kontuzji i śmierci, dlatego według Mohammada Dżahaniego w 1983 roku po śmierci mistrza Alirezy Dartumiego wprowadzono trzy kategorie wagowe do 70 kg, od 70 do 80 kg i powyżej 80 kg. Według agencji Mehr zapasy te wpisano w 2008 roku na irańską krajową listę niematerialnego dziedzictwa. 20 kwietnia 2025 roku UWW i Irańska Federacja Zapaśnicza podpisały czteroletnie memorandum, na mocy którego choukhe weszło do stowarzyszonych stylów UWW.
Czym się różni
Według Moshtagha Khorasaniego ba choukhe przypomina postawą i rzutami judo i jujutsu: zapaśnicy trzymają się za kurtki i starają się wytrącić przeciwnika z równowagi, technik parterowych ani duszeń tu nie ma. Od stylu wolnego różni się tym, że obaj zapaśnicy mają kurtkę i krótkie spodnie, więc trudno wykonywać zaskakujące ataki na nogi, a przeciwnika trzyma się na dystans za kurtkę. Według Bolura, którego cytuje Moshtagh Khorasani, większość technik irańskiego stylu wolnego przejęto z ba choukhe. Turkmeni z północnego Chorasanu mają własne zapasy goresz. Pokrewieństwa z zapasami w pasach Azji Środkowej nie udało nam się znaleźć w źródłach naukowych.
Technika
Zapaśnicy trzymają się za kurtkę i starają się wytrącić przeciwnika z równowagi, a walka według Moshtagha Khorasaniego zaczyna się zawsze w stójce próbą sił. Chwyta się tylko powyżej pasa i według UWW nie wolno dotykać nóg przeciwnika. Dozwolone są wszystkie rodzaje podcięć, zamiatanie, boczne rzuty przez biodro i skręcanie ramion, zabronione jest chwytanie nogi poniżej kolana, suplexy, krzyżowy chwyt kurtki, ściąganie kurtki przez głowę i dźwignia na nogę, a w parterze wolno kontynuować tylko kilka sekund po upadku. Mohammad Dżahani dzieli techniki na cztery grupy w zależności od tego, czy pracują głównie nogami, ramionami, karkiem i biodrami, czy w sposób mieszany, a Moshtagh Khorasani zebrał trzydzieści technik z literatury i od mistrza Haszema Asadiego z Bojnurdu.
Czytaj dalej
Upadek to według UWW dotknięcie ziemi jednym ramieniem, według Moshtagha Khorasaniego także siad z obiema łopatkami na ziemi albo upadek na plecy pod kątem mniejszym niż dziewięćdziesiąt stopni. UWW punktuje obalenie jednym punktem, rzut zakończony poza kręgiem dwoma punktami, a w kręgu jednym. Według UWW walczy się w kręgu na glinie i kilka walk może toczyć się jednocześnie, Moshtagh Khorasani podaje pole walki 12 na 12 metrów, zwykle na łące, a Mehr gliniany krąg o średnicy około dziesięciu metrów. Strój w źródłach się różni: UWW opisuje koszulkę z rękawami do łokci, kurtkę, szorty i sztywny materiałowy pas zawiązany z tyłu, Moshtagh Khorasani bezrękawną kurtkę, długie czarne spodnie tonban zawinięte na kolanach i czerwono-niebieski wełniany szal jako pas. Walczy się boso.
Trening
Opisu treningu nie udało nam się znaleźć w źródłach. Według zasad podanych przez Moshtagha Khorasaniego zapaśnik kwalifikuje się w rundzie miejskiej, przedstawia zaświadczenie lekarskie, waży się pierwszego dnia, a niepełnoletni potwierdzają wiek dowodem tożsamości. Organizator opłaca zapaśnikom i trenerom nocleg i wyżywienie w obozie dzień przed zawodami i dzień po nich oraz przejazd autobusem. Walki pilnuje pięciu sędziów, jeden pośrodku i czterech w narożnikach, a decydują większością głosów. Przed walką zapaśnicy dokonują rytualnego obmycia i modlitwy. Każda z trzech prowincji Chorasanu ma własne mistrzostwa, a potem odbywają się wielkie mistrzostwa między prowincjami.
Stopnie i postępy
Choukhe nie ma stopni ani tytułów. Według zasad u Moshtagha Khorasaniego walczy się w dwóch grupach: niepełnoletni do szesnastu lat z minimalną wagą 40 kg i mistrzowie bez limitu wieku z minimalną wagą 70 kg, do 1983 roku walczono bez wag, potem w trzech kategoriach do 70, do 80 i powyżej 80 kg. Dorośli zwycięzcy dostawali klacz, krowę mleczną i barana, niepełnoletni złoty medal, a według Mehr dziś pieniądze, monety, owce, wielbłądy, cukier i ręcznie tkane dywany. Aktualnych kategorii według zasad UWW z 2025 roku nie udało nam się znaleźć.
Dziś
Główne zawody odbywają się według agencji Mehr co roku 14 farwardina, dzień po zakończeniu świąt Nowruz, na arenie Zejnolchan w Esfarajenie w prowincji Chorasan Północny. Muzyka bębna dohol i oboju sorna zaczyna się wraz z walką, ludzie zapełniają ulice prowadzące do areny, a sklepy się zamykają. Zwycięzca dostaje pieniądze i monety, owce, wielbłądy, cukier i ręcznie tkane dywany. Walka trwa dziś według Mehr dziesięć minut, dawniej nie miała limitu czasu, a wygrywał ten, kto trzy razy położył przeciwnika na plecy. Według opisu UWW z 2025 roku walka trwa pięć minut, a przy remisie następuje minutowa przerwa i trzyminutowa dogrywka, w której wygrywa pierwszy punktujący. Moshtagh Khorasani podawał w 2014 roku dziesięć minut z pięciominutową dogrywką u dorosłych i krótsze walki dla niepełnoletnich. Chorasan dzieli się na prowincje Razawi, Chorasan Północny i Południowy, każda ma własne mistrzostwa, a potem odbywają się mistrzostwa między prowincjami. Organizację, która urządza zawody, Moshtagh Khorasani opisuje jako lokalną i tradycyjną, nieprofesjonalną, z dążeniem do dostosowania zasad do zawodów międzynarodowych. 20 kwietnia 2025 roku UWW i Irańska Federacja Zapaśnicza podpisały czteroletnie memorandum, na mocy którego choukhe weszło do stowarzyszonych stylów UWW. Na liście UNESCO Iran ma od 2010 roku tylko rytuały pahlawani i zurchane, a choukhe nie jest w nich wspomniane.
Ciekawostki
Według Moshtagha Khorasaniego niektórzy zapaśnicy ba choukhe z sukcesami startują w zawodach judo. Pahlawan Akbar Chorasani miał według tradycji przydomek saqpa, psia noga, za swoją wytrwałość. Według Abbasiego zapaśnicy nie mogą przed walką iść prosto w kierunku gwiazd, bo podobno by przegrali. Skarpetki i skórzane buty czaroq zdejmuje się przed walką i walczy się boso.
Często zadawane pytania
Gdzie uprawia się choukhe?
W Chorasanie w północno-wschodnim Iranie, głównie wśród tamtejszych kurdyjskich plemion w miastach Bojnurd, Esfarajen, Kuczan, Fariman i Czenaran. Główne zawody odbywają się co roku 14 farwardina w Esfarajenie.
Jakie są zasady choukhe?
Zapaśnicy trzymają się za kurtkę choukhe, chwyta się tylko powyżej pasa i nie wolno dotykać nóg przeciwnika. Upadek to dotknięcie ziemi ramieniem, a punkty dostaje się według UWW za obalenie i rzuty. Walka trwa według UWW pięć minut z trzyminutową dogrywką.
Czy choukhe jest uznane międzynarodowo?
Od 20 kwietnia 2025 roku tak: UWW i Irańska Federacja Zapaśnicza podpisały memorandum, na mocy którego choukhe weszło do stowarzyszonych stylów UWW. Na liście UNESCO osobno go nie ma.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.