Bâton français (francuska walka długim kijem)
Oburęczna laska z kasztanowca o długości około 140 centymetrów, druga broń francuskiej dyscypliny canne de combat i bâton. Walczy się nią tylko w formie duo.
Podstawowe informacje
FrancjaCharakter i pochodzenie
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Bâton français (francuska walka długim kijem)
Bâton jest drugą bronią dyscypliny Canne de Combat et Bâton, którą prowadzi francuska federacja FFSbf&DA. Według regulaminu sportowego z 2026 roku bâton federalny to stożkowa laska z kasztanowca o długości 130, 140 lub 150 centymetrów zależnie od wzrostu, tak aby sięgała do pachy, ważąca od 250 do 500 gramów. Trzyma się go oburącz, przednia ręka jest w pronacji. Według federacji uderzenia bâtonu są takie same jak uderzenia canne, tylko oburęczne, takie same są też wypady, obroty i uniki. Zeszyt szkoleniowy Cahier n°10 (2005) dopuszcza tylko w bâtonie pokazowym jeszcze jedno uderzenie poziome coulissé i jedno pchnięcie piqué. Maurice Sarry według niego w latach siedemdziesiątych XX wieku rozszerzył chwyt z przednią ręką w pronacji na wszystkie techniki bâtonu federalnego. Walczy się tylko w formie duo, a wymiany są według Cahier n°10 bardzo kontrolowane i nie rozstrzygają o nich trafienia. Regulamin sportowy zna też dłuższy bâton de l'école de Joinville, o długości 155 do 170 centymetrów, z częścią chwytną (manchette) co najmniej 25 centymetrów. Nosi nazwę od wojskowej szkoły wychowania fizycznego w Joinville-le-Pont, którą zeszyt szkoleniowy komitetu canne i bâtonu nazywa kolebką nauczania francuskiego bâtonu w XIX wieku.
Historia
Wojskowy Manuel de gymnastique, zatwierdzony przez ministra wojny 26 lipca 1877 roku, dzieli wychowanie fizyczne armii na pięć części, z których czwartą jest boxe française, a piątą bâton i canne. Według niego canne jest tylko pochodną bâtonu, lekcje bâtonu obowiązują także dla canne, a bâton uczy się jako pierwszego, ponieważ ćwiczy obie ręce cięższą laską. Zeszyt szkoleniowy komitetu canne i bâtonu Cahier H (2018) nazywa wojskową szkołę wychowania fizycznego w Joinville-le-Pont kolebką nauczania francuskiego bâtonu w XIX wieku. Szkoła według niego od 1852 roku nosiła nazwę école normale de gymnastique de Joinville le Pont, od 1872 école normale de gymnastique et d'escrime, a od 1925 école supérieure d'éducation physique. Między rokiem 1852 a 1939 kształciła wojskowe i cywilne kadry wychowania fizycznego, a bâton przeżywał w tym okresie szczyt i przetrwał do dziś w związku z savate i canne de combat.
Czytaj dalej
Green (Martial Arts of the World, 2001) opisuje bâton jako laskę długą na 64 cale, która rozwinęła się z laski spacerowej i oznaki władzy niektórych oficerów i szlachciców i której uczono jeźdźców jako obrony przed lancą, gdy byli bez konia. Cahier n°10 łączy chwyt z przednią ręką w pronacji z technikami niemieckiego ciężkiego miecza, które zapisał Talhoffer w XV i XVI wieku, i odróżnia go od francuskich wojskowych technik bâtonu z końca XIX wieku, od cywilnego bâtonu, jak go uczyli Louis Leboucher i Larribeau, i od metody Héberta z 1915 roku. Angielska Wikipedia podaje, że bâton wywodzi się z ruchów średniowiecznego długiego miecza i dłuższej wiejskiej laski.
Czym się różni
Według federacji uderzenia bâtonu są takie same jak w canne, tylko oburęczne, więc naturalna jest wspólna nauka obu broni. Cahier n°10 podaje, że podstawowe parametry uderzeń są jednakowe poza chwytem. Federalny bâton różni się od bâtonu ze szkoły w Joinville długością i chwytem: federalny prowadzi się bez manchette z ręką prowadzącą na końcu, ten ze szkoły w Joinville jest dłuższy i trzyma się z manchette.
Technika
Federalny bâton jest według witryny federacji nieco cięższy niż canne, około 300 gramów, sięga do pachy, zwykle 140 centymetrów, i trzyma się go oburącz w pronacji. Przepisy sportowe ustalają 250 do 500 gramów i prowadzenie bez manchette, w którym ręka prowadząca zakrywa koniec laski. Cahier n°10 z 2005 roku podawał około 400 gramów. Green pisze, że w odróżnieniu od quarterstaffu bâton trzyma się tak, że kciuki obu rąk zwrócone są ku sobie, a przednia ręka jest w pronacji. Dłuższy bâton szkoły w Joinville jest według przepisów sportowych prosty i kasztanowy, 155, 160, 165 lub 170 centymetrów w zależności od postury, 350 do 700 gramów, i prowadzi się go z manchette co najmniej 25 centymetrów. Długość dobiera się tak, aby laska sięgała między nos a górną krawędź czoła, czyli długość federalnego bâtonu plus 25 centymetrów. Cahier H podaje jako podstawowe ataki brisé, croisé tête, enlevé, croisé bas, latéraux, piqués pointe i talon, coulissés i revers tête oraz wymaga opanowania trzech dystansów. Moulinets łączą dwa uderzenia, pionowo lub poziomo. Wojskowy Manuel de gymnastique z lat 1877 i 1888 określał długość laski tak, aby pionowo przed ciałem sięgała górnym końcem do czubka nosa, i przepisywał pręt leszczynowy lub olszowy o średnicy 2,5 centymetra na grubszym końcu.
Trening
Manuel de gymnastique dzieli naukę bâtonu na proste uderzenia (4 lekcje, 22 ćwiczenia), złożone uderzenia (10 lekcji, 10 ćwiczeń), ataki, parady i riposty (2 lekcje, 4 ćwiczenia) oraz pozdrowienie i walkę. Według podręcznika ćwiczono w grupach żołnierzy z instruktorami w dwóch szeregach. Gdy ćwiczenia z bâtonem lub canne służyły tylko do rozciągnięcia, wystarczało według podręcznika ograniczyć się do kilku wybranych lekcji. Cahier n°10 prowadzi dla canne i bâtonu jeden tok techniczny z tymi samymi stopniami pommeaux.
Zawody
Według przepisów sportowych federacji duo jest jedyną formą zawodów z bâtonem. Ocenia się opanowanie techniki i styl, a jakakolwiek siła jest zabroniona. Cahier n°10 opisuje walki w bâtonie jako bardzo kontrolowane wymiany, w których nie decydują trafienia, a bâton jako dyscyplinę w gruncie rzeczy pokazową. Wśród czterech eksperymentalnych oficjalnych zawodów federacji jest Tournoi de Bâton, walki federalnym bâtonem lub bâtonem ze szkoły w Joinville, oraz Internationaux de Canne et Bâton, zawody drużyn klubowych otwarte dla cudzoziemców w canne, federalnym bâtonie i podwójnej canne.
Dziś
Bâton uczy się dziś razem z canne w dyscyplinie Canne de Combat et Bâton federacji FFSbf&DA i rywalizuje się w nim na imprezach canne de combat. Zeszyt szkoleniowy o bâtonie ze szkoły w Joinville, Cahier H, wydał w 2018 roku Comité National de Canne de Combat et Bâton, który federacja rozwiązała na nadzwyczajnym walnym zgromadzeniu 13 kwietnia 2024 roku i zastąpiła komisją krajową. Francuska Wikipedia podaje, że federalny bâton rozwijał ten komitet i organizował jego praktykę zawodniczą.
Ciekawostki
Green podaje, że bâton bywa błędnie nazywany grand bâton lub moutinet. Wojskowy Manuel de gymnastique z 1877 roku brał za podstawę bâton, a canne uważał za jego pochodną, nie odwrotnie. Przepisy sportowe federacji z 2026 roku same podają, że ich część o sędziowaniu canne i bâtonu nie obowiązuje, a zamiast niej obowiązują Memento n°10 z 2018 roku i Cahier I z 2024 roku.
Często zadawane pytania
Jak długi jest francuski bâton?
Federalny bâton mierzy według przepisów sportowych 130, 140 lub 150 centymetrów zależnie od wzrostu i sięga do pachy. Bâton szkoły w Joinville jest dłuższy, 155 do 170 centymetrów.
Jak rywalizuje się w bâton?
Jedyną formą rywalizacji jest duo, oceniane według opanowania techniki i stylu, bez użycia siły. Według zeszytu szkoleniowego federacji wymiany są bardzo kontrolowane i nie rozstrzygają o nich trafienia.
Czym jest bâton de Joinville?
Dłuższy wariant bâton, od 155 do 170 centymetrów, z częścią chwytną o długości co najmniej 25 centymetrów. Nazwę ma od wojskowej szkoły gimnastyki w Joinville-le-Pont, którą zeszyt szkoleniowy komitetu canne i bâton nazywa kolebką nauczania bâton w XIX wieku.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.