Shuai Jiao
摔跤Najstarsze udokumentowane zapasy chińskie, wyrosłe z obrzędowego jiaodi. Rzut liczy się tym wyżej, im czyściej rzucający zostaje na nogach; nie ma walki w parterze.
Podstawowe informacje
ChinyCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Shuai Jiao
Shuaijiao to chińskie zapasy w kurtce, w których wygrywa się rzutem. Starożytne zapasy są w Chinach udokumentowane od bardzo dawna, jako jueli w Księdze obrzędów i juedi od dynastii Qin. Dzisiejsze shuaijiao wywodzi się jednak, według pracy dyplomowej z Uniwersytetu w Lejdzie, z mandżurskich zapasów epoki Qing, gdy zapaśnicy dworskiego urzędu Shanpuying strzegli pałacu i występowali na ucztach. Po upadku dynastii zapasy dworskie przeszły do ludu. Walczy się w krótkiej kurtce dalian z pasem. Przeciwnik musi upaść tak, aby dotknął ziemi inną częścią ciała niż stopy, a najwięcej punktów dostaje rzut, po którym atakujący sam pozostaje na nogach. Nie ma walki w parterze ani kontynuowania po rzucie, co jest główną różnicą wobec judo. Zabronione są duszenia i dźwignie. Nogi wolno chwytać dopiero po chwycie powyżej pasa, a podcięcie liczy się tylko wtedy, gdy noga przechodzi poniżej kolana. Rywalizuje się w kategoriach wagowych, a dorośli walczą w dwóch rundach po trzy minuty. W Chinach odbywają się zawody krajowe i prowincjonalne, a zapasy Tianqiao z Pekinu znajdują się na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa. Poza Chinami ta sztuka jest mniej rozpowszechniona, a odrębny regulamin zawodów ma na przykład francuska federacja FFAEMC.
Historia
Chińskie zapasy są udokumentowane od bardzo dawna. Księga obrzędów (Liji) zapisuje je jako jueli i opisuje jako ćwiczenie wojskowe. Za dynastii Qin (221–206 p.n.e.) juedi według czasopisma The World of Chinese przekształciło się z ćwiczenia wojskowego w widowisko. Legenda wywodzi starożytne zapasy jiaodi od wojska Chiyou w rogatych hełmach. Za dynastii Song (960–1279) zapasy były popularne wśród ludu, a dwór urządzał je dla szkolenia żołnierzy. Dzisiejsze shuaijiao wywodzi się jednak, według pracy dyplomowej Alexa Xiana Zhao z Uniwersytetu w Lejdzie, z mandżurskich zapasów epoki Qing. Za panowania cesarza Kangxiego powstał państwowy urząd zapaśniczy Shanpuying, którego zapaśnicy, wybierani z Ośmiu Sztandarów, strzegli pałacu, występowali na ucztach i szkolili innych. Po upadku dynastii zapasy dworskie przeszły do ludu. W pekińskiej dzielnicy Tianqiao nazywano je guanjiao, a w latach 20. XX wieku otworzył tam plac zapaśniczy Bao Shanlin. Zapasy należały też do szkolenia Centralnego Instytutu Guoshu, założonego w Nankinie 24 marca 1927 i w czerwcu 1928 przemianowanego. Że właśnie wtedy ustaliła się nazwa shuaijiao, nie udało nam się potwierdzić w źródłach.
Czym się różni
Od judo shuai jiao różni się głównie tym, że nie ma walki w parterze. Judo według zasad Międzynarodowej Federacji Judo (IJF) z 2016 roku ocenia trzymania w parterze, 10 sekund za waza-ari i 20 sekund za ippon. Regulamin shuai jiao FFAEMC walki w parterze nie zawiera i zabrania kontynuowania po rzucie. Judo zna tylko punkty ippon i waza-ari, shuai jiao ocenia rzuty 1 i 3 punktami. IJF od 2016 roku karze za chwytanie nogi lub spodni, a shuai jiao pozwala chwytać nogi po chwycie powyżej pasa. Różni się też strój. Zawodnicza kurtka dalian jest według FFAEMC dwustronna, biała z czerwoną i niebieską lamówką, spodnie sięgają do kostek, a pas ma szerokość 3,5 cm. Pas judo musi mieć według zasad IJF z 2018 roku grubość od 4 do 5 mm, a końce 20 do 30 cm od węzła. Kurtka sambo ma według specyfikacji FIAS z 2022 roku tkaninę o masie od 500 do 700 g/m² oraz pas szeroki na 4 do 5 cm.
Technika
Celem jest rzucenie przeciwnika tak, aby dotknął ziemi inną częścią ciała niż stopy, na przykład kolanem lub plecami, podaje agencja Xinhua. Przepisy francuskiej federacji FFAEMC, jedyny kompletny regulamin shuai jiao, jaki udało nam się znaleźć, przyznają 3 punkty za rzut, po którym atakujący zostaje na nogach, a przeciwnik upada na bark, plecy, tułów, biodro, brzuch lub głowę. Dotknięcie ziemi ręką, łokciem lub kolanem daje 1 punkt. Regulamin FFAEMC zabrania jako pierwszego ataku podnoszenia obu nóg przeciwnika naraz, nogi wolno chwytać dopiero po chwycie lub kontakcie powyżej pasa. Podcięcie lub zaczepienie liczy się tylko wtedy, gdy noga przechodzi poniżej poziomu kolana. Zabronione są rzuty na głowę, duszenia i dźwignie na palcach, łokciach, barkach, kolanach i kostkach oraz kontynuowanie walki po rzucie. Rzut zalicza się także przy upadku poza obszarem, jeśli technika zaczęła się wewnątrz.
Trening
Programów treningowych federacji nie znaleźliśmy. Według regulaminu FFAEMC walczy się w kurtce dalian, w obuwiu z miękką podeszwą i bez obowiązkowych ochraniaczy. W 2026 roku agencja Xinhua opisała otwarty plac zapaśniczy Sanke Shu Chang w Tianjinie, który klub Jinyou urządził w 2003 roku pod trzema drzewami i który w 2025 roku stał się kieszonkowym parkiem z gumową nawierzchnią. Latem i jesienią w niedzielne poranki zbierają się tam zapaśnicy w każdym wieku z Tianjinu, Pekinu, Hebei i Shandongu. 81-letni Wu Ruichang, który zaczął zapasy w wieku 16 lat, nadal tam walczy i trenuje młodszych.
Stopnie i postępy
Systemu pasów ani dan dla shuai jiao nie znaleźliśmy, postęp mierzy się w zawodach. Regulamin FFAEMC dzieli zawodników na kategorie wiekowe, od najmłodszych dzieci po weteranów. Seniorzy walczą w 10 kategoriach wagowych od −52 do +100 kg, seniorki w 8 kategoriach od −48 do +82 kg. Dorośli i juniorzy walczą w dwóch rundach po 3 minuty, kadeci i weterani po 2 minuty. Igrzyska prowincjonalne w Daixianie w prowincji Shanxi w maju 2023 podzieliły zawodników na grupę A (19–50 lat) i B (15–18 lat). Najwyższa nagroda serii chińskich zapasów, zainaugurowanej w 2016 roku przez Państwową Administrację Sportu i Chińskie Stowarzyszenie Zapaśnicze, nazywa się Golden Robe.
Dziś
W Chinach odbywają się zawody krajowe i prowincjonalne. W zawodach prowincjonalnych w Daixianie w Shanxi w maju 2023 wzięło udział, według China Daily, 175 mężczyzn i 75 kobiet z 10 miast, rozdano 24 złote medale. Zawody w Baodingu w 2024 zorganizował lokalny rząd z World Shuai Jiao Federation. Zapasy Tianqiao znajdują się od 2008 roku na państwowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego Chin pod numerem VI-21 i według opisu grozi im zanik, bo odchodzą starzy mistrzowie i brakuje stałego placu zapaśniczego. Poza Chinami francuska federacja FFAEMC wydała dla shuai jiao odrębny regulamin zawodów i regulamin sędziów, obowiązujące od 1 września 2026.
Ciekawostki
Na drewnianym grzebieniu z grobowca z czasów dynastii Qin, odkrytym w 1975 roku w prowincji Hubei, widnieje malowidło dwóch zapaśników w czarnych pasach, spodniach i zakrzywionych butach, z postacią, którą badacze uważają za sędziego. Poeta z czasów dynastii Song Yang Wanli napisał Wiersz o juedi po walce na dworze, która ucieszyła cesarza. W północnych Chinach zapasy nazywa się potocznie liaojiao, a ich hasło głosi, że siła pokona dziesięć umiejętności, lecz zręczność przemoże tysiąc funtów. W Tianjinie walki komentują tak zwani shuojiaoren w lokalnym dialekcie. Zapasy Tianqiao pokazywano w latach 20. XX wieku razem z podnoszeniem ciężkiego drążka zhongfan, a walczono w trzech rundach ze zwycięstwem w dwóch.
Style i odmiany
Baodingska odmiana chińskich zapasów zwana kuaijiao, czyli szybkie zapasy, którą Wikipedia i rodzinna witryna łączą z mistrzem Ping Jingyi.
Pekińska odmiana chińskich zapasów, wywodząca się od zapaśników dworu dynastii Qing. Na państwowej liście dziedzictwa figuruje jako zapasy z Tianqiao.
Tianjińska odmiana chińskich zapasów z jednego z czterech wielkich miast zapasów, uprawiana dziś przez lokalne kluby zapaśnicze.
Często zadawane pytania
Czym jest shuai jiao?
Chińskie zapasy w kurtce dalian, w których wygrywa się rzutem. Przeciwnik musi upaść tak, aby dotknąć ziemi inną częścią ciała niż stopy. Najwięcej punktów, 3, dostaje atakujący, który rzuci przeciwnika i sam pozostanie na nogach.
Czym różni się shuai jiao od judo?
Shuai jiao nie ma walki w parterze i po rzucie nie kontynuuje się walki, a judo ocenia także trzymanie w parterze. Judo według przepisów IJF z 2016 roku zna tylko punkty ippon i waza-ari i karze chwytanie nóg, a shuai jiao ocenia rzuty 1 i 3 punktami i zezwala na nogi po chwycie powyżej pasa.
Czy shuai jiao to najstarsza chińska sztuka walki?
Starożytne zapasy są w Chinach udokumentowane bardzo dawno, jako jueli w Księdze obrzędów i jako juedi od dynastii Qin. Dzisiejsze shuaijiao wywodzi się jednak według pracy magisterskiej z Uniwersytetu Leiden z mandżurskich zapasów czasów Qing, a bezpośredniego związku ze starożytnymi zapasami źródło nie dokumentuje.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.