Okinawskie ti (okinawa-te)
沖縄手Okinawskie określenie ti (po japońsku te, ręka) dla rodzimej sztuki walki, która według jednej z teorii połączyła się z chińską walką i dała początek karate.
Podstawowe informacje
JaponiaCharakter i pochodzenie
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Okinawskie ti (okinawa-te)
O sztuce walki Okinawskie ti (okinawa-te)
Ti, po japońsku te, dosłownie ręka, to okinawskie określenie rodzimej sztuki walki. Green (Martial Arts of the World, 2001) podaje, że po okinawsku wymawia się je di, i odróżnia je od karate, które pierwotnie nazywano toudi lub tote, chińska ręka, i które wskazywało na korzenie w chińskich sztukach walki. Jak wyglądało ti, według abstraktu w japońskim czasopiśmie naukowym o budo nie wiadomo dokładnie z powodu braku starych zapisów. Okinawskie centrum informacji o karate OKIC podaje, że nie można niczego jasno twierdzić o tym, kiedy i w jakiej postaci powstało karate, a według raportu prefekturalnej rady oświaty z 1994 roku streszcza trzy teorie. Według pierwszej karate wywodzi się z ti, pierwotnej okinawskiej sztuki, na którą później wpłynęły chińskie i inne sztuki walki. Rozpowszechnione wyjaśnienie, że rozwój wsparły dwa zakazy broni, za króla Sho Shin i po zajęciu wysp przez domenę Satsuma w 1609 roku, encyklopedia Nipponica uważa za podważone. Trójpodział na Shuri-te, Tomari-te i Naha-te pojawił się według OKIC po raz pierwszy dopiero w 1927 roku.
Historia
Królestwo Ryukyu powstało według słownika Yamakawa Nihonshi Shojiten w 1429 roku, gdy Sho Hashi zjednoczył trzy królestwa na wyspie Okinawa, Hokuzan, Chuzan i Nanzan. Green podaje, że chińskie sztuki walki dotarły do kultury ryukyuańskiej wraz z chińskimi imigrantami, takimi jak trzydzieści sześć rodzin osiadłych w Kume, oraz z Okinawczykami, którzy podróżowali za granicę. Pierwsza wzmianka o te pojawia się według niego dopiero po inwazji Satsumy w 1609 roku, w ustnej opowieści o Jana Ueekata.
Czytaj dalej
Za panowania króla Sho Shin (1477–1526) według Greena edykt zakazał noszenia i gromadzenia broni. Na ogół nie był przestrzegany, a zakaz broni był ściśle egzekwowany dopiero po japońskim podboju w 1609 roku. Nipponica podaje, że teoria o dwóch zakazach broni, za Sho Shin i za rządów Satsumy, rozpowszechniła się dzięki wczesnym pismom, których autorem jest Funakoshi Gichin, i do dziś ma szerokie poparcie. Powojenne badania ustaliły jednak według niej, że na zamku Shuri mieściło się stałe wojsko, a nowe odczytanie inskrypcji Momourasoe rankan no mei, przytaczanej jako dowód, pozbawiło politykę zakazu broni oparcia. Nipponica podaje, że istnienie tode było samurajom z domen Satsuma i Higo znane najpóźniej w XVIII wieku, i podważa tym teorię o tajnym przekazywaniu. Abstrakt wykładu, którego autorem jest członek stowarzyszenia Nihon Karatedo Motobu-kai, podaje natomiast, że karate w czasach królestwa ćwiczono w tajemnicy i przekazywano jedynemu następcy, więc dowody z epoki prawie nie istnieją. Według innego abstraktu tego samego autora testament, który spisał ryukyuański samuraj Aka Pechin Chokushiki w latach 1778 i 1783, pokazuje, że na Okinawie w XVIII wieku uczono się szermierki Jigen-ryu. Testament wspomina też o sztukach karamuto i yawara, których nie należy ćwiczyć, a autor interpretuje karamuto jako prawdopodobnie dzisiejsze karate lub jego poprzednika. Tradycja według abstraktu w japońskim czasopiśmie naukowym o budo opowiada, że około dwieście lat temu ludzie nazywali Tode Sakugawa wojownika z Shuri, który nauczył się chińskiej walki, i stąd pochodzi nazwa tode. Autor sądzi, że sztukę chińskiego pochodzenia celowo nazwano tode, ponieważ istniała już rodzima okinawska sztuka walki ti. Nipponica podaje, że tode ćwiczono w królestwie w warstwie wojowników, którą nazywa samure jako sztukę walki, część wychowania i państwowy pokaz, i wymienia jako wojowników Tode Sakugawa (właściwie Sakugawa Kanga) i Matsumura Sokon (1809–1899). Sposób przekazywania ti, dawniej od mistrza jedynemu uczniowi, zmienił się według Nipponiki wyraźnie, gdy tode trafiło pod koniec lat Meiji od 30 do 39 do okinawskich szkół dzięki wysiłkom Itosu Anko (1831–1915) i innych. W 1922 roku Funakoshi Gichin przedstawił tode na kontynencie japońskim, a od 1924 roku powstawały kluby uniwersyteckie w regionie Kanto. Green podaje, że na początku lat dwudziestych XX wieku Funakoshi zaproponował zastąpienie znaku oznaczającego Tang znakiem oznaczającym pustkę, czemu Okinawa opierała się aż do zebrania w 1936 roku.
Czym się różni
Green odróżnia te, ściśle związane z bronią i dworem królewskim, od karate, pierwotnie toudi, którego nazwa wskazuje na korzenie w chińskich sztukach walki. Przytacza też pogląd, że te może być pochodzenia japońskiego. Abstrakt w japońskim czasopiśmie naukowym o budo uważa Motobu udundi za przetrwałą sztukę linii ti bez bezpośredniego wpływu chińskiego, w przeciwieństwie do tode, które rozwinęło się z chińskiej walki. Słowniki różnią się w definicji karate. Daijisen opisuje je jako sztukę, która powstała na Okinawie z połączenia chińskiej walki z czasów Ming z okinawskim kobudo, Nihon Kokugo Daijiten jako walkę przeniesioną z Ryukyu, która rozwinęła się, ponieważ za rządów rodu Shimazu zakazano noszenia broni.
Technika
Według Nipponiki technika w okresie ryukyuańskim i okinawskim przekazywana była głównie przez kata, a typowe było hartowanie pięści na makiwarze. Linia Shuri-te, wywodząca się od mistrza Matsumura Sokon, miała jako podstawowe kata naihanchi, linia Naha-te, której odnowicielem był Higaonna Kanryo, kata sanchin. Okinawskie tradycyjne karate zachowuje według Nipponiki w swoim rdzeniu to podejście oparte na kata do dziś. Green podaje, że te było zawsze ściśle związane z bronią, a jego główną bronią były miecz, włócznia i naginata.
Trening
Według Nipponiki młodzi mężczyźni okresu ryukyuskiego i okinawskiego sprawdzali sztukę w pojedynkach plenerowych zwanych kakedameshi, i tak podobno ćwiczył też Motobu Choki. Nauka opierała się według tej samej encyklopedii na kata i na hartowaniu pięści na makiwarze.
Dziś
Kiedy dziś prefektura Okinawa mówi o karate okinawskim, zalicza do niego według Nipponiki także kobudo ryukyuskie, sztukę z bronią sai, tuifa i innymi. Prefektura obchodzi 25 października Dzień karate. Według OKIC większość dzisiejszych szkół (ryuha) jest nowa, a najstarszą z nich jest goju-ryu, nazwana od pokazu, który w listopadzie 1930 w świątyni Meiji zaprezentował Shinzato Jin'an. Na pierwszy międzynarodowy turniej karate okinawskiego w sierpniu 2018 komitet organizacyjny wybrał jako oficjalną listę 133 kata karate, 28 kata bojutsu i 17 kata saijutsu.
Ciekawostki
Abstrakt w japońskim czasopiśmie naukowym o budo utożsamia mistrza karate z XVIII wieku, którego Motobu Choki w swojej książce z 1932 roku nazywa Gushikawa Uekata, najpewniej z politykiem Ginowan Uekata Choga, który od 1745 do 1750 roku był jednym z sanshikan za króla Sho Kei. Jego wnuczka wyszła za mąż za piątą głowę rodu Motobu Udun, przodka braci Motobu Choyu i Motobu Choki. Książka Watashi no Tode-jutsu (1932), której autorem jest Motobu Choki, jest według autora abstraktu jednym z najstarszych i najbardziej szczegółowych zapisów tradycji ustnej.
Style i odmiany
Często zadawane pytania
Jaka jest różnica między ti a karate?
Ti (po japońsku te, ręka) to okinawskie określenie rodzimej sztuki walki. Według Greena karate pierwotnie nazywano toudi, chińska ręka, a jego nazwa wskazuje na korzenie w chińskich sztukach walki. Jak dokładnie wyglądało ti, nie wiadomo z powodu braku zapisów.
Czy karate powstało z powodu zakazu broni na Okinawie?
To rozpowszechniona teoria, którą według Nipponiki szerzyły wczesne pisma, których autorem jest Funakoshi Gichin. Powojenne badania pokazały jednak według tej samej encyklopedii, że na zamku Shuri mieściło się stałe wojsko, a teoria zakazu broni straciła oparcie.
Od kiedy rozróżnia się Shuri-te, Naha-te i Tomari-te?
Według Okinawskiego centrum informacji o karate OKIC ten podział pojawił się po raz pierwszy w 1927 roku, gdy z powodów praktycznych użyto go podczas pokazu karate dla Kano Jigoro, który zorganizowali Miyagi Chojun i Mabuni Kenwa.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.