Mieszane sztuki walki
Mixed Martial ArtsSport pełnokontaktowy łączący uderzenia z walką w stójce, w klinczu i w parterze. Nie ma pasów, a rywalizuje się według kilku zestawów przepisów (Unified Rules, ONE, IMMAF).
Podstawowe informacje
Stany ZjednoczoneCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Mieszane sztuki walki
O sztuce walki Mieszane sztuki walki
MMA (mieszane sztuki walki) to sport pełnokontaktowy, w którym uderzenia łączy się z walką w stójce, w klinczu i w parterze. Nie ma jednego zestawu przepisów ani systemu pasów. Zawodowcy w USA walczą według Unified Rules, które wyszły z przepisów stanu New Jersey z 2001 roku, a Association of Boxing Commissions przyjęła je w 2009 roku. ONE Championship stosuje własne przepisy, a amatorskie MMA prowadzi IMMAF, założona w 2012 roku.
Czytaj dalej
Korzenie sięgają brazylijskiego vale tudo, które pojawiało się w cyrkach od początku XX wieku, oraz japońskich zawodów Shooto (1985) i Pancrase (1993). Za punkt zwrotny uważa się UFC 1 z 12 listopada 1993 roku w Denver, ośmioosobowy turniej bez kategorii wagowych i bez rund, który wygrał Royce Gracie. UFC stworzyli Art Davie i Rorion Gracie z Johnem Miliusem, są to więc założyciele zawodów, nie sportu. Nazwa mixed martial arts pojawiła się po raz pierwszy w 1993 roku w telewizyjnej recenzji UFC 1, kto ją wymyślił, jest sporne. Według Unified Rules runda trwa 5 minut, zwykła walka ma 3 rundy, a tytułowa 5. Rękawice ważą od 4 do 6 uncji. Zakazane są między innymi uderzenia w krocze, w tył głowy i w kręgosłup, kopnięcia i kolana w głowę leżącego przeciwnika oraz uderzenia głową. W 2024 roku Association of Boxing Commissions zatwierdziła zniesienie zakazu tak zwanych łokci 12-6, zmianę muszą przejąć poszczególne komisje stanowe. ONE dopuszcza kolana w głowę leżącego przeciwnika, kopnięcia w stylu piłkarskim zakazało w 2016 roku. IMMAF zakazuje amatorom łokci i kolan w głowę, przepisuje ochraniacze goleni i rundy po 3 minuty. Młodzież startuje od 12 lat w kategoriach Youth C, B i A, bez uderzeń w głowę. Metaanaliza sześciu badań (Lystad i in., 2014) podaje 228,7 urazu na 1 000 ekspozycji i głowę u 66,8 do 78,0 % urazów. Po śmierci zawodnika Yang Jian Binga przy zbijaniu wagi w 2015 roku ONE wprowadziło testy nawodnienia przed walką. Sportem olimpijskim MMA nie jest.
Historia
MMA nawiązuje do brazylijskiego vale tudo, które pojawiało się w cyrkach od początku XX wieku, a w USA nazywano je no holds barred, oraz do japońskich zawodów Shooto (Satoru Sayama, 1985) i Pancrase (Masakatsu Funaki i Minoru Suzuki, 1993). Antyczny pankration podaje się jako poprzednika i sport podobny, bezpośredniej linii do MMA nie znaleźliśmy w źródłach. Zawody UFC założyli Art Davie, Rorion Gracie i John Milius, są to założyciele zawodów, nie sportu. UFC 1 odbyło się 12 listopada 1993 roku w Denver jako ośmioosobowy turniej bez kategorii wagowych i bez rund, rękawice były nieobowiązkowe. Wygrał Royce Gracie przez duszenie zza pleców przeciw Gerardowi Gordeau, a później wygrał także UFC 2 i 4. Nazwa mixed martial arts pojawiła się po raz pierwszy w 1993 roku w recenzji UFC 1, kto ją wymyślił, jest sporne.
Technika
MMA łączy uderzenia i grappling. Składnik uderzeniowy wywodzi się głównie z boksu i kickboxingu, postawa bokserska nie ma jednak skutecznej obrony przed low kickami. Zapaśnicy przynoszą takedowny, a przeciwnicy bronią się sprawlem, judo i sambo znajdują zastosowanie w klinczu i przy rzutach. W parterze walka kończy się poddaniem po dźwigni lub duszeniu, ewentualnie uderzeniami z góry, dla których przyjął się termin ground and pound, w telewizji użył go być może po raz pierwszy Mark Coleman na UFC 14. To, co jest dozwolone, określa zestaw przepisów. Unified Rules zakazują uderzeń w krocze, w kręgosłup i w tył głowy, kopnięć i kolan w głowę leżącego przeciwnika, deptania, uderzeń głową, gryzienia, wydłubywania oczu i ciągnięcia za włosy. Zniesienie zakazu łokci 12-6 zatwierdziła ABC w lipcu 2024 roku, daty wejścia w życie nie znaleźliśmy, a zmianę musi przejąć komisja. ONE dopuszcza kolana w głowę leżącego przeciwnika, Pride dopuszczało także deptanie, ale zakazywało łokci w głowę.
Trening
Zawodnicy MMA trenują wiele dyscyplin naraz, często u kilku trenerów lub w zespole, na przykład w American Kickboxing Academy lub American Top Team. Budowy lekcji, częstotliwości treningów i formy sparingu nie znaleźliśmy w źródłach. Metaanaliza sześciu badań (Lystad, Gregory i Wilson, Orthopaedic Journal of Sports Medicine, 2014) podaje 228,7 urazu na 1 000 ekspozycji, głowa stanowiła 66,8 do 78,0 % urazów. Po KO lub TKO urazów było więcej niż dwa razy tyle co po poddaniu. Badanie w Frontiers in Nutrition (2025) odnotowało u 31 zawodowców utratę średnio 10,56 % masy ciała w ciągu 7 dni przed ważeniem. Po śmierci Yang Jian Binga w grudniu 2015 roku w następstwie odwodnienia przy zbijaniu wagi ONE zakazało tego sposobu zbijania wagi i wprowadziło testy nawodnienia.
Stopnie i postępy
MMA nie ma pasów, stopni ani form. Ścieżka amatorska wiedzie przez kategorie wiekowe IMMAF: młodzież startuje w trzech kategoriach Youth od 12 do 17 lat, wyżej stoją kategorie Junior i Senior, których dokładnych granic wiekowych nie znaleźliśmy. Mistrzostwa świata IMMAF odbywają się od 2014 roku. Ile walk amatorskich oczekuje się przed startem zawodowym, nie znaleźliśmy w źródłach. System stopniowany ma wojskowy program Modern Army Combatives, który w 2000 roku założył Matt Larsen w Fort Benning. Jego zawody mają cztery poziomy przepisów (Basic, Standard, Intermediate, Advanced), a najwyższy z nich odpowiada w gruncie rzeczy przepisom MMA.
Dla kogo
Młodzież startuje według przepisów IMMAF ze stycznia 2021 roku w trzech kategoriach: Youth C (12–13 lat) jedna runda 3 minuty, Youth B (14–15) jedna runda 4 minuty i Youth A (16–17) trzy rundy po 2 minuty. We wszystkich kategoriach zakazane są uderzenia w głowę, Youth C i B dodatkowo nie mogą stosować uderzeń w parterze, kolan, łokci i większości dźwigni na nogi, Youth A może w parterze uderzać tylko pięścią w tułów. Obowiązkowe są rękawice 6–8 oz, ochraniacze goleni, rashguard, ochraniacz zębów i u chłopców ochraniacz krocza. Raport American Academy of Pediatrics z listopada 2016 roku o sztukach walki obejmuje także MMA, jego dokładnego zalecenia dotyczącego MMA nie odnaleźliśmy. Stanowiska Canadian Paediatric Society o MMA ani badania urazów dzieci w MMA nie znaleźliśmy. Pierwsza odnotowana amerykańska walka kobiet odbyła się 28 marca 1997 roku. UFC podpisało pierwszą kobietę, Rondę Rousey, w listopadzie 2012 roku.
Zawody
Zawodowcy w USA walczą według Unified Rules. Jednolity zbiór przepisów uzgodniono 3 kwietnia 2001 roku w New Jersey, a Association of Boxing Commissions (ABC) przyjęła go 30 lipca 2009 roku i każda komisja stanowa musi go przejąć. Runda trwa 5 minut, zwykła walka ma 3 rundy, tytułowa 5, punktuje się systemem 10 punktów, a przepisy rozróżniają dziś 15 kategorii wagowych. Walka kończy się przez KO, poddanie, przerwanie, decyzję sędziów lub dyskwalifikację. ONE Championship ma 3 rundy po 5 minut, tytułowe 5, i ocenia walkę jako całość. Japońskie Pride (1997–2007) miało pierwszą rundę 10-minutową i dwie po 5 minut. Amatorzy według IMMAF walczą 3 rundy po 3 minuty i nie mogą używać łokci, kolan w głowę, heel hooków ani twisterów. Po KO następuje zawieszenie startów na co najmniej 4 tygodnie, po dwóch KO w ciągu 3 miesięcy na 3 miesiące, a po trzech KO w ciągu 12 miesięcy na 12 miesięcy.
Sprzęt
Według Unified Rules zawodowcy walczą w rękawicach o masie 4 do 6 oz, które zostawiają palce wolne do chwytu. Obowiązkowy jest ochraniacz zębów i ochraniacz krocza, zatwierdzonym strojem są szorty, bez butów i bez koszulki, kobiety noszą top sportowy. IMMAF wymaga od amatorów dodatkowo ochraniaczy goleni, a od kobiet rashguardu, młodzież walczy w rękawicach 6 do 8 oz. W USA, Kanadzie i Wielkiej Brytanii walczy się najczęściej w klatce, która wyewoluowała z wczesnych gal UFC, w Japonii, Brazylii i części Europy w ringu. Zawodnik nie może chwytać się siatki ani lin. Nazwa The Octagon jest znakiem towarowym UFC.
Filozofia
Pierwotną ideą MMA było pytanie, który styl walki sprawdzi się przeciwko innemu. Według Sports Illustrated organizatorzy UFC 1 Art Davie, Rorion Gracie i Bob Meyrowitz chcieli rozstrzygnąć spory, czy taekwondzista pokona karateka, czy zapaśnik boksera. W Denver w 1993 roku stanęli więc do walki przedstawiciele ośmiu różnych dyscyplin, a zakazane było tylko gryzienie i wydłubywanie oczu. Dzisiejsze amatorskie MMA wychodzi z odwrotnego priorytetu. Przepisy międzynarodowej federacji IMMAF stwierdzają, że jedynym etosem amatorskiego MMA jest zapewnienie zawodnikom jak najbezpieczniejszego środowiska do treningu i zdobywania doświadczenia. Federacja według własnych słów dostosowuje przepisy na podstawie badań i danych o urazach. Za cel stawia sobie uznanie MMA za sport i włączenie go do sportów olimpijskich, ale MMA nie jest jeszcze sportem olimpijskim.
Style i szkoły
MMA nie ma stylów w tradycyjnym znaczeniu. Britannica opisuje je jako sport hybrydowy, który czerpie z boksu, zapasów, judo, jiu-jitsu, karate, boksu tajskiego i innych dyscyplin. Na pierwszym turnieju UFC w 1993 roku było to widać dosłownie: ośmiu uczestników reprezentowało sumo, savate, kickboxing, karate, boks, jiu-jitsu, shootfighting i taekwondo. Różnica, która dziś rozstrzyga, przebiega między MMA zawodowym a amatorskim. Zawodowcy walczą według Unified Rules. Runda trwa pięć minut, walka ma od jednej do pięciu rund i najwyżej 25 minut, a przepisy rozróżniają 15 kategorii wagowych od atomowej do 105 funtów po superciężką powyżej 265 funtów. Nazwę Unified Rules może nosić tylko oficjalna wersja Association of Boxing Commissions, wersje poszczególnych komisji nazywają się od nich, więc przepisy nieco się różnią między organizacjami. Amatorzy według przepisów IMMAF walczą w dziesięciu kategoriach wagowych. Noszą rękawice o wadze od 6 do 8 uncji, ochraniacze goleni i obcisłą koszulkę z krótkim rękawem, a obuwie nie jest dozwolone. IMMAF organizuje mistrzostwa świata i kontynentów dla dorosłych, juniorów i młodzieży od 10 lat.
Dziś
Zawodowe MMA nie ma jednego organu zarządzającego. UFC od stycznia 2001 roku należy do firmy Zuffa braci Fertittów. ONE Championship działa od 2011 roku z Singapuru, PFL powstało w 2017 roku, walczy od 2018 roku, a w listopadzie 2023 roku przejęło Bellator. Amatorskim MMA zarządza IMMAF, założona w 2012 roku, czeską federacją krajową jest Czech Association of MMA. Sportem olimpijskim MMA nie jest. Do MMA przeszli bokserzy i kick-bokserzy. James Toney przegrał na UFC 118 w 2010 roku z Randym Couturem przez poddanie po duszeniu, była mistrzyni świata w boksie Holly Holm pokonała na UFC 193 w listopadzie 2015 roku Rondę Rousey. Alex Pereira pokonał Israela Adesanyę w kick-boxingu w latach 2016 i 2017, a w UFC 12 listopada 2022 roku odebrał mu tytuł w wadze średniej, Adesanya odzyskał go 8 kwietnia 2023 roku. Pereira dzierżył tytuły Glory w wadze średniej i półciężkiej, a w UFC w listopadzie 2023 roku wygrał także wagę półciężką.
W kulturze
Film Warrior z 2011 roku przyniósł Nickowi Nolte nominację do Oscara za drugoplanową rolę męską, jedyną nominację filmu. Dramaturg David Mamet napisał i wyreżyserował film Redbelt z 2008 roku, w którym Chiwetel Ejiofor gra właściciela szkoły sztuk walki, a fabuła kulminuje w wielkiej walce. Japońska manga Grappler Baki autorstwa Keisuke Itagaki, krążąca wokół turniejów walki, ukazywała się w magazynie Weekly Shonen Champion od września 1991 do czerwca 1999 i liczy 42 tomy.
Ciekawostki
Pankration, z którym MMA często się porównuje, był częścią starożytnych igrzysk olimpijskich od 648 r. p.n.e. i zakazane było w nim tylko gryzienie i wykłuwanie oczu. Równie mało zakazów miało UFC 1 w 1993 roku. Jak podaje Sports Illustrated, organizatorzy rozważali wtedy dla klatki nawet fosę z aligatorami, ale zrezygnowali z pomysłu. Hala McNichols Arena w Denver była zapełniona mniej więcej w połowie, a transmisję kupiło w domu około 80 000 widzów za 14,95 dolara. Gerard Gordeau pokonał na turnieju Teila Tuli w 26 sekund, a finał z Royce Gracie przegrał przez duszenie po 1:44. Gracie miał 185 cm wzrostu i ważył około 82 kg, a mimo to wyeliminował większych rywali. Przepisy wciąż się zmieniają. Wersja Unified Rules z lipca 2024 usunęła z listy fauli uderzenie łokciem pionowo z góry na dół (12-6), które wersja z 2018 roku zakazywała. Za zawodnika leżącego przepisy uznają każdego, kto dotyka podłogi czymkolwiek poza rękami i stopami, a to rozstrzyga o zakazie kopnięć i uderzeń kolanem w głowę.
Style i odmiany
Często zadawane pytania
Czym jest MMA?
Według Britannica MMA (mieszane sztuki walki) to hybrydowy sport walki, który czerpie z boksu, zapasów, judo, jiu-jitsu, karate, boksu tajskiego i innych dyscyplin. Zawodowcy walczą według Unified Rules, amatorzy według zasad międzynarodowej federacji IMMAF.
Jaka jest różnica między MMA a UFC?
MMA to sport, a UFC to zawody w tym sporcie. UFC ruszyło 12 listopada 1993 roku jako jednowieczorowy turniej ośmiu zawodników. Dziś MMA organizuje wiele organizacji, a zasady nieco się między nimi różnią, nazwę Unified Rules może nosić tylko oficjalna wersja Association of Boxing Commissions.
Co jest zabronione w MMA?
Unified Rules w wersji z lipca 2024 roku wymieniają 26 fauli. Należą do nich uderzenia głową, wbijanie palców w oczy, gryzienie, ciągnięcie za włosy, uderzenia w kręgosłup, kark, gardło i krocze, kopnięcia i kolana w głowę leżącego rywala, deptanie, trzymanie się siatki, rękawic i spodenek, a także unikanie kontaktu lub atak po gongu. Amatorskie zasady IMMAF dodatkowo zakazują łokci, kolan w głowę, heel hooks i twisters.
Jak działa MMA?
Runda zawodowa trwa pięć minut z minutową przerwą, a walka ma od jednej do pięciu rund. Wygrywa się przez poddanie, nokaut, nokaut techniczny, dyskwalifikację lub na punkty. Sędziowie oceniają każdą rundę według systemu dziesięciu punktów, zwycięzca rundy dostaje 10, a pokonany 9 lub mniej.
Kiedy powstało MMA?
Za kamień milowy współczesnego MMA uważa się turniej UFC 1 z 12 listopada 1993 roku w Denver, który wygrał Royce Gracie. Jednolite zasady Association of Boxing Commissions zatwierdzono w kwietniu 2001 roku. Podobny sport, pankration, znały już starożytne igrzyska olimpijskie od 648 roku p.n.e., ale bezpośredniego związku z MMA w źródłach nie znaleźliśmy.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.