Luta livre
Brazylijskie zapasy bez kimona Euclydesa Hatema, kończone dźwignią lub duszeniem. Walczy się w trzech formach: esportiva, combate i vale tudo.
Podstawowe informacje
BrazyliaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Luta livre
O sztuce walki Luta livre
Luta livre to brazylijska sztuka zapaśnicza bez kimona, w której przeciwnika pokonuje się wyłącznie chwytami, a walka kończy się dźwignią na rękę lub nogę, duszeniem albo rozstrzygają ją punkty za rzuty i dominującą pozycję. Za założyciela uważa się Euclydesa Hatema zwanego Tatu (1914–1984), pierwotnie zapaśnika catch wrestlingu, który stworzył styl w Rio de Janeiro z mieszanki catch wrestlingu, zapasów w stylu grecko-rzymskim i judoistycznej pracy w parterze. Catch-as-catch-can dotarł do Brazylii na początku XX wieku jako luta livre americana, „wolne” zapasy bez zakazanych chwytów.
Czytaj dalej
Początki Hatema źródła opisują różnie: według jednej wersji zaczął w wieku czternastu lat w Associação Cristã de Moços w Rio u Orlanda Americo da Silvy zwanego Dudú, który uczył także George’a i Hélio Gracie, według drugiej w 1930 roku u Manoela Rufino dos Santos. Roku powstania sztuki w źródłach nie znaleźliśmy. W 1942 roku (źródła podają także rok 1940) pokonał Hatem w Porto Alegre George’a Gracie, według jednych źródeł duszeniem od tyłu w drugiej rundzie, według innych dźwignią americana. Walka z Hélio Gracie się nie odbyła, ponieważ Gracie obstawał przy kimonie, a Hatem odmówił. Luta livre ma trzy formy zawodnicze: esportiva tylko z chwytami i bez uderzeń, combate z uderzeniami otwartą dłonią i kopnięciami w parterze oraz vale tudo z uderzeniami w stójce i w parterze. Teorię grapplingu sformułował w latach siedemdziesiątych profesor uniwersytecki Roberto Leitão (1937–2020), posiadacz 10. stopnia, a obok jego gałęzi stoi gałąź braci Brunocilla, uczniów Hatema. Esportivę zrzesza Confederação Brasileira de Luta Livre Esportiva, założona w 2017 roku. W Manaus odbywały się turnieje pod nazwą Campeonato Mundial de Luta Livre, na przykład w 2017 i 2025 roku, oficjalnych przepisów esportivy jednak nie znaleźliśmy. Rywalizacja z brazylijskim jiu-jitsu przeszła przez szereg wyzwań, a w 1991 roku jiu-jitsu wygrało wszystkie trzy odbyte walki turnieju Desafio, który transmitowało Rede Globo. Luta livre utrzymuje się głównie w Rio de Janeiro i w Manaus, w Europie jest znana zwłaszcza w Niemczech. Czarny pas luta livre mają między innymi Renato Sobral, Pedro Rizzo i José Aldo.
Historia
Luta livre wyrosła w Rio de Janeiro z catch-as-catch-can, który dotarł do Brazylii na początku XX wieku jako luta livre americana, zapasy bez zakazanych chwytów. Założycielem jest Euclydes Hatem zwany Tatu (1914–1984), z pochodzenia zapaśnik catch wrestlingu, który dodał do niego zapasy w stylu klasycznym i judoczyńską pracę w parterze. Roku powstania sztuki nie znaleźliśmy. Początki Hatema źródła opisują różnie. Według jednej wersji zaczął w wieku 14 lat w Associação Cristã de Moços u Orlanda Americo da Silvy zwanego Dudú, który uczył też George’a i Hélia Gracie, według drugiej w 1930 roku u Manoela Rufino dos Santos. Ten w 1931 roku walczył z Carlosem Gracie i większość gazet uznała go za zwycięzcę. W 1942 roku, według innych źródeł 1940, Hatem pokonał w Porto Alegre George’a Gracie. Sposób wygranej źródła podają różnie, duszenie od tyłu w drugiej rundzie albo dźwignia americana.
Technika
Luta livre ma trzy formy. W esportivie przeciwnika pokonuje się wyłącznie chwytami, uderzenia i kopnięcia są zakazane, a wygrywa się zakończeniem dźwignią na rękę lub nogę, duszeniem albo punktami za rzuty i dominującą pozycję. Combate dopuszcza w parterze uderzenia otwartą dłonią i kopnięcia, vale tudo uderzenia w stójce i w parterze. Według opisu historii stylu luta livre pracowało z dźwigniami na nogi, które brazylijskie jiu-jitsu wówczas w dużej mierze ignorowało, a forma no-gi BJJ była silnie ukształtowana przez jego techniki i strategie. Czy zasady zawodów esportivy dopuszczają wszystkie dźwignie na nogi, nie znaleźliśmy. Na UFC 7 (1995) Marco Ruas pokonał Larry’ego Curetona heel hookiem. Ruas trenował luta livre u Roberta Leitãa, na turnieju był jednak przedstawiany jako reprezentant własnego stylu Ruas Vale Tudo.
Stopnie i postępy
Według federacji stanu Rio de Janeiro (Federação de Luta Livre Submission do Estado do Rio de Janeiro) luta livre ma siedem kolorów pasów. Początkujący noszą biały, żółty i pomarańczowy, stopień średni niebieski, zaawansowani fioletowy, brązowy i czarny. Udokumentowanym szczytem jest 10. stopień czarnego pasa, który posiadał Roberto Leitão (1937–2020). Minimalnych okresów między pasami, stopni dziecięcych ani tego, kto nadaje pasy na poziomie CBLLE, nie znaleźliśmy.
Zawody
Esportivę zrzesza Confederação Brasileira de Luta Livre Esportiva (CBLLE), założona w 2017 roku. Oficjalnych przepisów z wartościami punktowymi, czasem walki i listą zabronionych technik nie udało nam się udokumentować. Turnieje odbywają się głównie w Rio de Janeiro i w Manaus. W 1996 roku wygrał Totonho Aleixo z Amazonas Brasileiro de Luta Livre w Rio, organizatora turnieju nie znaleźliśmy. W Manaus odbył się pod nazwą Campeonato Mundial de Luta Livre turniej 23 sierpnia 2017 roku, który zorganizowała Federação Amazonense de Submission (Fasub), z kategoriami od juvenil po máster, oraz kolejny 13 lipca 2025 roku, w którym rywalizowały także dzieci w kategorii Infantil A. Historię zawodów luta livre tworzą także wyzwania przeciw jiu-jitsu. W 1968 roku Euclides Pereira pokonał Carlsona Gracie na punkty. W 1988 roku Rickson Gracie pokonał Hugo Duarte na plaży Praia do Pepê i ponownie w rewanżu na parkingu akademii Gracie Humaitá. Wyzwanie z 1991 roku, które zorganizował Robson Gracie i transmitowało Rede Globo, ogłoszono najpierw według zasad grapplingowych, a potem zmieniono na vale tudo. Z pięciu planowanych walk odbyły się trzy i wszystkie wygrało jiu-jitsu, między innymi Wallid Ismail nad Eugêniem Tadeu. Walka Renzo Gracie z Tadeu na turnieju Pentagon Combat w 1997 roku zakończyła się zamieszkami widzów i wynikiem No Contest, po których vale tudo w Rio de Janeiro zakazano.
Sprzęt
Esportivę i combate trenuje się bez kimona, praktykujący mogą jednak nosić pas. Danych o szortach, rash guardzie i ochraniaczach nie znaleźliśmy. Brak kimona towarzyszy luta livre od początków. Styl był postrzegany jako zapasy biednych chłopców bez pieniędzy na kimono, popularne w favelach, a rywalizacja z jiu-jitsu była często przedstawiana jako różnica klasowa. Gdy Hélio Gracie obstawał przy walce z Hatemem w kimonie, Hatem odmówił i walka się nie odbyła. Do rewanżu z Takeo Yano w 1937 roku zasady nakazały Hatemowi judogi.
Filozofia
Podstawy myślowe luta livre źródła łączą z Robertem Leitão (1937–2020), profesorem uniwersyteckim i posiadaczem 10. stopnia czarnego pasa. W latach siedemdziesiątych sformułował „Theory of Grappling” i jest autorem artykułu „The 10 Principles of Grappling”. Treści obu tekstów nie udało nam się udokumentować. Obok Leitãa styl w latach siedemdziesiątych wyraźnie ukształtowali uczniowie Hatema, Fausto i Carlos Brunocilla. Według obu linii luta livre dzieli się do dziś na odłam Leitãa (Budokan) i Brunocilli.
Dziś
Luta livre utrzymuje się głównie w Rio de Janeiro i w Manaus, co częściowo przypisuje się brakowi centralnego kierownictwa. Esportivę w Manaus rozpowszechnili uczniowie Hatema, bracia Fausto i Carlos Brunocilla, a pierwszą akademią w Manaus kierował Carlos Brunocilla. W Europie luta livre jest znana zwłaszcza w Niemczech, dzięki Danielowi D’Dane, prezydentowi Federação de Luta Livre Submission w Rio de Janeiro. Czarny pas luta livre od Marco Ruasa mają Renato Sobral, Pedro Rizzo (4. dan) i José Aldo, który jest zarazem posiadaczem czarnego pasa brazylijskiego jiu-jitsu.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.