Brazylijskie jiu-jitsu

Podstawowe informacje

Założyciel

Hélio GracieCarlos Gracie(współzałożyciel)

Mistrzowie i osobistości

Renzo GracieRoyce GracieRoyler Gracie

Kraj pochodzeniaBrazylia

RegionAmeryka Południowa

Główny naciskChwyty

Poziom kontaktuPełny kontakt

System stopni21 stopni →

Charakter i pochodzenie

Trening

Dla kogo

Organizacja i zawody

Z czego składa się styl

Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.

Porównania

Katalogi i bazy dla Brazylijskie jiu-jitsu

O sztuce walki Brazylijskie jiu-jitsu

Brazylijskie jiu-jitsu powstało w Brazylii w latach dwudziestych XX wieku, gdy rodzina Gracie przepracowała judo i jujutsu przywiezione do kraju przez japońskiego mistrza Mitsuyo Maedę. Decydująca zmiana dotyczyła nie technik, lecz akcentu: Gracie zbudowali system wokół walki w parterze i wokół tego, by mniejszy i słabszy człowiek mógł kontrolować większego. Logika jest prosta. W parterze siła i zasięg tracą część przewagi, bo decyduje pozycja. BJJ uczy więc hierarchii pozycji — od gardy przez półgardę, kontrolę boczną, plecy, po dosiad — a dopiero z pozycji dominującej przychodzą wykończenia: duszenia i dźwignie na łokieć, bark i kolano. Trenuje się w kimonie (gi) i bez niego (no-gi); chwyty za materiał zmieniają grę na tyle, że obie odmiany ćwiczy się osobno. Rdzeniem zajęć jest sparing na pełnym oporze („rolowanie”), bezpieczny właśnie dlatego, że partner może w każdej chwili odklepać. Dzięki temu można trenować przeciw pełnemu oporowi bez powtarzanych ciosów w głowę. Pasy to biały, niebieski, purpurowy, brązowy i czarny, z belkami pośrednimi; dla dorosłych IBJJF ustala minimalny czas na pasie niebieskim (2 lata), purpurowym (1,5 roku) i brązowym (1 rok), więc droga do czarnego trwa co najmniej 4,5 roku. Rzeczywisty czas bywa różny i zwykle jest dłuższy. Scena zawodnicza jest szeroka (IBJJF i inne), a BJJ jest zarazem jednym z trzech filarów współczesnego MMA.

Historia

Brazylijskie jiu-jitsu wyrosło z judo, które do Brazylii przywiózł Mitsuyo Maeda (1878–1941), judoka z Kodokanu. Maeda przypłynął do Brazylii w 1914 roku i pierwszą akademię założył tam w 1921 roku. W 1917 roku czternastoletni Carlos Gracie zobaczył jego pokaz w Belém. Według wersji rodzinnej Maeda uczył go bezpośrednio, według innej wersji jego uczeń Jacyntho Ferro. Bracia Carlos, Oswaldo, Gastão Jr. i Hélio Gracie rozwijali sztukę około 1925 roku. Równoległą linię tworzą Luiz França i jego uczeń Oswaldo Fadda. Nazwa jiu-jitsu to starszy zapis japońskiego 柔術: judo nazywano wówczas często Kano jiu-jitsu i w Brazylii nazwa pozostała. Rorion Gracie wyjechał do Stanów Zjednoczonych w 1978 roku, a w 1993 roku współzałożył zawody UFC. Royce Gracie wygrał UFC 1 (12 listopada 1993), UFC 2 i UFC 4. W Pride w latach 1999–2000 Kazushi Sakuraba pokonał Roylera, Royce’a, Renza i Ryana Gracie.

Technika

BJJ opiera się na walce w parterze i na końcówkach: duszeniach i dźwigniach. Główne pozycje to guard, side control, knee-on-belly, mount, back mount i north-south. Dozwolone są obalenia z zapasów i sambo, własnym elementem jest wciągnięcie do guard, którego judo ani zapasy nie stosują. Przepisy IBJJF dają 2 punkty za takedown, sweep i knee-on-belly, 3 punkty za guard pass i 4 punkty za mount i back mount, pozycję trzeba utrzymać 3 sekundy. Prawie dokończona pozycja daje przewagę (advantage). Uderzenia, kopnięcia, kolana i łokcie są zakazane. Lista zakazanych technik ma 26 pozycji, a obowiązywanie zakazu zależy od wieku i pasa. Heel hook i knee reaping dopuszcza IBJJF od 2021 roku tylko w no-gi dla dorosłych brązowych i czarnych pasów, sambo sportowe zakazuje skręcania pięty.

Trening

Podstawą treningu jest rolling, sparing z pełną szybkością i siłą przeciw oporowi, uzupełniony dryle ze współpracującym i niewspółpracującym partnerem oraz sparingiem pozycyjnym. Ćwiczy się w gi i bez niego (no-gi). Kiedy początkujący sparuje po raz pierwszy i jak podzielona jest lekcja, nie udało nam się udokumentować w źródłach. W amerykańskiej ankiecie 56 głównie doświadczonych zawodników 82,1% trenowało co najmniej sześć godzin tygodniowo. Według ankiety 1 140 ćwiczących z 62 krajów 77,6% urazów powstaje podczas sparingu, najczęściej dotknięte jest kolano (27,1%) i ramię (14,6%). Badanie turniejów na Hawajach podaje 9,2 urazu na 1 000 startów, najczęściej łokieć przy dźwigni na ramię.

Stopnie i postępy

Dorośli (od 16 lat) przechodzą przez pasy biały, niebieski, fioletowy, brązowy i czarny, wyższe to czerwono-czarny (7. stopień), czerwono-biały (8. stopień) i czerwony (9. i 10. stopień). Dzieci od 4 do 15 lat mają 13 pasów w grupach szarych, żółtych, pomarańczowych i zielonych. Pasy do brązowego dzieli się czterema belkami, czarny pas ma 6 stopni, o pierwszy można się ubiegać po 3 latach w czarnym pasie. IBJJF przepisuje minimalny czas 2 lata w niebieskim pasie, 1,5 roku w fioletowym i 1 rok w brązowym, więc od białego do czarnego pasa prowadzi co najmniej 4,5 roku. Minimalny wiek to 16 lat dla niebieskiego i fioletowego pasa, 18 lat dla brązowego i zazwyczaj 19 lat dla czarnego, mistrz świata dorosłych w brązowym pasie może go dostać od 18 lat. Pas nadaje nauczyciel, IBJJF uznaje go tylko po spełnieniu swoich terminów i rejestracji. Brązowy i czarny pas bez wcześniejszej rejestracji są przez 2 lata prowizoryczne.

Dla kogo

IBJJF ma dywizje zawodnicze od 4 lat: Mighty Mite (4–6 lat), Pee Wee (7–9), Junior (10–12) i Teen (13–15). Walki dzieci trwają od 2 do 4 minut w zależności od wieku. Następnie jest Juvenile (16–17 lat), Adult (18–29) i kategorie Master od 30 lat aż po Master 7 od 61 lat. Kobiety walczą w osobnych dywizjach z własnymi wagami i pod gi noszą elastyczną koszulkę. Podstawową ideą BJJ jest, aby mniejszy i słabszy człowiek obronił się przed większym dzięki dźwigni i pozycji. Badanie wśród praktykujących powiązało wyższe ryzyko urazu z regularnym startowaniem w zawodach, wyższym wiekiem i wyższym pasem. W brazylijskim badaniu 193 praktykujących na nastolatków w wieku 12–17 lat przypadało 0,59 urazu na osobę, na dorosłych do 30 lat 1,37 i na starszych 1,94.

Zawody

Walka dorosłych w gi trwa według IBJJF 5 minut w białym pasie, 6 w niebieskim, 7 w fioletowym, 8 w brązowym i 10 w czarnym. Kończy się poddaniem, w innym razie decydują punkty, potem przewagi (advantage) i punkty karne. Mężczyźni w gi mają dziewięć kategorii wagowych od Rooster (do 57,5 kg) po Ultra Heavy oraz kategorię open. Główne zawody IBJJF to mistrzostwa świata w gi, a od 2007 roku także w no-gi, Pan Championship i European Open. Obok turniejów punktowych istnieją zawody tylko na poddanie, na przykład EBI. Od 1998 roku w Abu Zabi odbywa się ADCC, założone wraz z instruktorem BJJ Nelsonem Monteiro: w pierwszej połowie walki nie przyznaje się punktów dodatnich, wciągnięcie do guardu jest karane, a wygrywali je także zapaśnicy, na przykład Mark Kerr. W programie olimpijskim BJJ nie ma.

Sprzęt

Według IBJJF gi musi być jednokolorowe, białe, królewsko niebieskie lub czarne, a kurtka, spodnie i kołnierz nie mogą mieć różnych kolorów. Tkanina musi być tkana i nie może być tak gruba ani sztywna, by utrudniała przeciwnikowi chwyt. Kołnierz może mieć najwyżej 1,3 cm grubości i 5 cm szerokości. Kurtka sięga do uda, rękaw przy wyprostowanym przedramieniu kończy się najwyżej 2 cm od nadgarstka, a jego otwór mierzy się przy kontroli na 7 cm. Spodnie mogą kończyć się najwyżej 2 cm nad kostką. Malowane gi jest zabronione, z wyjątkiem logo akademii lub sponsora w miejscach na naszywki, a naszywki muszą być bawełniane i przyszyte. Pas ma od 4 do 5 cm szerokości i kolor stopnia z czarnym zakończeniem, a u czarnych pasów z białym lub czerwonym. Owija się go dwa razy wokół talii, a końce zwisają na 20 do 30 cm. Kobiety mogą pod gi nosić elastyczne spodnie krótsze niż spodnie gi, poza tym pod gi nosi się tylko slipy. W no-gi koszulka lub rashguard muszą być czarne, białe albo czarno-białe z co najmniej 10 % koloru pasa, ewentualnie w całości w kolorze pasa. Szorty sięgają co najmniej do połowy uda i najwyżej do kolana, bez zamków, guzików i odsłoniętych sznurków, a kobiety mogą nosić obcisłe spodnie kompresyjne.

Filozofia

W klubach przed wejściem na matę zdejmuje się buty, ćwiczący ustawiają się według pasów, a nauczyciela tytułuje się coach lub professor. Przed sparingiem i po nim partnerzy się witają. Typowa jest surowa higiena: czyste gi, zakryte rany, krótkie paznokcie. Zakażenia skóry należą według ankiety treningowej do najczęstszych diagnoz medycznych. Czerwony pas jest przeznaczony dla tych, którzy zasadniczo wpłynęli na tę sztukę. Dziesiąty stopień IBJJF przyznaje jedynie pionierom z rodziny Gracie: Carlosowi, Oswaldowi, George'owi, Gastãowi i Héliowi. Zachowanie podczas zawodów reguluje kodeks IBJJF dla trenerów i rodziców. Muszą oni podczas walki siedzieć, mogą rozmawiać z zawodnikiem tylko w strefie zawodów i nie wolno im komentować sędziego. Zabronione są obraźliwe gesty, niestosowne wyrażenia wobec przeciwników, sędziów i widzów oraz uderzanie w panele. Przy dzieciach w kategoriach Mighty Mite i Pee Wee dozwolony jest jeden trener lub opiekun prawny, w kategoriach Junior i Teen żaden. Za naruszenie grozi usunięcie lub zawieszenie członkostwa. Kandydaci na czarny pas mieszkający w USA oraz kierownicy zarejestrowanych akademii muszą przejść weryfikację niekaralności. Kontrole antydopingowe opierają się na liście substancji zabronionych WADA i przeprowadza je amerykańska agencja USADA.

Style i szkoły

Brazylijskie jiu-jitsu nie dzieli się na style w japońskim rozumieniu, lecz na linie rodowe i zespołowe. Carlson Gracie (urodzony w 1932 roku) jako pierwszy prowadził zajęcia grupowe, do tamtej pory jiu-jitsu uczono indywidualnie, a uboższym uczniom pozwolił trenować za darmo w zamian za pełne zaangażowanie i start w zawodach. Z jego linii wywodzą się zespoły Nova União, BTT i American Top Team. O nazwę Gracie Jiu-Jitsu toczył się w rodzinie spór sądowy. Ława przysięgłych orzekła w 1997 roku, że Rorion Gracie nie ma ważnych praw ochronnych do samej nazwy Gracie Jiu-Jitsu, natomiast jego znak towarowy z logo dwóch postaci w trójkącie z 1989 roku jest ważny. Spór rozpatrywał w 2000 roku także sąd apelacyjny dziewiątego okręgu USA (Gracie v. Gracie). Sporna pozostaje linia Luiz França i Oswaldo Fadda, z której wyrósł GF Team. Długo uchodziła za gałąź niezależną od rodziny Gracie, ale historyk Robert Drysdale nie znalazł dowodu, że França uczył się bezpośrednio u Maeda.

Dziś

BJJ nie ma jednej organizacji nadrzędnej. Główne turnieje organizuje IBJJF z siedzibą w Rio de Janeiro, założona w 2002 roku przez Carlosa Gracie Jr., własne zawody ma na przykład niedochodowa SJJIF z Los Angeles. Brazylijska linia rozgałęzia się na szkoły takie jak Gracie Humaitá, Gracie Barra, Carlson Gracie i Alliance, rodzina Gracie używa nazwy Gracie jiu-jitsu. Pogląd, że BJJ to wprost klasyczne japońskie jujutsu, nie odpowiada źródłom: Maeda i jego towarzysz Soshihiro Satake byli judokami z Kodokanu, a Maeda jeszcze przed Brazylią nauczył się catch wrestlingu. Catchu uczył się później także Hélio Gracie u Orlanda „Dudú” da Silvy, który w walce z nim 2 lutego 1935 roku poddał się słownie. Z luta livre jiu-jitsu ścierało się od walki Carlosa Gracie z Manoelem Rufino dos Santos w 1931 roku po Desafio 1991 w Rede Globo, gdzie z trzech odbytych walk wszystkie wygrało jiu-jitsu.

W kulturze

David Mamet, autor i reżyser filmu Redbelt (2008), odkrył brazylijskie jiu-jitsu po przeprowadzce na zachodnie wybrzeże USA, a jego nauczyciel Renato Magno występuje w filmie. Do filmu John Wick: Chapter 2 (2017) Rigan Machado uczył Keanu Reevesa nowych ruchów z jiu-jitsu przez trzy i pół miesiąca. Aktor Tom Hardy wygrał w sierpniu 2022 w Anglii turniej REORG Open Jiu-Jitsu Championship, z którego dochód przeznaczono na wsparcie żołnierzy, weteranów i pracowników służb ratunkowych. Hardy jest powiernikiem organizacji REORG. Royce Gracie wygrał w 1993 roku pierwszą edycję UFC i według Britannica wykazał, że techniką i dźwignią można pokonać większych przeciwników, co pomogło wprowadzić brazylijskie jiu-jitsu do MMA. ESPN Films ogłosiła w lipcu 2023 serial dokumentalny Gracie o historii rodziny, który wyreżyserował Chris Fuller, a wśród producentów wykonawczych jest Guy Ritchie. Mark Zuckerberg zdobył w maju 2023 na swoim pierwszym turnieju jiu-jitsu w Redwood City złoty i srebrny medal.

Ciekawostki

Walka Hélia Gracie z Masahiko Kimurą odbyła się 23 października 1951 roku na stadionie Maracana w Rio. Hélio Gracie ważył 139 funtów, Japończyk Masahiko Kimura 210. W drugiej rundzie Kimura zastosował dźwignię na rękę, a Carlos Gracie wbiegł na matę i przerwał walkę. Według artykułu Graciemag ówczesne gazety pokazują rękę Hélia niezłamaną, w odróżnieniu od tego, co Kimura napisał w swojej późniejszej autobiografii. Carlson Gracie stoczył osiemnaście walk vale tudo i przegrał tylko jedną, na punkty, z Euclidesem Pereirą. Na plażach w Rio przyjmował wyzywających, ale tylko ich przytrzymywał i nigdy nie zmuszał do poddania się. Royce Gracie zremisował na UFC 5 (7 kwietnia 1995 roku) z Kenem Shamrockiem, a jego walka z Kazushim Sakurabą na Pride Grand Prix 2000 trwała dziewięćdziesiąt minut w rundach po piętnaście minut, aż ojciec Hélio rzucił ręcznik. Pierwsze mistrzostwa świata IBJJF odbyły się w lutym 1996 roku w klubie Tijuca Tenis Club w Rio, gdzie rozgrywano je do 2007 roku, zanim przeniesiono je do Long Beach w Kalifornii. BJ Penn w 2000 roku został pierwszym cudzoziemcem, który wygrał na mistrzostwach świata dywizję czarnych pasów.

Style i odmiany

Często zadawane pytania

Podobne style

Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.