Dambe
Tradycyjny boks ludu Hausa z północnej Nigerii, w którym atakuje się jedną owiniętą pięścią, głową i kopnięciami. Dawniej uprawiali go rzeźnicy, dziś ma ligi i widownię na YouTube.
Podstawowe informacje
NigeriaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Dambe
Według Thomasa Greena dambe to tradycyjna gra pięściarska ludu Hausa z saharyjskich regionów Afryki Zachodniej. Al Jazeera podaje jego rozpowszechnienie w północnej Nigerii, południowym Nigrze i południowo-zachodnim Czadzie. Historycznie według Greena odbywało się na szczeblu wsi podczas uroczystości i było domeną członków cechu rzeźników. Z rąk atakuje się tylko silniejszą, zwaną włócznią, owiniętą pasem materiału kara, przez który wiąże się sznur zare. Słabsza ręka, zwana tarczą, jest wyciągnięta ku przeciwnikowi, odbija ciosy i może chwycić przeciwnika. Walczący może uderzyć pięścią, głową lub nogą w dowolne miejsce ciała. Celem jest jeden rozstrzygający cios, po którym przeciwnik dotyka ziemi ręką lub kolanem, co nazywa się zabiciem przeciwnika. Według Al Jazeery z 2018 roku Dambe Warriors transmitowało walki na YouTube od 2017 roku. BBC w 2023 roku podała, że organizacja African Warriors wprowadziła trzy trzyminutowe rundy i punktację.
Historia
Thomas Green w artykule z 2005 roku opisuje dambe jako tradycyjną grę pięściarską ludu Hausa z saharyjskich regionów Afryki Zachodniej. Historycznie był to sport walki Hausa na szczeblu wsi, walki odbywały się podczas uroczystości, a sztuka była szczególną domeną członków cechu rzeźników. Początki według Greena gubią się w pradziejach. Edward Powe według niego zwraca uwagę, że jedna owinięta pięść i salut w dambe uderzająco przypominają przedstawienia egipskich bokserów okresu klasycznego. Według Greena dambe było pierwotnie sposobem ćwiczenia umiejętności wojskowych, a dziś członkowie cechu pokazują w nim męskość, zdobywają osobisty prestiż i przynoszą honor rodzinie i wsi. BBC w 2023 roku podała, że dambe najwyraźniej powstało u Hausa ponad tysiąc lat temu i tradycyjnie uprawiali je rzeźnicy i rzemieślnicy, a ponieważ niektórzy Nigeryjczycy patrzyli na te zawody z góry, przylgnęło do niego piętno społeczne. Al Jazeera w 2018 roku pisała, że dambe zaczęło się, gdy grupy wędrownych rzeźników Hausa organizowały turnieje z miejscowymi społecznościami, i że z początku chodziło raczej o walkę zwaną hausa kokowa.
Technika
Według Greena w dambe atakuje się tylko silniejszą ręką, zwaną włócznią, podczas gdy słabsza ręka, zwana tarczą, jest wyciągnięta ku przeciwnikowi, odbija ciosy i może chwycić przeciwnika. Pięść uderzająca jest owinięta pasem materiału kara, przez który wiąże się węzłowany sznur zare. Przednia noga była tradycyjnie owinięta od kostki do kolana łańcuchem akayau, który mógł posłużyć przy kopnięciu jako broń, kopać wolno było jednak dowolną nogą. Łańcuch według trenera Carambe, którego cytuje Green, dziś nie jest używany ani w walkach amatorskich, ani zawodowych. Bokser może uderzyć pięścią, głową lub nogą w dowolne miejsce ciała. Celem jest jeden rozstrzygający cios (kwab daya), po którym przeciwnik dotyka ziemi ręką lub kolanem albo pada płasko, co nazywa się zabiciem przeciwnika. Odmiana damben karfe, żelazny boks, używa trzymanego w dłoni narzędzia uderzeniowego mazagi i według Greena nadal jest uprawiana, choć nielegalnie. Według BBC niektórzy zawodnicy dawniej wkładali do uderzającego ramienia kawałki szkła, co jest dziś zakazane.
Trening
Green w 2005 roku opisał trening w klubie Carambe Afromartial Club w Kano, gdzie ćwiczono dwa razy dziennie, pięć dni w tygodniu. Do treningu należały pompki z podparciem na głowie dla wzmocnienia głowy i szyi oraz pompki na jednym palcu jednej ręki.
Zawody
Według Greena zawody odbywają się między grupami zwanymi armiami, których członkowie walczą w parach na symbolicznym polu bitwy, oczyszczonym placu zwanym dandali pośrodku wsi, otoczonym widzami. Walki są na trzy rundy, a runda kończy się po długiej bezczynności, gdy bokserowi poluzuje się bandaż albo gdy jeden z przeciwników dobrowolnie opuści postawę bojową. Według Greena (2005) nie było kategorii wagowych, przeciwnicy z zasady byli wyrównani, ale w ówczesnych walkach zawodowych mogli się zmierzyć lekki z ciężkim. Al Jazeera w 2018 roku pisała, że zwycięzcy dostają nagrody takie jak pieniądze, bydło, dary od kibiców, motocykle lub samochody, ale zawodnicy nie są sprawiedliwie opłacani, bo nieregularne wypłaty kontrolują wodzowie. Organizacja African Warriors według BBC wprowadziła nowe zasady, wśród nich trzy trzyminutowe rundy, których wcześniej nie było, i punktację stylu walki.
Dziś
Według trenera Carambe, którego Green cytuje w 2005 roku, nigeryjska federacja sportów tradycyjnych zakazała w walkach amatorskich uderzeń głową (w zawodowych pozostały dozwolone), na dłoniach zezwoliła tylko na tkaninę kara, a zakazała szkła i sznura zare. Green podaje, że dambe i zapasy kokawa pojawiły się na Igrzyskach Wszechafrykańskich w 2003 roku w Nigerii. Według Al Jazeery Anthony Okeleke i Chidi Anyina uruchomili w styczniu 2017 roku kanał Dambe Warriors na YouTube. Według Daily Trust nigeryjski minister sportu Sunday Dare obiecał w 2019 roku krajową ligę dambe i współpracę ze stowarzyszeniem Dambe Sport Association przy tworzeniu federacji. BBC poinformowała w 2023 roku o pierwszych mistrzostwach Emir Ado Bayero Dambe Championship w pałacu Dorayi w Kano, gdzie rywalizowały drużyny zwane domami, a na punkty zwyciężył House of Arewa. Jedno z najczęściej oglądanych wideo dambe na YouTube miało według BBC w 2023 roku ponad 25 milionów wyświetleń, a do Nigerii przyjeżdżali wojownicy z Mali, Burkina Faso, Kamerunu i Nigru.
Ciekawostki
Dambe towarzyszą bębny hausa, głównie bęben kalangu w kształcie klepsydry i mniejszy kuntuku. Grają wezwanie take, które zwołuje bokserów, i towarzyszą pieśniom pochwalnym kirari przed walkami i po nich. Same walki według Greena nie mają akompaniamentu muzycznego. Green wymienia Shaga jako najsłynniejszego wojownika dambe wszech czasów. Dambe jest według niego znane ze środków nadprzyrodzonych, najczęściej amuletów, których rodzaje nazywają się według miejsca noszenia, na przykład laaya na szyi, kambu na ramieniu i guru w pasie.
Często zadawane pytania
Którą ręką atakuje się w dambe?
Według Thomasa Greena atakuje się tylko silniejszą ręką, zwaną włócznią, owiniętą tkaniną kara i sznurem zare. Słabsza ręka, zwana tarczą, jest wyciągnięta ku przeciwnikowi, odbija ciosy i może go chwycić.
Jak wygrywa się w dambe?
Według Greena celem jest jeden rozstrzygający cios, po którym przeciwnik dotyka ziemi ręką lub kolanem, co nazywa się zabiciem przeciwnika. Walki trwają trzy rundy, a dziś według BBC w African Warriors przyznaje się też punkty.
Gdzie można oglądać dambe?
Od stycznia 2017 walki transmituje na YouTube Dambe Warriors. BBC pisała w 2023, że jedno z najczęściej oglądanych wideo miało ponad 25 milionów wyświetleń, oraz o pierwszych mistrzostwach Emir Ado Bayero Dambe Championship w Kano.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.