Zapasy w stylu wolnym
Olimpijski styl zapasów, który dopuszcza chwyty za nogi i podcinanie. Wywodzi się z catch-as-catch-can, na igrzyskach jest od 1904 roku, kobiety od 2004.
Podstawowe informacje
Charakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Zapasy w stylu wolnym
O sztuce walki Zapasy w stylu wolnym
Zapasy w stylu wolnym są obok stylu klasycznego drugim olimpijskim stylem zapaśniczym. Wywodzą się z catch-as-catch-can, na który wpływ miały brytyjskie odmiany zapasów i irlandzki collar-and-elbow przywieziony przez imigrantów do USA. Nie mają jednego twórcy ani daty powstania. Na igrzyskach olimpijskich styl wolny rozegrano po raz pierwszy w 1904 roku w St. Louis, federacja międzynarodowa powstała w 1921 roku i dziś nazywa się United World Wrestling (UWW). W przeciwieństwie do stylu klasycznego przepisy UWW pozwalają chwytać nogi przeciwnika, podcinać i aktywnie używać własnych nóg. Punkty przyznaje się od jednego za wyjście przeciwnika ze strefy ochronnej lub za pasywność do pięciu za rzut o dużej amplitudzie. Walka seniorów ma dwa okresy po trzy minuty i kończy się tuszem, na punkty lub przewagą techniczną przy prowadzeniu dziesięcioma punktami. Zapasy kobiet podlegają przepisom stylu wolnego i są olimpijskie od 2004 roku. Mężczyźni i kobiety mają w kategorii seniorskiej po dziesięć kategorii wagowych, na igrzyskach kobiety mają sześć. Strojem jest singlet. Na pięciu mistrzostwach w latach 2016 do 2019 styl wolny miał 8,5 urazów od umiarkowanych do krytycznych na 1 000 ekspozycji. Stopni ani pasów nie ma, droga wiedzie przez kategorie wiekowe od U15.
Historia
Zapasy w stylu wolnym są obok stylu klasycznego drugim olimpijskim stylem zapaśniczym. Wywodzą się z catch-as-catch-can, w którym tusz oznaczał przytrzymanie obu łopatek przeciwnika na macie, a poza tym walczono dalej na ziemi niemal wszystkimi chwytami. Wpłynęły na nie lancashirska i szkocka odmiana zapasów oraz irlandzki collar-and-elbow, który do USA przywieźli imigranci. Stylu wolnego nie ma jednego twórcy ani daty powstania.
Czytaj dalej
Na igrzyskach olimpijskich styl wolny rozegrano po raz pierwszy 14 i 15 października 1904 w St. Louis, w siedmiu kategoriach wagowych i tylko dla mężczyzn. Turniej był zarazem mistrzostwami USA związku amatorskiego AAU, a wszystkich 42 startujących mieszkało w Stanach Zjednoczonych. Oba style olimpijskie są na igrzyskach nieprzerwanie od Antwerpii 1920. Federacja międzynarodowa powstała w 1921 roku, od 1994 roku nosiła nazwę FILA, a od września 2014 roku nazywa się United World Wrestling (UWW). Olympics.com datuje jej usamodzielnienie już na rok 1912, Olympedia jej powstanie na rok 1921. System punktacji, który w Stanach Zjednoczonych zastąpił rozstrzyganie samym tuszem lub przewagą czasową, stworzył trener Art Griffith z Oklahoma State. Pod koniec lat pięćdziesiątych Albert de Ferrari przeforsował punktowanie za obalenia, zatrzymanie czasu przy wyjściu z maty i kontrolę atakującego przy upadku. Kobiecy styl wolny jest na igrzyskach od Aten 2004, gdzie startowało 50 zawodniczek z 21 krajów w czterech kategoriach do 48, 55, 63 i 72 kg.
Czym się różni
Styl wolny i klasyczny mają wspólne przepisy UWW i różnią się w kilku artykułach. Wstęp przepisów: w stylu klasycznym surowo zabrania się chwytania przeciwnika poniżej pasa, podcinania go i aktywnego używania nóg, w stylu wolnym i w zapasach kobiet jest to dozwolone. Przewaga techniczna kończy walkę w stylu wolnym przy różnicy 10 punktów, w klasycznym już przy 8 punktach (art. 43). Pasywność oba style rozstrzygają inaczej (art. 46): w stylu klasycznym aktywny zapaśnik dostaje punkt za pierwszą i drugą pasywność przeciwnika i wybiera stójkę lub parter, w stylu wolnym pierwsze przewinienie to tylko ustne upomnienie, a przy drugim pasywny zapaśnik ma 30 sekund na zdobycie punktu. Różnią się też wagi olimpijskie: styl wolny 57, 65, 74, 86, 97 i 125 kg, klasyczny 60, 67, 77, 87, 97 i 130 kg. Zapasy kobiet to trzecia dyscyplina olimpijska i podlegają przepisom stylu wolnego z jedną różnicą: double nelson jest zakazany. Ich kategorie olimpijskie to 50, 53, 57, 62, 68 i 76 kg.
Technika
Przepisy UWW (styczeń 2026) zezwalają we wstępie w stylu wolnym na chwytanie nóg przeciwnika, podcinanie i aktywne używanie nóg, czego styl klasyczny zabrania. Zapasy kobiet podlegają przepisom stylu wolnego, double nelson jest w nich jednak zakazany. Według art. 44 zapaśnik w pozycji dolnej nie może bronić się dwiema zamkniętymi rękami. Punktacja według art. 38 przepisów UWW 2026: 1 punkt za wyjście przeciwnika ze strefy ochronnej bez chwytu i za pasywność, 2 punkty za przejście za plecy z kontrolą lub za rzut do pozycji leżącej albo na bok, 4 punkty za chwyt ze stójki, który dynamicznie zagraża przeciwnikowi, lub za uniesienie i rzut na pierś, 5 punktów za rzut o dużej amplitudzie, który stawia przeciwnika w bezpośrednim niebezpieczeństwie. Walka kończy się tuszem lub przewagą techniczną przy prowadzeniu 10 punktami. Pasywność reguluje art. 46. Jeśli po dwóch minutach pierwszego okresu nikt nie zapunktował, sędzia musi wskazać pasywnego zapaśnika. Za pierwsze przewinienie dostaje ustne upomnienie, za drugie ma 30 sekund na punkt, inaczej punkt dostaje przeciwnik.
Trening
Trening stylu wolnego nie podlega międzynarodowo jednemu programowi, metodykę UWW pozostawia krajowym związkom i klubom. Sama prowadzi szkolenie trenerów: Coach Education Programme ma cztery poziomy (wprowadzenie do coachingu i bezpieczeństwa, planowanie treningu, periodyzacja i filozofia trenerska, rozwój programu i sportowca), a drugi obejmuje siedem podstawowych umiejętności zapaśniczych i kontrolę wagi. Od 7 lipca 2020 roku działa akademia internetowa UWW z kursami Online Rule Test, Ready to Wrestle Program, Introduction to Coaching, Level 1 Coaches Course oraz kursem antydopingowym Coach True, prowadzonym wspólnie z WADA. Programy te dotyczą zapasów jako całości, nie tylko stylu wolnego. Opisu przygotowania swoistego dla stylu wolnego, na przykład krajowego programu treningowego, nie znaleźliśmy w źródłach związków.
Stopnie i postępy
Stopni, pasów ani egzaminów technicznych styl wolny nie zna. Droga zapaśnika wiedzie przez kategorie wiekowe UWW: U15 (od 14 do 15 lat), U17 (od 16 do 17), U20 (od 18 do 20), U23 (od 19 do 23) i seniorzy od 20 lat. Do najcięższej kategorii wolno startować tylko mężczyźnie powyżej 97 kg i kobiecie powyżej 72 kg, a seniorzy i U23 mogą startować o kategorię wyżej. O pozycji decydują wyniki i ranking. Według UWW Ranking Rule Book ranking wyznacza w każdej kategorii 8 rozstawionych na igrzyska olimpijskie i seniorskie mistrzostwa świata oraz 4 rozstawionych na mistrzostwa kontynentalne. Medaliści olimpijscy dostają w roku olimpijskim dodatkowo 8 000, 6 400 i 5 200 punktów za pierwsze do trzeciego miejsce. Na mistrzostwach świata na podium staje czterech zapaśników z każdej kategorii (złoto, srebro i dwa brązy), a każdy mistrz świata dostaje pas mistrza świata.
Dla kogo
Kategorie młodzieżowe U15 (14–15 lat) i U17 (16–17 lat) są wspólne dla stylu wolnego i klasycznego. U15 ma dla chłopców dziesięć kategorii od 34 do 85 kg, dla dziewcząt od 29 do 66 kg. Walka młodzieży trwa dwa okresy po 2 minuty. W U15 i U17 pasywność rozstrzyga się bez ustnego upomnienia: gdy po pierwszej minucie pierwszego okresu jest 0:0, sędzia wskazuje pasywnego zapaśnika i zaczyna się czas aktywny. Programów dla dzieci ani badań na dzieciach poświęconych samemu stylowi wolnemu nie znaleźliśmy. Molnár i współpracownicy (Journal of Sports Science and Medicine, 2022) odnotowali na pięciu mistrzostwach w latach 2016 do 2019 (trzech świata i dwóch Europy) w stylu wolnym 8,5 urazów od umiarkowanych do krytycznych na 1 000 ekspozycji, w stylu klasycznym i zapasach kobiet 9,5. Badania amerykańskich szkół średnich i uniwersytetów dotyczą zapasów szkolnych i uniwersyteckich o innych przepisach, a nie międzynarodowego stylu wolnego.
Zawody
Przepisy UWW (styczeń 2026, art. 7) przewidują w stylu wolnym dziesięć kategorii dla seniorów od 57 do 125 kg i dziesięć dla seniorek od 50 do 76 kg, a U20 i U23 są takie same jak seniorskie. Do najcięższej kategorii wolno startować tylko mężczyźnie powyżej 97 kg i kobiecie powyżej 72 kg, a seniorzy i U23 mogą walczyć o kategorię wyżej. Na igrzyskach olimpijskich kobiety mają sześć kategorii, 50, 53, 57, 62, 68 i 76 kg. Ważenie jest takie samo jak w stylu klasycznym (art. 8 i 11). Pierwsze, z kontrolą lekarską, trwa 30 minut rano pierwszego dnia kategorii, drugie, dla repesażu i finalistów, 15 minut następnego ranka. Na Pucharze Świata i turniejach międzynarodowych obowiązuje tolerancja 2 kg, przy drugim ważeniu nie. Kto nie stawi się na ważenie lub go nie zaliczy, odpada.
Sprzęt
Zapasy odbywają się na okrągłej macie o średnicy 9 m: środkowa powierzchnia walki ma 7 m, wokół niej jest strefa pasywności szeroka 1 m, a na zewnątrz strefa ochronna szeroka 1,5 m. Zapaśnicy noszą czerwony lub niebieski singlet, kobiety singlet o kroju damskim. Przepis UWW o wyposażeniu ze stycznia 2025 określa dla ochraniaczy uszu tylko materiał: giętki, elastyczny, bez twardych części i sprzączek. Sędzia przed każdym okresem sprawdza ubiór i to, czy zawodnik nie ma na ciele substancji tłustych.
Dziś
Styl wolny prowadzi United World Wrestling z siedzibą w szwajcarskim Corsier-sur-Vevey, która po kongresie w albańskim Shijak 27 października 2024 roku zrzesza 189 federacji krajowych. To sport olimpijski: styl klasyczny jest na igrzyskach od 1896 roku, styl wolny od 1904 roku i nieprzerwanie od 1920 roku, kobiecy styl wolny od 2004 roku. Turniej olimpijski obejmuje sześć męskich kategorii stylu wolnego (57, 65, 74, 86, 97 i 125 kg) i sześć kobiecych (50, 53, 57, 62, 68 i 76 kg) i trwa 7 dni na 3 matach. Seniorskie mistrzostwa świata odbywają się co roku z wyjątkiem olimpijskiego, trwają 9 dni na 4 matach, a uzupełniają je coroczne mistrzostwa świata U20 i U17. W grudniu 2025 roku UWW potwierdziła, że kategorie wagowe pozostaną bez zmian na kolejny cykl olimpijski.
Ciekawostki
Pierwszy olimpijski turniej stylu wolnego w St. Louis w 1904 roku był zarazem mistrzostwami USA związku amatorskiego AAU: wszyscy 42 startujący mieszkali w Stanach Zjednoczonych, niektórzy z norweskim obywatelstwem. Kaori Icho z Japonii zdobyła złoto w kobiecym stylu wolnym na czterech igrzyskach olimpijskich z rzędu (2004, 2008, 2012 i 2016), w Atenach i Londynie do 63 kg, a w Rio do 58 kg, i olympics.com podaje ją jako pierwszą kobietę z czterema tytułami z rzędu w jednej dyscyplinie. Jej rodaczka Saori Yoshida zdobyła trzynaście tytułów mistrzyni świata z rzędu (od 2002 do 2015) i trzy złota olimpijskie (2004, 2008 i 2012), czwarte odebrała jej w finale w Rio 2016 do 53 kg Helen Maroulis wygraną 4:1.
Często zadawane pytania
Jak długo trwa walka w stylu wolnym?
Walka seniorów (U20, U23 i seniorzy) trwa dwa okresy po 3 minuty z 30-sekundową przerwą. Młodzież U15 i U17 walczy dwa okresy po 2 minuty.
Jak wygrywa się walkę w stylu wolnym?
Tuszem na obie łopatki, przewagą techniczną przy różnicy 10 punktów lub na punkty, gdy zapaśnik ma po sumie obu okresów co najmniej o punkt więcej niż przeciwnik.
Czym styl wolny różni się od stylu klasycznego?
W stylu wolnym wolno chwytać nogi przeciwnika, podcinać i aktywnie używać własnych nóg. W stylu klasycznym jest to zakazane, a chwyty wykonuje się tylko powyżej pasa.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.