Yağlı güreş (tureckie zapasy w oliwie)

Podstawowe informacje

Kraj pochodzeniaTurcja

RegionAzja

Główny naciskChwyty

Poziom kontaktuPełny kontakt

System stopniTytuły

Charakter i pochodzenie

Trening

Organizacja i zawody

Z czego składa się styl

Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.

O sztuce walki Yağlı güreş (tureckie zapasy w oliwie)

Yağlı güreş to turecki zapas, w którym zapaśnicy zwani pehlivan smarują się w całości oliwą z oliwek i zapasają tylko w skórzanych spodniach kispet. Według Hürriyet Daily News sezon trwa od maja do października. Jego szczytem jest według Guinness World Records festiwal Kırkpınar koło Edirne, który UNESCO wpisało w 2010 roku na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Według wniosku nominacyjnego festiwal powstał w XIV wieku w Rumelii.

Historia

Według wniosku nominacyjnego UNESCO festiwal Kırkpınar powstał w XIV wieku w Rumelii. Legendę o jego początku źródła opowiadają różnie. Uslu datuje ją na rok 1346, kiedy Süleyman Pasza, najstarszy syn Orhana Gaziego, zdobył z czterdziestoma żołnierzami Domuzhisar, a żołnierze zapasowali podczas odpoczynku koło Samony, dziś w Grecji. Dwaj bracia, według podania Ali i Selim, nie potrafili się pokonać i później, w dniu Hıdrellez, zapasowali całą noc przy świecach na łące Ahıköy koło Edirne, dopóki obaj nie zginęli. Pochowano ich pod figowcem, a źródło, które tam po latach znaleziono, nadało miejscu nazwę Kırkpınar. Federacja TGGF podaje dla legendy rok 1357, a Green umieszcza założenie corocznego turnieju w roku 1342. Uslu przytacza też twierdzenie M. Atıfa Kahramana, że zapasy w Kırkpınarze organizował już Sarı Saltuk po zdobyciu Edirne w 1261 roku.

Czym się różni

Green przytacza dowody, że zapasy w oliwie wiążą się z perskim zapasem koshti, i przypomina, że słowo pehlivan jest zbliżone do irańskiego pahlavani. Sale dla zapaśników, tekke, pojawiły się według niego najpóźniej w XV wieku. Oprócz skórzanego kispetu według Uslu zapasy toczy się także w materiałowym stroju zwanym pırpıt. Od zapasów na macie zapasy w oliwie różnią się według Yıldırana wymaganiami: wymagają wytrzymałości tlenowej i siłowej, a zapasy na macie wytrzymałości beztlenowej i szybkości, dlatego według niego zapasy w oliwie nie mogą służyć jako przygotowanie do zapasów na macie. Podstawowy czas walki biegnie bez punktów, a o wyniku decyduje poddanie się albo upadek z odsłoniętym brzuchem. Yıldıran opisuje także, że zapasy w oliwie przejęła w 1996 roku nowo założona federacja sportów tradycyjnych, a w 1999 roku wróciły pod federację zapaśniczą.

Technika

Zapaśnicy przed walką smarują się w całości oliwą z oliwek i noszą tylko skórzane spodnie kispet, poza tym są nadzy i boso. Kispet sięga od pasa pod kolano, a federacja TGGF podaje, że szyje się go ze skóry bawolej, cielęcej, koziej lub bydlęcej. Według Uslu jego pas kasnak ma szerokość czterech palców, a pod kolanem kończy się częścią paça, pod którą wkłada się filc. Palce, które wsuną się w luźno związaną paçę, ułatwiają chwyt. Green podaje, że wolno chwytać i trzymać kispet. Według przepisów federacji przegrywa zapaśnik, którego brzuch widzi niebo, i dotknięcie łopatkami nie jest do tego potrzebne. Przegrywa też ten, kto dotknie ziemi obydwoma łokciami, albo kogo przeciwnik podniesie i poniesie trzy kroki lub obróci z nim o 360 stopni. Uslu dodaje do tego poddanie się słowem pes i ściągnięcie kispetu. Rozdarty kispet oznacza przegraną tylko wtedy, gdy odsłoni się intymne części ciała, w przeciwnym razie wymienia się go w ciągu dziesięciu minut. Trzy upomnienia za bierność oznaczają przegraną. Green pisze, że dozwolone są chwyty i rzuty, a techniki odpowiadają nowoczesnemu stylowi wolnemu. Uslu wymienia główne chwyty, między nimi el ense, tırpan, künde, kazık, boyunduruk, çapraz, dalma i kazkanadı. Przyciągnięcie przeciwnika do siebie z chwytu paça kazık zaliczają przepisy federacji do podejrzanych sposobów przegranej.

Trening

Według wniosku nominacyjnego UNESCO zapaśnicy, zapowiadacze cazgır oraz grający na davul i zurnie uczą się w tradycji mistrza i ucznia. Według federacji TGGF cazgırem zostaje się tylko tą drogą. Przed walką zapaśnicy smarują się przy kotłach z olejem i wodą, najpierw prawą ręką lewe ramię, pierś, ramię i kispet, potem lewą ręką, i wzajemnie smarują sobie plecy. Olej podaje yağcı, a ściereczki do natłuszczonych oczu bezci. Yıldıran podaje, że zapas w oleju wymaga wytrzymałości tlenowej i siłowej, a zapas na macie wytrzymałości beztlenowej i szybkości. Budowy treningu zapaśników nie udało nam się znaleźć w źródłach.

Stopnie i postępy

Zapaśnicy dzielą się na kategorie zwane boy. Przepisy federacji TGGF określają dla niższych kategorii wiek i wagę, od kategorii minik bir dla jedenastolatków o wadze 30 do 45 kg po deste büyük dla dziewiętnastolatków o wadze 90 do 100 kg, a wyższe kategorie nie mają limitu wagi. Uslu wymienia w Kırkpınarze kategorie od minik po başaltı i baş, a nagrody przyznaje się także za najlepszy peşrev i najszlachetniejszego zapaśnika. Zwycięzca kategorii baş nosi tytuł başpehlivan Turcji i przez rok trzyma złoty pas. Kto wygra trzy razy z rzędu, zachowuje pas. Według federacji pierwszym pasem był pas Kurtdereli z 1939 roku, nie był złoty i na stałe zdobył go Tekirdağlı Hüseyin Alkaya. Złoty pas wprowadziło miasto Edirne w 1960 roku, jest z 22-karatowego złota i waży około 1400 gramów.

Zawody

Festiwal w Kırkpınar trwa według dokumentacji nominacyjnej trzy dni i zaczyna się w piątek, a zapasy odbywają się na Polu Mężczyzn, Er Meydanı. Otwierają go modlitwy mevlid w meczecie Selimiye, a przez miasto niesiony jest złoty pas. Uslu według przepisów podaje, że zapasy odbywają się na trawiastej powierzchni o wymiarach co najmniej 30 na 30 metrów, zawodnicy w oficjalnych walkach muszą mieć licencję, a w pary dobiera się ich według kategorii, wieku i wagi. Długość walki określają przepisy TGGF w wersji z 2024 roku według kategorii, od 10 minut u najmłodszych do 30 minut w kategoriach başaltı i baş, a po niej zawsze następuje nieograniczona dogrywka punktowana. Yıldıran w 2000 roku podawał od 10 do 40 minut, Green w 2001 roku pisał o walkach bez limitu czasu. Dokumentacja nominacyjna obok Edirne wymienia zapasy w oliwie w czternastu innych miastach, wśród nich Ankarę, Bursę, Stambuł i Samsun.

Dziś

Festiwal Kırkpınar UNESCO wpisało w 2010 roku na Reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości. Przepisy zapasów w oliwie wydaje dziś Türkiye Geleneksel Güreşler Federasyonu (TGGF). Rola agi, mecenasa festiwalu, jest dziś według Daily Sabah głównie symboliczna, a dużą część jego obowiązków przejmuje miasto Edirne i turecka federacja zapaśnicza. Na 664. edycję, która odbyła się od 4 do 6 lipca 2025 roku w Sarayiçi, przyjechało według Daily Sabah 826 zapaśników, w tym 40 başpehlivanów. Green pisał w 2001 roku, że ten sport rozprzestrzenia się w Europie, dokąd przynieśli go tureccy imigranci, i że biorą w nim udział także zapaśnicy innych narodowości.

Ciekawostki

Aga Kırkpınar to według dokumentacji nominacyjnej UNESCO ten, kto zaoferuje najwięcej na koszty następnej edycji, około 250 000 dolarów. Państwo oficjalnie go uznaje, a on dostaje samochód z czerwoną tablicą rejestracyjną. Oficjalnym symbolem zaproszenia na Kırkpınar jest świeca z czerwonym spodem. Green podaje, że w 1969 roku walka o tytuł narodowy trwała czternaście i pół godziny. Według Hürriyet Daily News sułtan Abdülaziz zabrał zapaśników w oliwie do Francji, a wśród nich był Kel Aliço, według gazety dwudziestosiedmiokrotny zwycięzca. Mistrz kispetów İrfan Şahin został według federacji TGGF w 2012 roku ogłoszony przez ministerstwo kultury i turystyki żywym skarbem ludzkim.

Często zadawane pytania

Podobne style

Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.