Tameshigiri
試し斬りSprawdzanie ostrości miecza rzeczywistym cięciem przedmiotu lub ciała, w okresie Edo dziedziczne zajęcie rodu Yamada Asaemon, który sprawdzał miecze shoguna.
Podstawowe informacje
JaponiaCharakter i pochodzenie
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Tameshigiri
Według japońskich słowników tameshigiri to czynność sprawdzania ostrości miecza przez rzeczywiste cięcie przedmiotu lub człowieka, a nie szkoła ani sztuka z własną tradycją. Heibonsha Sekai daihyakka jiten wiąże je z okresem Edo i podaje też określenie tameshimono, które Nihon kokugo daijiten dokumentuje już około 1532 roku. Założyciela ani roku powstania nie znaleźliśmy w źródłach. W okresie Edo, według Sekai daihyakka, miecze shoguna sprawdzano w więzieniu na ciałach straconych, cięciem w ciało ułożone na glinianym podeście (suemonogiri), w obecności urzędników. Encyklopedia Nipponica podaje, że pierwszy Yamada Asaemon, Sadatake, wstąpił około połowy ery Kanbun (1661–1673) do nauki u mistrza suemonogiri Yamano Kanjuro, a od drugiego pokolenia ród był oficjalnym sprawdzającym mieczy shoguna. Według niej ród wykonywał egzekucje przez ścięcie aż do ich zniesienia w 1881 roku. Muzeum V&A podaje, że wyniki cięć próbnych zapisywano na nakago miecza, a była to praktyka wprowadzona w okresie Edo. Podręcznik Szkoły Armii Toyama z 1944 roku zaliczył tameshigiri do obowiązkowej części szkolenia z mieczem wojskowym. Japońska Wikipedia podaje battodo jako sztukę skupioną na cięciu próbnym, a według angielskiej Wikipedii najczęstszym celem jest dziś mata tatami omote.
Historia
Nihon kokugo daijiten poświadcza słowo tameshimono, przedmiot lub skazańca do cięcia próbnego, już w zbiorze Shinsen Inu Tsukubashu około 1532 roku, jest to jednak poświadczenie słowa, niekoniecznie praktyki. Japońska Wikipedia podaje, że już Luís Fróis w okresie Sengoku zanotował, że Japończycy przy próbie mieczy ufali tylko ludzkiemu ciału. Sekai daihyakka opisuje, że miecze shoguna próbowano na miejscu prób (tameshiba) wewnątrz więzienia w obecności urzędników koshimono-bugyo. Muzeum V&A dodaje, że używano skazańców lub ich zwłok, czasem związanych razem. Według Nipponica Yamadowie próbowali miecze w więzieniu Denmacho na ciałach straconych prostych ludzi, a nieoficjalnie także miecze daimyo i hatamoto. Sekai daihyakka podaje, że Yamadowie byli ronin mieszkającymi w Edo w Kojimachi Hirakawacho i mieli uczniów. Nipponica podaje kolejność głów rodu: Sadatake, Yoshitoki, Yoshitsugu, Yoshihiro, Yoshimutsu, Yoshimasa i Yoshitoshi. Siódmy Yamada Asaemon Yoshitoshi (1813–1884) według Nihon jinmei daijiten podczas czystek Ansei ścinał między innymi Yoshidę Shoina i Rai Mikisabura.
Technika
Podręcznik Szkoły Armii Toyama z 1944 roku wymienia jako cele tameshigiri zestrojenie kierunku siły z torem ostrza, uchwyt rękojeści, prawidłowe prowadzenie i kąt ostrza. Angielska Wikipedia podaje podstawowe cięcia kesa-giri, kiri-age, gyaku-kesa, yoko, jodan-giri, makko-giri, shinchoku-giri i dotan-giri oraz kolejność trudności na pionowym celu od cięcia skośnego w dół do poziomego. Japońska Wikipedia podaje, że standardowym cięciem w tatami jest kesa-giri pod kątem około 40 do 45 stopni, a najtrudniejsze jest cięcie poziome. Japońska Wikipedia odnotowuje też historyczne nazwy miejsc cięcia na ciele, na przykład suritsuke, kenashi, ichi no do, ni no do, hachimaime i ryoguruma. Cięcie przez kilka ciał nazywano według niej mitsudo, czyli trzy ciała, a zachowały się zapisy aż do nanatsudo, siedmiu ciał.
Trening
Podręcznik Szkoły Armii Toyama z 1944 roku definiuje tameshigiri jako rzeczywiste cięcie i pchnięcie mieczem wojskowym w przedmiot. Nakazuje najpierw nauczyć się dobywać i trzymać miecz, a potem ćwiczyć cięcie i pchnięcie w miejscu i skośnie w dół, a resztę według niego regulują przepisy kenjutsu i gunto no soho. Japońska Wikipedia odróżnia cięcie próbne (shitojutsu) od battodo i iaido, które zakładają przeciwnika. Według niej maty tatami przed cięciem moczy się przez dzień do kilku dni i nasadza na kołek. Ta sama Wikipedia podaje, że słomiane makiwara zastąpiły maty tatami, a słowo makiwara dziś zwykle oznacza tatami.
Zawody
Japońska Wikipedia opisuje zawody battodo tak, że w konkurencji indywidualnej przeciwnicy z czerwonej i białej strony tną matę tatami, a sędziowie oceniają etykietę, postawę i cięcie, natomiast w drużynach trzej członkowie tną kolejno jedną matę. Oddział Zen Nihon Battodo Renmei w Kobe podaje, że certyfikowani sędziowie oceniają według tabeli kryteriów federacji etykietę, postawę, przepisane formy i cięcie maty. Czeska Federacja Toyama Ryu podaje, że Petr Donátek w 2025 roku w Tokio był pierwszym niejapońskim medalistą w konkurencji cięcia siłowego. Angielska Wikipedia podaje rekordy Guinnessa Isao Machii w cięciu mat, między innymi 1000 cięć w 36 minut i 4 sekundy.
Dziś
Zen Nihon Battodo Renmei, założona według własnych danych w 1977 roku, zrzesza dziś praktykujących battodo z różnych szkół. Japońska Wikipedia przedstawia battodo jako sztukę skoncentrowaną na cięciu próbnym, a tameshigiri jest dziś częścią zarówno Toyama-ryu, jak i battodo. Odrębnej organizacji wyłącznie dla tameshigiri nie znaleźliśmy w źródłach. Według angielskiej Wikipedii najczęstszym celem jest mata tatami omote, często namoczona, a zielony bambus imituje kość. Federacja Zen Nihon Toyama-ryu Iaido Renmei podaje, że od 2013 roku zapewnia zagranicznym członkom eksport mat tatami omote do cięcia próbnego.
Ciekawostki
Według Nihon kokugo daijiten dodan oznaczało gliniany stopień do cięcia z dołem z przodu, stąd dzisiejsze określenie dotanba. Według Nipponica do dalekich przodków rodu Yamada należy Acha no Tsubone, konkubina Tokugawy Ieyasu, a dom Yamada sprzedawał lekarstwo na gruźlicę za dwa bu srebra. Według angielskiej Wikipedii opłaty za egzamin były wysokie, ale zapisany wynik podnosił wartość miecza. Japońska Wikipedia podaje, że w 1887 roku podczas kabuto-wari przed cesarzem w rezydencji Fushimi-no-miya Sakakibara Kenkichi rozciął hełm mieczem Dotanuki. Podręcznik Szkoły Armii Toyama z 1944 roku zawiera anatomiczny schemat miejsc cięcia i pchnięcia na ciele człowieka.
Często zadawane pytania
Czy tameshigiri to samodzielna sztuka walki?
Japońskie słowniki opisują tameshigiri jako czynność sprawdzania miecza, a nie szkołę. Japońska Wikipedia podaje battodo jako sztukę skupioną na cięciu próbnym.
Kto w okresie Edo sprawdzał miecze shoguna?
Według encyklopedii Nipponica od drugiego pokolenia był to ród Yamada Asaemon, oficjalny sprawdzający mieczy shoguna, który wykonywał egzekucje przez ścięcie aż do ich zniesienia w 1881 roku.
W co tnie się dziś w tameshigiri?
Według angielskiej Wikipedii najczęstszym celem jest mata tatami omote, często namoczona, a zielony bambus imituje kość. Maty tatami omote podaje też Czeska Federacja Toyama Ryu.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.