Yabusame (Łucznictwo konne do trzech tarcz)
流鏑馬Japońskie łucznictwo konne: jeździec w galopie strzela do trzech drewnianych tarcz wzdłuż toru. Dziś głównie ceremonia szintoistyczna, np. w Tsurugaoka Hachimangu w Kamakurze.
Podstawowe informacje
JaponiaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Katalogi i bazy dla Yabusame (Łucznictwo konne do trzech tarcz)
O sztuce walki Yabusame (Łucznictwo konne do trzech tarcz)
Yabusame to japońskie łucznictwo konne, w którym jeździec w galopie na prostym torze strzela kolejno do trzech drewnianych tarcz. Daijisen definiuje je jako jeden z rodzajów strzelania z konia: łucznik w stroju łowieckim puszcza konia i strzałą z dźwięczną głowicą strzela do trzech kwadratowych tarcz. Razem z kasagake i inuoumono należało ono, jak podają Daijisen, Nikkoku i Nipponica, do trzech dyscyplin strzelania konnego wojowników z okresu Kamakura. Nipponica podaje za podręcznikami z okresu Muromachi tor długi na około 218 m i tarcze z desek cyprysowych o boku około 54,5 cm, Maypedia tor na około 220 m, natomiast koryu.com i rządowy magazyn Highlighting Japan piszą o około 250 m.
Czytaj dalej
Pochodzenie yabusame nie jest, jak podaje Obunsha Nihonshi jiten, jasne. Nikkoku podaje jako pierwsze poświadczone wystąpienie słowa wzmiankę w dzienniku Chuyuki z roku 1096, a Yamakawa Nihonshi shojiten umieszcza je w tradycji strzelania konnego dworskich urzędników wojskowych. Szkoła Takeda-ryu i japońska Wikipedia przytaczają starszą legendę, według której początek sięga rzekomo VI wieku, kiedy cesarz Kinmei kazał w Usa strzelać z konia do trzech tarcz. Nazwa jest, jak podaje Nipponica, przekręceniem słowa yabaseme, a Heibonsha pisze ostrożniej, że rzekomo jest przekręceniem jednego z dwóch starszych wyrażeń. Maypedia dodaje, że dźwięk dźwięczącej strzały uchodził za ochronę przed złem i że w źródłach z epoki jest to niemal wyłącznie ofiarna sztuka walki. Maypedia podaje, że kronika Azuma kagami zawiera wiele wzmianek o yabusame, pierwszą z 1184 z Kazusa Ichinomiya, a większość pozostałych dotyczy ofiar w świątyni Tsurugaoka Hachimangu, gdzie strzelali wybrani gokenin, wyróżniający się w strzelaniu. Miasto Kamakura wiąże początek dzisiejszej ceremonii z ofiarą Minamoto no Yoritomo podczas święta hojoe 15 sierpnia 1187 i powołuje się na Azuma kagami. Nipponica pisze, że Yoritomo wspierał yabusame i ujednolicił jego zasady. Tradycja szkoły Ogasawara-ryu, którą przejmują Nihon Kobudo Kyokai i Green, mówi, że wojowników Yoritomo uczył strzelania Ogasawara Nagakiyo (1162 do 1242), Heibonsha jednak uważa tę tradycję za wątpliwą, a Nipponica umieszcza pierwszego poświadczonego nauczyciela szogunów z rodu Ogasawara dopiero w roku 1430. Od okresu Muromachi yabusame, jak podaje Obunsha, upadało, a w okresie Edo odnowił je, jak podają Nipponica i Britannica, w latach Kyoho (1716 do 1736) szogun Tokugawa Yoshimune, który powierzył je rodowi Ogasawara. Dziś yabusame odbywa się głównie jako ceremonia szintoistyczna. Daijisen wymienia Tsurugaoka Hachimangu w Kamakurze, gdzie według miasta odbywa się w kwietniu podczas Kamakura matsuri i 16 września na rocznym święcie świątyni. Highlighting Japan podaje, że tradycyjne linie utrzymują tylko dwie szkoły, Ogasawara-ryu i Takeda-ryu, a podczas ceremonii nie ma zwycięzców ani klasyfikacji, nowsze grupy rozwijają jednak obok niej także zawodniczą sportową odmianę yabusame. Szkołę Takeda-ryu reprezentuje według własnej witryny stowarzyszenie Dai Nippon Kyubakai z siedzibą w Kamakurze, Ogasawara-ryu prowadzi 31. głowa rodu Ogasawara, Ogasawara Kiyotada.
Historia
Pochodzenie yabusame nie jest, jak podaje Obunsha Nihonshi jiten, jasne, a najstarsza wzmianka pochodzi z dziennika Chuyuki. Nikkoku cytuje z niego fragment z 29. dnia 4. miesiąca roku 1096, Yamakawa Nihonshi shojiten podaje dla tego samego roku inne miejsce i opisuje tor długi na 2 cho, ogrodzony po bokach, z kwadratowymi tarczami 3 shaku 5 sun od toru. Według Yamakawy yabusame nawiązuje do tradycji strzelania konnego dworskich urzędników wojskowych, a Daijisen podaje, że strzelanie z konia było na dworze ceremonią w dniu 5.5. Japońska Wikipedia dodaje starsze relacje: Nihon shoki wspomina za cesarza Tenmu pokaz strzelania z konia do tarcz (Wikipedia przelicza rok na 682, Britannica na 680), w 1063 roku Minamoto no Yoshiie miał ofiarować yabusame świątyni, a w 1136 roku podczas święta Kasuga Wakamiya on-matsuri strzelało dziesięciu jeźdźców. Szkoła Takeda-ryu wywodzi początek od cesarza Kinmei w VI wieku i od chwili, gdy cesarz Uda miał nakazać Minamoto no Yoshiari ustalić zasady łuku i konia (japońska Wikipedia podaje rok 896), ale w słowniku biograficznym Kodansha Yoshiari (845 do 897) występuje tylko jako dworski dostojnik i o strzelaniu nic nie ma.
Czytaj dalej
W okresie Kamakura yabusame stało się ofiarnym strzelaniem gokenin. Maypedia podaje, że Azuma kagami zawiera wiele wzmianek, pierwszą z 17. dnia 1. miesiąca roku 1184 z Kazusa Ichinomiya jako modlitwę o pokój na wschodzie, a większość dalszych dotyczy ofiar w Tsurugaoka Hachimangu, gdzie wybrani gokenin strzelali podczas świąt 3.3., 3.4., 5.5. i podczas hojoe 15.8. Miasto Kamakura pisze w planie ochrony zabytkowego charakteru, że ceremonia kamakurska rzekomo zaczęła się ofiarą Minamoto no Yoritomo podczas hojoe 15.8.1187, i powołuje się na Azuma kagami. Japońska Wikipedia podaje dla tego samego dnia, że najwyższy kapłan świątyni Suwa taisha, Suwa Morizumi, pokazał zachowaną technikę, został ułaskawiony i przyjęty między gokenin, a Yoritomo nauczył się yabusame od Saigyo. Nipponica pisze, że Yoritomo wspierał yabusame i ujednolicił jego zasady, i przypomina opowieść z Azuma kagami, w której Kumagai Naozane odmówił podczas hojoe ustawiania tarcz, bo uważał to zadanie za niższe od pozycji łucznika. Do czasów regenta Hojo Tokimune było według japońskiej Wikipedii w Tsurugaoka rzekomo 47 ofiar yabusame. Nihon Kobudo Kyokai podaje, że w 1187 roku Yoritomo powierzył nauczanie strzelania swoich wojowników Ogasawarze Nagakiyo (1162 do 1242), Green to samo bez roku, Heibonsha uważa tę tradycję za wątpliwą, a Nipponica umieszcza pierwszego poświadczonego nauczyciela szoguna z rodu Ogasawara dopiero w roku 1430. W artykule o Nagakiyo Nipponica pisze tylko, że z drogi łuku i konia zrobił sztukę rodzinną dopiero jego potomek w szóstym pokoleniu. Od okresu Muromachi yabusame, jak podaje Obunsha, upadało. W okresie Edo odnowił je, jak podają Nipponica i Britannica, w latach Kyoho (1716 do 1736) na podstawie dawnych dokumentów ósmy szogun Tokugawa Yoshimune i powierzył rodowi Ogasawara. Nihon Kobudo Kyokai i Wikipedia podają dla dwudziestej głowy rodu, która przeprowadziła odnowę, dwa różne imiona. Highlighting Japan dodaje, że podczas odnowy powstała też uproszczona forma z lżejszym strojem zwana kisha hasamimono. W 1728 roku według miasta Shinjuku odbyło się w Takadanobaba yabusame jako prośba o wyzdrowienie następcy szoguna z ospy i ceremonia ta trwa do dziś. Linię Takeda-ryu opisuje tekst szkoły przejęty przez świątynię Omi jingu: w okresie Muromachi zasady łuku i konia zarządzała jedna gałąź rodu Takeda, w okresie Tokugawa tradycja zachowała się w rodzie Hosokawa w prowincji Higo i przeszła na wasala imieniem Takehara Koreshige, którego ród trzymał ją dalej. Stowarzyszenie Dai Nippon Kyubakai podaje, że po śmierci mistrza w Kumamoto w 1933 roku tytuł 34. głowy szkoły przejął nowy mistrz za zgodą markiza z rodu Hosokawa, że stowarzyszenie powstało 25 stycznia 1939 roku, a w kwietniu 1941 roku trzy szkoły strzelania konnego, Takeda, Ogasawara i Hosokawa, wystąpiły przed cesarzem. Highlighting Japan podaje, że tradycyjne linie yabusame utrzymują dziś tylko Ogasawara-ryu i Takeda-ryu.
Czym się różni
Yabusame jest jedną z trzech dyscyplin strzelania konnego wojowników, które Daijisen, Nikkoku i Nipponica wymieniają razem: yabusame, kasagake i inuoumono. Różnica wobec kasagake leży w tarczach i stopniu ceremonialności. W yabusame strzela się do trzech tarcz tuż przy torze, w kasagake według Maypedia do jednej tarczy umieszczonej daleko, około 30 m, a według Nikkoku ma ono mniej surową ceremonię, prostsze urządzenie i wystarcza mu mniej miejsca. Dai Nippon Kyubakai dodaje, że w yabusame jeździec jedzie w jedną stronę i strzela do trzech tarcz po lewej, a w kasagake jedzie tam i z powrotem. Inuoumono było, jak podaje Nipponica, strzelaniem do biegnących psów strzałami, które psa nie zabijają, ostatni raz pokazanym według Nikkoku w 1881 roku, i dziś się go nie uprawia. Dai Nippon Kyubakai nazywa yabusame ceremonią szintoistyczną związaną z modlitwą i przyznaje mu wśród trzech dyscyplin strzelania konnego szczególne miejsce.
Technika
Daijisen opisuje yabusame tak, że łucznik w stroju łowieckim puszcza konia i strzałą z dźwięczną głowicą strzela do trzech drewnianych kwadratowych tarcz. Nikkoku mówi o prostym torze, wzdłuż którego w trzech miejscach stoją tarcze w postaci rombowych desek wsadzonych w bambusowe kołki, a japońska Wikipedia podaje, że kwadratową deskę ustawia się na czubku, czyli rombowo. Wymiary różnią się według źródeł. Nipponica podaje za podręcznikami z okresu Muromachi tor na około 218 m (2 cho), tarcze z desek cyprysowych o boku około 54,5 cm na kołkach, pierwszą 36,4 m od startu, a dwie następne zawsze o 72,7 m dalej. Maypedia podaje tor 120 ken (około 220 m) ogrodzony po obu stronach i tarcze o boku 1 shaku 4 sun (około 50 cm), japońska Wikipedia dla formy z okresu Tokugawa deskę o boku 1 shaku 8 sun na kołku długim na 3 shaku 5 sun, tarcze około 5 m od toru i około 2 m wysoko. Highlighting Japan i koryu.com piszą o torze około 250 m, miasto Kamakura o dzisiejszych odstępach tarcz około 70 m. Tarcze stoją według japońskiej Wikipedii i stowarzyszenia Dai Nippon Kyubakai po lewej w kierunku jazdy, a Nipponica dodaje, że pierwotnie trzymał je urzędnik i dopiero później wbijano je w ziemię.
Czytaj dalej
Strzała ma, jak podaje Britannica, cztery pióra i grot karimata, który Daijisen i Nikkoku opisują jako rozdwojony i który, jak podaje Nipponica, nakłada się przed dźwięczną głowicę. Nipponica opisuje w artykule o tej strzale wydrążoną kulę z drewna lub poroża jelenia z otworami, która w locie ostro dźwięczy. Dai Nippon Kyubakai podaje natomiast, że podczas ceremonii nie nakłada się żelaznego grotu, bo ceremonia unika krwi. Strój to strój łowiecki z okresu Kamakura: Daijisen wymienia kapelusz, rękawicę łucznika, ochraniacz dłoni i getry, do czego Dai Nippon Kyubakai dodaje ochraniacz z herbem rodowym na lewej dłoni i getry z letniej skóry jelenia. Jazdę i strzelanie opisuje Dai Nippon Kyubakai: siedzenie zwane tachisukashi, w którym jeździec nie ściska konia nogami, a biodra nie dotykają siodła, w japońskim siodle i strzemionach, oraz technikę strzału dokładnie w lewo (yunde yoko), którą stosuje się przy trzech tarczach yabusame. Między tarczami łucznik ma według tego samego stowarzyszenia tylko kilka sekund na założenie kolejnej strzały. Japońska Wikipedia opisuje przy formie z okresu Tokugawa stanie w strzemionach około 3 sun nad siodłem z pochylonym do przodu ciałem, pierwszą strzałę założoną na starcie i dwie kolejne wyciągane w czasie jazdy z kołczana, w którym jest pięć strzał, oraz głośny okrzyk przed każdą tarczą. Pierwszy jeździec dnia według niej przed strzałem recytuje norito, otwiera wachlarz i rzuca go wysoko przed siebie, a ostatni jeździec unosi między drugą a trzecią tarczą bat, co uchodzi za bardzo trudne.
Trening
Ceremonialnego yabusame uczy się w szkołach strzelania konnego. Ogasawara Kiyotada, 31. głowa szkoły Ogasawara-ryu, opisał w materiałach konferencyjnych z 2005 roku, że uczeń najpierw opanowuje podstawy etykiety reiho, a dopiero potem uczy się łucznictwa i strzelania konnego, które zaczyna się właśnie od yabusame. Stowarzyszenie Dai Nippon Kyubakai podaje dla Takeda-ryu, że zainteresowany musi przed oceną przyjęcia odwiedzić co najmniej dwa zwykłe treningi, odbywające się w każdą niedzielę oprócz dni występów, doświadczenie w jeździe konnej lub kyudo jest raczej zaleceniem, a kto chce tylko strzelać do wielu tarcz, tego szkoła odrzuca, bo nie chodzi o sport. Dai Nippon Kyubakai opisuje ceremonię jako ciąg czynności z bębnem, modlitwą i strzałami, w którym jeździec przed przejazdem toru okrąża trzy razy w lewo i dwa razy w prawo oraz kieruje strzałę ku niebu i ku ziemi. Miasto Kamakura opisuje dzisiejszą ceremonię w Tsurugaoka Hachimangu tak, że zaczyna się od obrzędów wstępnych, trwa strzelaniem trzech jeźdźców w stroju łowieckim i kończy strzelaniem ponad dziesięciu jeźdźców do mniejszych tarcz strzałami bez ostrza.
Zawody
Yabusame w formie ceremonialnej nie jest zawodami. Highlighting Japan podaje, że nie ogłasza się zwycięzców ani klasyfikacji, a głównym celem jest trafienie wszystkich trzech tarcz. Britannica i Maypedia zaliczają je jednak do zawodów, a Nipponica nazywa je techniką strzelecką, Obunsha pisze, że pierwotnie były to zawody służące ćwiczeniu sztuk walki i dopiero później ceremonia. Obok ceremonialnego yabusame istnieje według Highlighting Japan odmiana zawodnicza rozwinięta przez nowsze grupy, japońska Wikipedia zna ją jako sportowe yabusame organizowane według zasad poszczególnych miejsc i wymienia stowarzyszenie zawodniczego yabusame. Dai Nippon Kyubakai odróżnia szkoły, które uprawiają yabusame jako ceremonię szintoistyczną, od grup, które uprawiają strzelanie z konia jako sport. Nie udało nam się znaleźć jednolitych zasad, wymiarów tarcz ani mistrzostw odmiany zawodniczej.
Dziś
Daijisen podaje, że yabusame zachowuje się dziś jako ceremonia, na przykład w Tsurugaoka Hachimangu w Kamakurze. Miasto Kamakura precyzuje, że odbywa się tam w kwietniu podczas Kamakura matsuri i 16 września jako zakończenie trzydniowego rocznego święta świątyni, a japońska Wikipedia przypisuje ceremonię kwietniową szkole Takeda-ryu, a wrześniową i październikową szkole Ogasawara-ryu. Nihon Kobudo Kyokai podaje, że Ogasawara-ryu ćwiczy strzelanie konne w Tsurugaoka Hachimangu, w Omiya Hachimangu w Suginami w Tokio, w świątyni Shimogamo w Kyoto, w Kasuga Taisha i w Nikko. Świątynia Shimogamo urządza 3 maja ceremonię strzelania z konia (japońska Wikipedia umieszcza ją przed świętem Aoi matsuri) i podaje, że w 1973 roku połączyła swoją starszą ceremonię z yabusame szogunatu w Kamakurze w jedno święto. Według miasta Shinjuku miejscowe stowarzyszenie wraz ze świątynią Ana Hachimangu organizuje coroczne yabusame w parku Toyama, które w 2026 roku wypadło 12 października.
Czytaj dalej
Takeda-ryu reprezentuje według własnej witryny stowarzyszenie pożytku publicznego Dai Nippon Kyubakai z siedzibą w Kamakurze, które wśród swoich stałych ceremonii wymienia Meiji jingu, Samukawa jinja, Kamakura matsuri, Fuji Omuro Asama jinja, Mishima Taisha, Odawara i plażę w mieście Zushi. Highlighting Japan napisał w grudniu 2025 roku, że Ogasawara-ryu i Takeda-ryu to jedyne dwie szkoły, które utrzymują tradycyjne linie yabusame, Ogasawara-ryu rzekomo przez ponad 850 lat i 31 pokoleń. Drugą organizację Takeda-ryu, oddział Kamakura, wymienia świątynia Omi jingu jako organizatora swoich ceremonii. Nie udało nam się znaleźć jej zweryfikowanej witryny.
Ciekawostki
Nipponica przypomina opowieść z Azuma kagami: Kumagai Naozane odmówił podczas yabusame w Tsurugaoka Hachimangu ustawiania tarcz, bo uważał to zadanie za niższe od pozycji łucznika. Ogasawara Kiyotada dodaje w uniwersyteckim czasopiśmie z 2025 roku, że rzekomo stracił za to część dóbr. Maypedia podaje, że dźwięk lecącej dźwięczącej strzały uważano za ochronę przed złem, a uniwersytet Kokugakuin pisze w swojej encyklopedii szintoizmu, że wojownicy pierwotnie odprawiali ceremonię przy świątyniach, aby poznać wynik zbiorów. Japońska Wikipedia opisuje dwa szczególne zadania: pierwszy jeździec dnia rzuca przed strzałem wysoko wachlarz, a ostatni unosi między drugą a trzecią tarczą bat. Stowarzyszenie Dai Nippon Kyubakai podaje, że w kwietniu 1941 roku trzy szkoły strzelania konnego, Takeda, Ogasawara i Hosokawa, wystąpiły przed cesarzem.
Często zadawane pytania
Ile tarcz ma yabusame i jak długi jest tor?
Trzy tarcze wzdłuż prostego toru, co zgodnie potwierdzają Daijisen, Nikkoku, Nipponica i Britannica. Długość toru źródła podają różnie: Nipponica i japońska Wikipedia około 218 m (2 cho), Maypedia około 220 m, Highlighting Japan i koryu.com około 250 m. Tarcze z desek cyprysowych mają bok około 54,5 cm (Nipponica) lub około 50 cm (Maypedia).
Czy yabusame to sport, czy ceremonia religijna?
Dziś głównie ceremonia. Highlighting Japan podaje, że nie ma zwycięzców ani klasyfikacji, Daijisen i miasto Kamakura nazywają je ceremonią szintoistyczną. Obunsha Nihonshi jiten pisze, że pierwotnie były to zawody służące ćwiczeniu sztuk walki, a Highlighting Japan dodaje, że nowsze grupy rozwijają także zawodnicze, sportowe yabusame.
Gdzie i kiedy można zobaczyć yabusame?
Miasto Kamakura wymienia Tsurugaoka Hachimangu w kwietniu podczas Kamakura matsuri i 16 września, świątynia Shimogamo w Kyoto swoją ceremonię 3 maja, a miasto Shinjuku park Toyama w październiku. Dai Nippon Kyubakai wymienia dalej Meiji jingu, Samukawa jinja, Fuji Omuro Asama jinja, Mishima Taisha, Odawara i plażę w mieście Zushi.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.