Kendo
剣道Kendo to japońska szermierka bambusowym mieczem shinai w zbroi bogu. Punkt daje tylko czyste trafienie w cztery powierzchnie według przepisów FIK.
Podstawowe informacje
JaponiaCharakter i pochodzenie
Trening
Dla kogo
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
Porównania
Katalogi i bazy dla Kendo
O sztuce walki Kendo
Kendo to japońska szermierka bambusowym mieczem shinai w zbroi ochronnej bogu. Międzynarodowa Federacja Kendo (FIK) wywodzi jego bezpośredni początek z XVIII wieku, kiedy szkoły kenjutsu wprowadziły shinai, ochraniacze i żelazną maskę. W XIX wieku nastąpiły pojedynki gekiken z pełnym kontaktem. Co do roku, od którego używa się nazwy kendo, źródła się rozchodzą (1911, 1912 albo 1920). Kendo nie ma założyciela, rozwijało się stopniowo.
Czytaj dalej
Przepisy FIK uznają cztery powierzchnie trafień: men, kote, do i tsuki w gardło. Punkt, yuko-datotsu, to dokładne trafienie z duchem walki, we właściwej postawie, właściwą częścią shinai i z gotowością po trafieniu (zanshin). Do treningu należy także Nippon Kendo Kata z siedmioma formami długiego i trzema formami krótkiego miecza. Walka według FIK trwa pięć minut i zwykle prowadzi się ją do trzech punktów, wygrywa ten, kto zdobędzie dwa. Rozstrzyga sędzia główny i dwóch pomocniczych. Stopnie dzielą się na kyu i dan, pasów kendo nie ma. Wytyczne FIK ustalają dla 1. danu wiek 13 lat, a dla 9. danu 65 lat, a do egzaminów należą kata i do 5. danu test pisemny. Po zakazie w roku 1946 kendo wróciło, a w roku 1952 powstała All Japan Kendo Federation. FIK istnieje od roku 1970, organizuje mistrzostwa świata co trzy lata, a od roku 2006 jest uznaną federacją w ramach GAISF. W Japonii budo jest od roku 2012 obowiązkowe w szkołach średnich pierwszego stopnia.
Historia
Międzynarodowa Federacja Kendo (FIK) podaje jako bezpośredni początek nowoczesnego kendo trening, który w erze Shotoku (1711–1715) wprowadził Naganuma Shirozaemon Kunisato ze szkoły Jiki-shinkage-ryu: sprzęt ochronny i bambusowy shinai. Nakanishi Chuzo ze szkoły Itto-ryu dodał według FIK w erze Horeki (1751–1764) żelazną maskę men i bambusowy rynsztunek, który szybko rozprzestrzenił się wśród szkół. W latach dwudziestych XIX wieku Chiba Shusaku wprowadził walki pełnokontaktowe gekiken, a jego dojo Genbukan podzieliło trening bambusowym mieczem na 68 technik. W 1876 roku rząd zakazał dawnym samurajom noszenia mieczy, a kenjutsu podupadło, po powstaniu Seinan (1877) odrodziło się głównie w tokijskiej policji. W 1895 roku powstało Dai Nippon Butokukai. Słowo kendo zostało według All Japan Kendo Federation po raz pierwszy użyte oficjalnie w 1912 roku, a w 1919 roku kenjutsu i gekken zbiorczo przemianowano na kendo. W 1912 roku powstało też Nippon Kendo Kata, ukończone w 1933. Po klęsce Japonii w 1945 roku kendo zakazano. W 1950 roku wróciło jako zawody shinai, w 1952 pod własną nazwą, a 14 października 1952 roku powstała All Japan Kendo Federation. FIK poszła w 1970 roku jej śladem.
Technika
Przepisy FIK (Regulations of Kendo Shiai and Shinpan, 2006, rewizja 2017) uznają cztery powierzchnie trafień: men (shomen i sayu-men nad skroniami), kote (prawe i lewe przedramię), do (prawa i lewa strona tułowia) i tsuki, pchnięcie w gardło. Punkt, yuko-datotsu, jest według art. 12 dokładnym trafieniem w wyznaczoną powierzchnię wykonanym z duchem walki, we właściwej postawie, właściwą częścią shinai pod właściwym kątem (hasuji) i po którym następuje zanshin, czyli trwała gotowość po trafieniu. Samo dotknięcie więc punktu nie daje. Trafienie ma paść przednią stroną górnej trzeciej części shinai (monouchi), która odpowiada ostrzu miecza. Tsuki celuje tylko w gardło i w swobodnym ćwiczeniu, i w zawodach często ogranicza się do posiadaczy wyższych danów, ponieważ źle poprowadzone pchnięcie może poważnie zranić szyję. Przepisy jednocześnie karzą przewinienia. Dwa hansoku według art. 17 dają przeciwnikowi punkt, cięższe przewinienia według art. 15 i 16 prowadzą do wykluczenia (taijo), a przeciwnik zdobywa dwa punkty.
Trening
Kendo ćwiczy się boso, trafieniu towarzyszy tupnięcie (fumikomi-ashi) i okrzyk (kiai). All Japan Kendo Federation wprowadziła w roku 2003 zestaw ćwiczeń podstawowych z drewnianym mieczem bokuto. Obok pracy ze shinai do treningu należy Nippon Kendo Kata. Tworzą ją tachi-no-kata o siedmiu formach i kodachi-no-kata o trzech formach, do egzaminów na dan ćwiczy się od 1. stopnia. Badanie MRI dwudziestu kendoków uniwersyteckich, dziesięciu mężczyzn i dziesięciu kobiet (Iwamoto i in., J Musculoskelet Neuronal Interact 2025), wykazało większy przekrój ścięgna Achillesa w lewej nodze niż w prawej, związku ze skocznością nie znalazło, a autorzy wiążą różnicę z obciążeniem ruchowym lewej nogi w kendo. Niezależnego opisu budowy lekcji, zwykłej częstotliwości treningów i czasu, po którym początkujący po raz pierwszy ćwiczy w zbroi, nie znaleźliśmy.
Stopnie i postępy
Kendo rozróżnia stopnie uczniowskie kyu i mistrzowskie dan, pasów nie ma. Egzaminy na kyu według wytycznych FIK (Standard Guideline for Dan/Kyu Examination) ustala każda organizacja sama, zwykła jest kolejność od 6. do 1. kyu. Dla dan wytyczne określają minimalne odstępy: 1. dan wymaga 1. kyu i wieku 13 lat, 2. dan rok po 1. danie, a kolejne stopnie dwa, trzy, cztery, pięć i sześć lat po poprzednim aż do 7. danu. Na 8. dan potrzeba dziesięciu lat po 7. danie i wieku 46 lat, na 9. dan wieku 65 lat. Od 60 lat obowiązują krótsze odstępy między 6. a 8. danem. Co do minimalnego wieku na 1. dan źródła się rozchodzą, podają 13 albo 14 lat, Korea według źródeł koreańskich wymaga 14 lat, a na 8. dan 48 lat. Egzamin na 1. do 5. dan ma część praktyczną (jitsugi), Nippon Kendo Kata i test pisemny, na 6. i 7. dan jitsugi i kata. Od 1. danu wykonuje się od trzech do siedmiu form tachi-no-kata, od 4. danu dodatkowo trzy formy kodachi-no-kata. Egzamin na 8. dan i wyżej ustala każda organizacja. All Japan Kendo Federation 9. i 10. dana od roku 1952 nie nadaje. Obok danów istnieją tytuły renshi (od 6. danu), kyoshi (renshi i 7. dan) i hanshi (kyoshi i 8. dan), wytyczne FIK ich nie zawierają.
Dla kogo
Wytyczne FIK przewidują ćwiczących od dzieciństwa do podeszłego wieku: na 1. dan można podejść od 13 lat, na 9. dan od 65 lat. Przepisy FIK (2023) dzielą shinai według wieku na kategorie gimnazjum 1. i 2. roku oraz uniwersytetu i dorosłych, a dla kobiet i mężczyzn ustalają osobno minimalną wagę. Uczniowie gimnazjum (12–15 lat) mają shinai do 114 cm, co najmniej 440 g u chłopców i 400 g u dziewcząt. W Japonii od kwietnia 2012 roku budo jest obowiązkową częścią wychowania fizycznego w 1. i 2. klasie gimnazjum dla chłopców i dziewcząt, a szkoły wybierają według Japan Society między judo, kendo i sumo. Źródła japońskie podają, że uczniowie szkół podstawowych i gimnazjum zgodnie z umową nie zdobywają punktów technikami jednoręcznymi. Takizawa Kozo hanshi pisze w tekście z 1978 roku, że po wojnie tsuki uznano dla tego wieku i młodszych za zbyt niebezpieczne i zakazano go w walkach. Przepisy FIK nie zawierają zakazu wiekowego tsuki. W badaniu 143 japońskich studentów kendo (Kimura i in., Keio J Med 2026) kobiety zgłaszały urazy 4,9 raza częściej niż mężczyźni. Nie znaleźliśmy udziału kobiet wśród kendoków, badania urazów u dzieci ani kategorii para FIK.
Zawody
Zawody odbywają się według przepisów FIK (Regulations of Kendo Shiai and Shinpan). Według wersji z roku 2006 z rewizją z roku 2017 standardowa walka trwa pięć minut, dogrywka (encho) trzy minuty, a w dogrywce wygrywa ten, kto pierwszy zdobędzie punkt. Walkę zwykle prowadzi się do trzech punktów i wygrywa ten, kto zdobędzie dwa. Zespół sędziowski tworzą sędzia główny shushin i dwóch fukushin, trzymają czerwoną i białą chorągiewkę, a punkt jest ważny, gdy zgodzą się co najmniej dwaj z nich. Użycie niedozwolonego sprzętu oznacza utratę walki i dwa punkty dla przeciwnika. Wersja z 26. 7. 2023 wyraźnie zakazuje substancji z listy WADA. W Japonii długość walki zależy od wieku: dwie minuty dla uczniów szkół podstawowych, trzy minuty dla szkoły średniej pierwszego stopnia i cztery minuty od wyższego stopnia wzwyż. Finał dużych turniejów typu All Japan Championship trwa od roku 2007 dziesięć minut. Mistrzostwa świata organizuje FIK co trzy lata od roku 1970, pierwsze odbyły się w tokijskiej hali Nippon Budokan.
Sprzęt
Zbroję bogu tworzą maska men, rękawice kote, ochraniacz tułowia do i fartuch tare. Pod nią nosi się kurtkę keikogi, spodnie-spódnicę hakama, a pod maską chustę tenugui. Dodatkowe przepisy FIK z roku 2023 wymagają, aby boczne osłony men chroniły stawy barkowe, a kote co najmniej połowę przedramienia. Do bywa tradycyjnie z lakierowanego bambusu, tańsze wersje z lakierowanych włókien papierowych albo formowanego plastiku. Shinai musi być krótsze niż 114 cm dla szkoły średniej pierwszego stopnia, 117 cm dla szkoły średniej drugiego stopnia i 120 cm dla uniwersytetu i dorosłych. Minimalna waga wynosi u mężczyzn 440, 480 i 510 g, u kobiet 400, 420 i 440 g. Wiek maski ma znaczenie. Badanie uderzeń na manekinie z czujnikiem (Ta i in., Cureus 2024, 10 kendoków, ponad 4 000 uderzeń) wykazało, że szersze przeszycie men (8–9 mm) i poliuretanowe wypełnienie tłumią uderzenie skuteczniej niż gęstsze przeszycie i bawełna. Kolejne badanie (Wong i in., Cureus 2026, 7 kendoków) zmierzyło u masek starszych niż pięć lat o 22 do 32,8 % niższe pochłanianie energii. Wagi kompletnej zbroi ani cen wyposażenia w źródłach nie znaleźliśmy.
Filozofia
All Japan Kendo Federation sformułowała w 1975 roku koncepcję kendo: kendo jest drogą dyscyplinowania ludzkiego charakteru przez stosowanie zasad miecza. Tekst o celu ćwiczeń z 20 marca 1975 roku mówi o kształtowaniu umysłu i ciała, rozwijaniu ducha walki, szacunku dla grzeczności i honoru, szczerym postępowaniu wobec innych i całożyciowym doskonaleniu się. Kendo ma według niego prowadzić także do miłości do ojczyzny i społeczeństwa, do wkładu w kulturę i do wspierania pokoju między narodami. Zasady prowadzenia nauczania kendo, które federacja podaje z datą 14 marca 2007 roku, kierują nauczycieli do tego, by uczyli posługiwania się shinai według zasad prawdziwego miecza i rozumieli kendo jako drogę do jedności umysłu, ducha i techniki (shin-ki-ryoku-itchi). Podkreślają etykietę (reiho), szacunek dla partnera także w zawodach i wzajemne doskonalenie się (koken-chiai). Kendo jest według nich drogą na całe życie, którą mogą razem kroczyć różne pokolenia. Britannica przypomina, że po zjednoczeniu Japonii około 1600 roku samurajowie stracili okazje do walki i ćwiczyli szermierkę dla dyscypliny, cierpliwości i charakteru.
Style i szkoły
Kendo nie ma stylów w tradycyjnym sensie. All Japan Kendo Federation obejmuje trzy drogi, kendo, iaido i jodo, i przyznaje w nich stopnie dan oraz tytuły. Międzynarodowa Federacja Kendo FIK, założona w 1970 roku, wspiera te same trzy sztuki na całym świecie. Iaido to sztuka szybkiego dobywania miecza, wywodząca się z technik okresu Muromachi (1333–1573). Federacja opisuje je razem z kendo jako dwie strony jednej monety. W 1969 roku stworzyła siedem znormalizowanych form seitei iaido, w 1980 roku doszły trzy, a w 1999 roku dwie, dziś jest ich dwanaście. Jodo to sztuka posługiwania się kijem jo o długości 128 cm, w której jeden partner używa miecza, a drugi kija. Należy do federacji od 1956 roku, a jego formy ustalono w 1968 roku. W zawodach można walczyć także dwoma mieczami (nito), a przepisy FIK mają na to osobną tabelę wymiarów shinai. Nippon Kendo Kata powstała w 1912 roku na zlecenie Dai Nippon Butokukai i połączyła techniki różnych tradycyjnych szkół w jedną formę. Tym kendo różni się od dawnych szkół kenjutsu, które powstawały od okresu walczących państw do wczesnego okresu Edo i każda miała własne techniki.
Dziś
Nad kendo dziś czuwa Międzynarodowa Federacja Kendo (FIK), założona w roku 1970. Od kwietnia 2006 jest uznaną światową federacją kendo w ramach GAISF. Obok kendo upowszechnia także iaido i jodo, a All Japan Kendo Federation organizuje poza turniejami kendo także All Japan Iaido Taikai i All Japan Jodo Taikai. O obciążeniu istnieje kilka badań. Retrospektywne badanie ankietowe 143 japońskich kendoków uniwersyteckich (Kimura i in., Keio J Med 2026, średnio 12,9 roku praktyki) wykazało roczną częstość urazów 43 %, u osób z BMI co najmniej 25 urazy były 3,7 razy częstsze. Przegląd o stresie cieplnym (Shishido i Kagawa, J Funct Morphol Kinesiol 2024) podaje w kendo zgłaszaną wysoką częstość udaru cieplnego i brak wytycznych dla treningu w upale. Opis przypadku z roku 2026 (Sugasawa i in.) przedstawia kobietę w wieku około 50 lat, u której po trafieniu tsuki w szyję powstał tętniak zewnętrznej żyły szyjnej, usunięty operacyjnie. Badanie 80 byłych kendoków uniwersyteckich (Abe i in., Am J Hum Biol 2024) nie wykazało między dzisiejszym a uniwersyteckim pomiarem różnicy w sile uścisku dłoni. Badania korzyści kondycyjnych z kendo ani źródła o przenoszeniu treningu na samoobronę nie znaleźliśmy.
W kulturze
W szkole kendo ma stałe miejsce. Według Japan Society budo stało się do 1918 roku przedmiotem szkół średnich, za amerykańskiej okupacji zostało ze szkół usunięte i wróciło dopiero w latach pięćdziesiątych. Japońskie ministerstwo spraw zagranicznych nazywa kendo bardzo popularnym sportem szkolnym, który rozwija ciało i umysł, i przypomina, że szermierka samurajów obejmowała też trening moralny i zen. Popularności kendo pomogły według tokijskiego rządu metropolitalnego anime i filmy, wśród nich Musashi no Ken, Demon Slayer i Ostatni samuraj. Manga Musashi no Ken o chłopcu, który chce zostać mistrzem kendo, zdobyła 29. Shogakukan Manga Award. Christopher Yang, pionier kendo w USA, zaczął według rządu Tokio trenować kendo po tym, jak jako chłopiec zobaczył ten serial w telewizji. Manga Bamboo Blade opisuje dziewczęcy klub kendo w liceum i jego nauczyciela.
Ciekawostki
Shinai z czterech bambusowych listew (yotsu-wari) powstał pod koniec okresu Edo i był trwalszy niż wcześniejszy shinai w płóciennym pokrowcu. Z tego samego czasu pochodzi ochraniacz tułowia do ze skóry garbowanej utwardzanej lakierem. Atakujący musi według Britannici wypowiedzieć razem z uderzeniem nazwę trafionej płaszczyzny. Po wojnie przy odbudowie kendo zmieniła się terminologia, a określenia takie jak sieknięcie czy cięcie przestały być używane. Kendo było sportem pokazowym na igrzyskach olimpijskich w Tokio w 1964. Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1970 roku w Nippon Budokan z udziałem 17 krajów i regionów, a zawody kobiet doszły według FIK w 1997 roku. Według ministerstwa spraw zagranicznych Japonia wygrała do 2003 roku wszystkie konkurencje w historii mistrzostw. W marcu 2023 w Japonii zarejestrowanych było 2 027 257 posiadaczy dan w kendo, w tym 609 731 kobiet. FIK miała w maju 2015 57 krajów i regionów członkowskich.
Style i odmiany
Często zadawane pytania
Czym jest kendo?
Według All Japan Kendo Federation kendo to budo, w którym ćwiczący w zbroi ochronnej zadają ciosy bambusowym mieczem shinai i rozwijają umysł, ciało i charakter. Britannica definiuje je jako tradycyjne japońskie szermierstwo wywodzące się z metod walki samurajów, a nazwa oznacza drogę miecza.
Czym jest kenjutsu?
Kenjutsu to japońskie szermierstwo, którego szkoły powstawały od okresu walczących państw do wczesnego okresu Edo. Z jego treningu w zbroi ochronnej i z bambusowym mieczem rozwinęło się kendo, a słowo kendo użyto oficjalnie po raz pierwszy w 1912 roku.
Czym jest iaido?
Iaido to sztuka szybkiego dobywania miecza, wywodząca się z technik okresu Muromachi (1333–1573). Pod All Japan Kendo Federation ma dwanaście ustandaryzowanych form seitei iaido, a od 1966 roku także własne mistrzostwa Japonii.
Jakie są zasady kendo?
Obowiązują cztery pola trafień: głowa (men), przedramię (kote), bok tułowia (do) i pchnięcie w gardło (tsuki). Punkt zalicza się tylko za precyzyjne uderzenie z duchem walki, właściwą częścią shinai i z następującą po nim czujnością (zanshin). Walka trwa pięć minut, wygrywa ten, kto pierwszy zdobędzie dwa punkty, a decydują trzej sędziowie.
Jakie są stopnie w kendo?
Kendo ma stopnie uczniowskie kyu i mistrzowskie dan, nie ma pasów. Według wytycznych FIK 1. dan można zdobyć od 13. roku życia, między kolejnymi dan obowiązują minimalne odstępy od jednego do sześciu lat, a na 8. dan potrzeba dziesięciu lat po 7. dan i wieku 46 lat. Obok dan istnieją tytuły renshi, kyoshi i hanshi.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.