Donga (afrykańska walka na kije)
Obrzędowy pojedynek na kij dłuższy niż dwa metry u etiopskich Surma i Mursi w dolinie rzeki Omo. Antropolog J. Abbink nazywa go sportem narodowym Surma.
Podstawowe informacje
EtiopiaCharakter i pochodzenie
Organizacja i zawody
Z czego składa się styl
Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.
O sztuce walki Donga (afrykańska walka na kije)
Donga to nazwa długiego kija bojowego i według Mursi Online oraz pracy dyplomowej z 2021 roku także pojedynków z jego użyciem u Surma (Suri) i Mursi w południowo-zachodniej Etiopii. Antropolog J. Abbink, który badał Surma, nazywa pojedynek thagine i uznaje go za sport narodowy Surma, pojedynek młodych nieżonatych mężczyzn. Znają go także spokrewnieni z nimi Mursi po drugiej stronie rzeki Omo. Według Abbinka kije robi się z twardego, prostego drewna drzewa kallochi i mają one od 2,10 do 2,40 m długości. Walczą ze sobą przedstawiciele różnych wspólnot wiejskich (buran), nad pojedynkiem czuwają starsi sędziowie, a kończy się on, gdy przeciwnik zostanie powalony na ziemię albo jest tak wyczerpany i ranny, że nie może kontynuować bez niebezpieczeństwa cięższego urazu. Według Abbinka nawet przypadkowe zabicie lub okaleczenie przeciwnika jest ciężkim przewinieniem. Główne pojedynki odbywały się według Abbinka po zbiorze sorga i kukurydzy. Od 1994 roku państwo próbowało zakazać pojedynków, bezskutecznie. Praca dyplomowa z Addis Abeby z 2021 roku opisuje, że młodzi Suri za opłatą wystawiają dla turystów inscenizowane pojedynki.
Historia
J. Abbink opisuje w artykule z 1997 roku pojedynek na kije między młodymi nieżonatymi mężczyznami jako sport narodowy Surma w południowo-zachodniej Etiopii. Według niego Surma składają się z dwóch grup, które nazywają siebie Chai i Tirma, i żyją z rolnictwa i hodowli bydła na nizinie na skraju etiopskiej wyżyny. Ich najbliższymi krewnymi są Mursi, którzy mieszkają o dzień drogi od nich po drugiej stronie rzeki Omo i także znają pojedynek na kije. Abbink nazywa pojedynek thagine (w niderlandzkim tekście z 1997 roku thaginé), a długie kije bojowe dongen, w liczbie pojedynczej donga. Najważniejsze pojedynki roku odbywały się według jego artykułu z 1997 roku między listopadem a styczniem po głównym zbiorze sorga i kukurydzy, a drugi, mniej intensywny okres przypadał w kwietniu i maju po siewie. W artykule z 1998 roku pisze, że w ciągu poprzednich sześciu lub siedmiu lat pojedynki były znacznie częstsze i odbywały się niemal co dwa lub trzy tygodnie przez trzy do czterech miesięcy po zbiorze sorga (od września do listopada) oraz w styczniu i w kwietniu i maju. U Mursi trwa według Mursi Online spotkanie pojedynków zwykle kilka dni, omawia się je kilka miesięcy wcześniej, odbywa się w czasie obfitości jedzenia i często mówi się o nim jak o wojnie (kaman).
Czym się różni
Walka jest według Abbinka przede wszystkim wydarzeniem grupowym Surmów i Mursi, a przedstawiciele sąsiednich ludów nie mogą w niej uczestniczyć. Szczegóły różnią się między obiema grupami. Sędzia nazywa się u Surmów według Abbinka odda, u Mursi według Mursi Online kwethana. Specjalny strój noszą u Surmów tylko najlepsi wojownicy, u Mursi każdy zawodnik ma strój tumoga.
Technika
Według Abbinka kije dongen robi się z twardego, prostego drewna drzewa kallochi (Grewia mollis) i mają one od 2,10 do 2,40 m długości. Tylko najlepsi wojownicy mogą nosić specjalny strój bojowy: mocny hełm uplatany z sizalu, skórzane ochraniacze nóg, opaski na nogi, grube bawełniane pasy wokół szyi i piersi, pasy ze skóry hieny lub lwa w talii, ręczną tarczę i żelazny dzwonek na krowy lub kilka małych dzwoneczków. Mursi Online opisuje u Mursi kij długości około dwóch metrów. W postawie ataku trzyma się go obiema rękami blisko dolnego końca, lewą nad prawą, a wojownik stara się uderzyć drzewcem, nigdy końcówką, dowolną część ciała przeciwnika, łącznie z głową, tak mocno, by go powalić. Ciosy odbija się tak, że prawa ręka zostaje przy dolnym końcu, a lewa przesuwa się po drzewcu w górę nad miejsce, w które cios trafia. Każdy wojownik Mursi nosi strój tumoga: wiklinową osłonę prawej ręki, skórzane ochraniacze goleni, uplatane sizalowe kółka na łokciach i kolanach, skórę lamparta na tułowiu, spódnicę z pociętej skóry i dzwonek na krowy przy pasie, a głowę ma owiniętą długimi pasami bawełnianej tkaniny.
Trening
Źródła nie mówią o systematycznym treningu. Abbink tłumaczy pojedynki tak, że dla większości uczestników są pierwszą poważną okazją, by poznać fascynację przemocą w ograniczonej, oswojonej postaci. Starsi i przywódcy religijni Surma według niego zachęcają chłopców, by w pojedynkach próbowali swojej siły i zdobywali doświadczenie bojowe.
Stopnie i postępy
Abbink wyraźnie stwierdza, że walki nie są częścią obrzędów inicjacyjnych ani podobnych rytuałów i nie są też sposobem rozstrzygania sporów. Głównymi wojownikami są według jego artykułu z 1998 roku młodzi nieżonaci mężczyźni z grupy wiekowej tegay. Praca dyplomowa Bardula Olekibo z 2021 roku twierdzi natomiast, że w walce uczestniczą mężczyźni od grupy młodzieżowej Tegen po młodszych starszych Rora, nieżonaci i żonaci.
Zawody
Społeczeństwo Surmów składa się według Abbinka z jednostek terytorialnych, wspólnot wiejskich zwanych buran. Głównymi wojownikami są młodzi mężczyźni z młodszej grupy wiekowej z różnych buran i dwóch członków tego samego buran nie może ze sobą walczyć, natomiast członkowie tego samego klanu mogą, jeśli mieszkają w różnych buran. Nad walkami czuwa kilku starszych sędziów (odda), którzy sami już nie walczą, a walka między drużynami przebiega jako zawody drabinkowe. W ciągu dnia odbywa się kilkadziesiąt walk, każda trwa najwyżej trzy minuty, a na końcu zostaje dwóch wojowników do walki finałowej. Walka zostaje rozstrzygnięta, gdy przeciwnik zostanie powalony na ziemię albo jest tak zmęczony i ranny, że nie może kontynuować bez ryzyka poważniejszego urazu. Głębokie rany i złamania się według Abbinka powtarzają, ale przypadkowe okaleczenie lub zabicie przeciwnika jest ciężkim przewinieniem, po którym walki natychmiast się kończą i wszyscy idą do domu. Śmierć w walce liczy się jako zabójstwo i wymaga odszkodowania dla rodziny ofiary. U Mursi według Mursi Online walką kieruje jeden lub kilku sędziów (kwethana), a wygrywa ten, kto powali przeciwnika, albo gdy przeciwnik wycofa się ranny, często ze złamanymi lub stłuczonymi palcami. Inna broń, jak noże, włócznie czy karabiny, jest według Olekibo zakazana.
Dziś
Abbink pisał w 1998 roku, że wpływ starszych i sędziów słabnie, a młodzi mężczyźni po przegranej walce chwycili kałasznikowy i zaczęli strzelać, zwykle, ale nie zawsze, w powietrze, co doprowadziło do kilku przypadkowych zabójstw. Broń automatyczna rozpowszechniła się według niego masowo wśród Surmów dopiero w ostatnich dziesięciu latach przed rokiem 1997. Ostrzegał, że jeśli rządząca grupa wiekowa starszych nie przywróci szacunku dla reguł, walka mogłaby doprowadzić do głębokiego podziału, a nawet zaniknąć. Państwo próbowało według Abbinka w 1994 roku i później zakazać walk wraz z obyczajami uznanymi za szkodliwe, ale bez powodzenia. Angielska Wikipedia podaje, że etiopskie prawo zakazuje walk na kije, konkretnego przepisu nie udało nam się znaleźć. Wokół Surmów według Abbinka wyrosła turystyczna mitologia, którą podsycał głównie artykuł w National Geographic z 1991 roku. Praca dyplomowa Bardula Olekibo z Addis Abeby z 2021 roku podaje, że prawdziwa donga nie może być zorganizowana na zamówienie, ale przyjazd turystów skłania młodych Suri do inscenizowanych walk za opłatą, które często zamawiają przewodnicy. Według Olekibo donga jest najważniejszym wydarzeniem społecznym Suri, które co roku przyciąga do regionu turystów.
Ciekawostki
Cudzoziemcy według Abbinka często błędnie twierdzą, że w walce walczy się o dziewczyny. Zwycięzcę wprawdzie niosą do dziewcząt na drewnianych noszach, ale nie wybiera on narzeczonej, ponieważ małżeństwa między rodzinami ustala się z dużym wyprzedzeniem. U Mursi według Mursi Online niosą zwycięzcę na ramionach rówieśnicy, a cień daje mu niezamężne dziewczęta z klanu jego matki. Z tego zwyczaju najpewniej powstało wyobrażenie, że zwycięzca wybiera narzeczoną, chociaż małżeństwo z kobietą z klanu matki jest surowo zakazane. Obie strony odwiedzają się według Mursi Online na przemian w odstępach do roku, aby, jak obrazowo nazywa to Mursi Online, wymienić swoje rany (chacha muloi).
Często zadawane pytania
Czy podczas pojedynku donga walczy się o pannę młodą?
Według J. Abbinka i Mursi Online nie. Małżeństwa uzgadnia się między rodzinami z dużym wyprzedzeniem, a wyobrażenie, że zwycięzca wybiera pannę młodą, jest według Mursi Online błędem, który prawdopodobnie powstał ze zwyczaju, że dziewczęta z klanu matki zwycięzcy go zacieniają.
Jak długi jest kij donga?
Według Abbinka od 2,10 do 2,40 m. Robi się go z twardego, prostego drewna drzewa kallochi.
Kiedy kończy się pojedynek?
Według Abbinka, gdy przeciwnik zostanie powalony na ziemię albo jest tak zmęczony i ranny, że nie może kontynuować bez niebezpieczeństwa. Każdy pojedynek trwa najwyżej trzy minuty, a czuwają nad nim starsi sędziowie.
Podobne style
Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.