Bokh

Podstawowe informacje

Kraj pochodzeniaMongolia

RegionAzja

Główny naciskChwyty

Poziom kontaktuPełny kontakt

System stopniTytuły

Charakter i pochodzenie

Trening

Dla kogo

Organizacja i zawody

Z czego składa się styl

Ocena redakcyjna w skali 0–3, według tego, ile miejsca dany obszar zajmuje w typowym treningu.

Katalogi i bazy dla Bokh

O sztuce walki Bokh

Bökh to mongolskie zapasy narodowe i jedna z trzech gier święta Naadam obok łucznictwa i wyścigów konnych, a Naadam od 2010 roku znajduje się na Reprezentatywnej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Zapasy nie są dodatkiem do święta, lecz jego jądrem: turniej odbywa się pod gołym niebem na trawie, a w państwowym Naadamie staje zwykle 512 lub 1024 zapaśników.

Historia

Angielska Wikipedia umieszcza najstarszą wzmiankę w Tajnej historii Mongołów z 1240 roku, która ma opisywać zapasy Buri Bökha z Belgutei, ale źródła pierwotnego nie czytaliśmy. Według badania Batmunkha i Boldbaatara w Cogent Arts and Humanities (2023) system tytułów wiąże się z naadamem Danshig z 1640 roku, kształtował się w XVII wieku i dojrzał w XVIII wieku. Zasady zapasów spisano według tego samego badania po raz pierwszy w 1924 roku, lecz ta wersja się nie przyjęła, a do ustawy o państwowym Naadamie z 2003 roku przeszły wiele rewizji. Liczba zapaśników państwowego naadamu się zmieniała: według Olivera Corffa (1992) było ich w 1925 roku 640, w 1934 1024, w 1955 256, a od tamtej pory zwykle 512. Corff w 1992 roku opisywał cztery tytuły, sokoła, słonia, lwa i olbrzyma, a późniejszy system dodał tytuły khartsaga i garuda. UNESCO umieściło Naadam na Reprezentatywnej liście niematerialnego dziedzictwa w 2010 roku.

Czym się różni

Różnice między odmianami zapasów mongolskich znamy tylko z angielskiej Wikipedii, źródła na poziomie federacji nie znaleźliśmy. Według niej w bökhu Khalkha w Mongolii dotknięcie ziemi rękami nie jest porażką, a chwytanie za nogi jest częścią walki, natomiast w wariancie z Mongolii Wewnętrznej według Lerner (ISAW 2016) nie wolno rękami sięgać do nóg, a za upadek liczy się dotknięcie czymkolwiek poza stopami. W wariancie Oirat ma według Wikipedii obowiązywać upadek na łopatki jak w zapasach w stylu wolnym. O zapasach Buryat wiemy tylko, że na naadamie Buryat w 2010 roku zapasy odbywały się w dwóch kategoriach wagowych, do 75 i powyżej 75 kg.

Technika

Zapaśnik przegrywa, gdy dotknie ziemi dowolną częścią ciała poza stopami, na przykład kolanem, łokciem lub plecami (Corff 1992). Angielska Wikipedia podaje, że w wariancie Khalkha, czyli w samej Mongolii, dotknięcie rękami nie oznacza porażki, a przepisów Mongolian National Wrestling Federation nie udało nam się wczytać. Nie ma kategorii wiekowych ani wagowych, ani limitu czasu, więc drobny zapaśnik może stanąć naprzeciw znacznie cięższego przeciwnika (Judith Lerner, ISAW 2016). W wariancie z Mongolii Wewnętrznej, który Lerner opisuje z Hailaru, zapaśnicy nie mogą sięgać rękami do nóg przeciwnika. Strój tworzą zodog, krótka góra z rękawami odsłaniająca pierś, obcisłe majtki shuudag, w Mongolii Wewnętrznej także haftowane spodnie do kolan, oraz buty gutal z lekko zagiętymi czubkami.

Trening

Według dokumentu UNESCO gry Naadamu, także zapasy, tradycyjnie uczy się w domu, w rodzinie, a dopiero ostatnio rozwinął się formalny trening zapasów i łucznictwa. Opisu metodyki treningowej federacji nie znaleźliśmy, a strony internetowej Mongolian National Wrestling Federation nie udało nam się wczytać.

Stopnie i postępy

Pozycję zapaśnika dają tytuły za zwycięstwa w państwowym Naadamie. Według ustawy o państwowym Naadamie z 2003 roku, w ujęciu badania w Cogent Arts and Humanities (2023), zapaśnik zdobywa tytuł nachin po pięciu wygranych rundach, khartsaga po sześciu, zaan po siedmiu, garuda po ośmiu, arslan po dziewięciu i avarga po dziesięciu zwycięstwach z rzędu lub po dziewięciu zwycięstwach w dwóch różnych latach. Dziesiątą rundę zapaśnicy rozgrywają tylko przy 1024 uczestnikach, blog Mongolia Focus University of British Columbia podaje, że taki naadam odbywa się mniej więcej dwa razy na dziesięć lat, a zmianę ustawy datuje na 2005 rok, badanie na 2003. Rundę turnieju nazywa się davaa, a przegrany odpada z turnieju.

Dziś

Naadam, tradycyjne mongolskie święto, od 2010 roku znajduje się na Reprezentatywnej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO (decyzja 5.COM 6.32, zgłoszenie 00395) i odbywa się co roku od 11 do 13 lipca, badanie w Cogent podaje 11 do 15 lipca. Jego trzy gry to wyścigi konne, zapasy i łucznictwo, a zwycięzcy otrzymują tytuły. Państwowy Naadam ma zwykle 512 lub 1024 zapaśników, naadamy aimagów 256, a somonów 128. Zapasy prowadzi Mongolian National Wrestling Federation, która według agencji Montsame opublikowała na październik 2025 roku plan turniejów, w tym europejskie mistrzostwa w zapasach mongolskich 4 i 5 października 2025 roku w Budapeszcie dla Mongołów mieszkających w Europie.

Ciekawostki

Gdy zapaśnikowi poluzuje się lub zaplącze strój, przeciwnik według Lerner przerywa walkę i pomaga mu go poprawić, a zwycięzca pomaga pokonanemu wstać. Przed turniejem i po wygranej zapaśnicy wykonują taniec sokoła (Corff 1992). Pomocnik zasuul według angielskiej Wikipedii trzyma zapaśnikowi kapelusz, dopinguje go i może przyspieszyć przeciągającą się walkę poprawiając chwyt. Zapasy uprawiają też kobiety, a Lerner obserwowała walki kobiet w Hailarze w Mongolii Wewnętrznej. Według Wikipedii 17 września 2011 roku zapisano w Księdze rekordów Guinnessa spotkanie z 6 002 zapaśnikami, zapisu Guinnessa nie czytaliśmy.

Często zadawane pytania

Podobne style

Wybrane według zgodności profilu stylu, nie pokrewieństwa historycznego.